جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

سنخ‌شناسی روایات مورخان دورۀ میانی و کسانی که اساساً گزارش‌های تاریخ اسلام متکی به نقل آنهاست، می‌تواند به ما کمک کند تا بنیاد علم تاریخ را در منابع این دوره نشان دهیم. در این مقاله، یک مورد خاص را بررسی کرده‌ایم تا الگویی برای شناخت سبک این قبیل راویان و مورخان نسل اول ـ بعد از کسانی که خود درگیر وقایع بوده‌اند ـ باشد؛ یعنی روایات مجالد بن سعید همدانی.

در شماره 207 مجلۀ آینۀ پژوهش، آقای دکتر سعید مهدوی‌فر در یادداشتی به نقد دو مقاله پرداخته‌اند که در مجلۀ «فرهنگ‌نویسی» و «نامۀ فرهنگستان» منتشر شده است. یادداشت حاضر پاسخی است به نقد ایشان دربارۀ مقالۀ دوم («دربارۀ بیتی از طغرایی اصفهانی در منشآت خاقانی»).

گاهنامه‌ی نقد کتاب کودک از بهار ۱۳۹۹ تا بهار ۱۴۰۲ به‌طور تخصصی و با هدف ارتقای کیفیت آثار مکتوب ویژه‌ی رده‌ی سنی کودک و نوجوان در ده دفتر منتشر شد. بخش‌های اصلی گاهنامه عبارت است از: نقد کتاب‌های تألیفی، کتاب‌های ترجمه، ادبیات دینی و عرفانی، ادبیات فلسفی، ادبیات نمایشی، ادبیات روان‌شناسانه، ادبیات دفاع مقدس، ادبیات طنز. انواع نقد تحلیلی، تطبیقی، ویرایشی، ویرایشی – محتوایی، اندیشه، تحقیق‌شناسی و نیز نقد ادبیات غیرداستانی، ادبیات اقوام، ادبیات هم‌زبانان، کتاب‌های تصویری، برنامه‌های ترویجی، کتاب‌های درسی، منابع نظری، بازنشر و اوضاع نشر دیگربخش‌های گاهنامه را تشکیل می‌دهند. موضوع‌هایی چون کتابخوانی، سخنرانی‌ها، نشست‌ها، بیانیه‌ها و یادداشت‌ها، یادواره‌ها و نیز گزارش، اخبار و مروری بر آثار منتشرشده درباره‌ی ادبیات کودک و نوجوان نیز از بخش‌های ثابت نشریه هستند.

میراث ادیبان شیعه مجموعه ای ارزشمند در قلمرو ادبیات پرشکوه فارسی است که برخی از شاعران آن در آستانه پیدایش حکومت صفوی ظهور کرده اند. این مجموعه در حوزهء شعر مذهبی جای گرفته و بعضی از سرایندگان آن به رغم اشتهار، از خلاقیت، قدرت اندیشه و ذوق ادبی برخوردار بوده اند. همچنین باید اشاره نمود که در لا به لای اشعار پرشمار این مجموعه، دقایق متنوع تاریخی، فرهنگی و زبانی نهفته است.

تکملۀ اللّطائف و نزهۀ االظّرائف تألیف ابومحمّد عبدالعزیز بن عثمان الحبری، از متون فارسی ناشناخته در سدۀ 5ق است که احمد بن محمّد بن منصور ارفنجنی (زنده در 475ق) در کتاب قصص الانبیاء خود از این اثر و مؤلّف آن نام برده و استفادۀ بسیار از آن کرده است. چنان‌که ارفنجنی اشاره کرده، حبری در اثر خود، جز قصص انبیا، فائده‌های دیگر نیز جمع کرده و آنها را در قالب حکایت، لطیفه، نکته و ... بیان نموده است. دستنویس منتخبی از تکملۀ اللّطائف و نزهۀ الظّرائف به یشمارۀ 3/ 1697 در کتابخانۀ اسعد افندی نگاهداری می‌شود که در این گفتار به معرّفی آن پرداخته شده است.

جلال‌الدین فریدون مشهور به امیر عارف (670-719 ق)، فرزند سلطان ولد و نوۀ مولانا جلال‌الدین بلخی است. مادرش فاطمه خاتون دختر صلاح‌الدین زرکوب بود. عارف چلبی بعد از مرگ پدرش بهاءالدین ولد، صاحب مسند ارشاد مولویان شد. وی همچون پدر و جد خود شعر می‌گفت و بیشتر اشعار او نظیره‌گویی بر اشعار مولاناست. دیوان کم حجمی از او باقی مانده که مشتمل بر غزل و رباعی است. دیوان اولو عارف چلبی به اهتمام دو تن از محققان ترک به سال 2013 در قونیه نشر یافته و همان چاپ با ترجمۀ مقدمه و برخی توضیحاتِ اضافه، به اهتمام توفیق سبحانی در ایران بازنشر شده است. در نوشتار حاضر،‌ به نقد تصحیح دو چاپ قونیه و تهران پرداخته‌ایم.

در شمارۀ دهم «نوشتگان»، نخست به وجود دو صورت ناشناخته از شناسه‌های فارسی در نوشته‌های کهن اشاره کرده‌ایم. در ادامه، در تکمیل بحث نگارنده دربارۀ بازمانده‌های ka فارسی میانه در فارسی نو، به چند شاهد دیگر از آن در فارسی اشاره شده و سعی شده تا «کذ» ترجمه-تفسیر شنقشی به‌ صورتی درست توجیه شود. بخش سوم دربارۀ لغتی در ترجمۀ فارسی کهن اسفار خمسه به‌خطّ عبری و تصحیح نظری است که پیش‌تر دربارۀ این لغت داده‌اند. در بخش پایانی، به یک نشانۀ خطّی در اسناد مالی کهن فارسی پرداخته‌ و شاهدی را از توصیف نشانه‌ای مشابه در بیتی کهن ارائه کرده‌ایم.