جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مقدمه و اهداف: مطالعات اسلامی در تربیت به دلیل اهمیت نگاه بومی و اسلامی لازم و ضروری است. فقه تربیتی هم جریان تازه‌ای در تربیت‌پژوهی اسلامی است و ضرورت دارد مطالعات نظام‌واره در آن برای استنباط سیستم تربیتی توسعه یابد و از رویکرد فقه فردی گذر نماید. به بیان دیگر از آنجا که تربیت، ذاتاً امری اجتماعی است و در عصر حاضر، عرضَاً امری سازمانی، فرهنگی و حتی حکومتی / حاکمیتی است، اقتضاء چنین نگاهی به تربیت در فقه تربیتی چیست؟ در اینباره نگاه نظام‌وار، کل‌نگر و جامع در تفقه تربیتی ضروری است. یکی از این مسائل بنیادین این است که آیا تربیت یک مکلف خاص دارد و یا اینکه گروه‌های مختلف به آن مکلف شده‌اند؟ آیا تربیت به‌مثابه یک تکلیف شرعی است که جایگاه بسیار مهمی در شریعت دارد و به مثابه «یکی از امور مهمه شریعت که لایرضی الشارع بترکه» می‌باشد؟ آیا با نگاه نظام‌وار و شبکه‌مند و با هدف استخراج الگویی از حکمرانی تربیتی، می‌توان احکام تربیتی را ناظر به مکلفان و عاملان تربیتی، صورت‌بندی کرد؟ بنابراین پرسش‌های نوشتار حاضر به قرار زیر است: 1. تربیت (به مثابه امری اجتماعی) از منظر فقه تربیتی در پهنه اجتماع، چه مکلفانی دارد؟ 2. تکالیف تربیتی برای هریک از عوامل / بازیگران / مکلفان در چه سطحی از الزام و رجحان است؟ 3. تکالیف تربیتی عوامل / بازیگران نسبت به همدیگر چیست؟ 4. و آیا می‌توان این تکالیف را به‌صورت شبکه‌ای از حقوق و تکالیف تنظیم کرد؟ در ادامه در بخش اول به سوال 1و2 و در بخش دوم به سوال 3و4 پاسخ داده می‌شود. روش: روش تحقیق در نوشتار حاضر، روش توصیفی استنباطی است و محقّق برای کشف حقوق و تکالیف و احکام تربیتی مکلفان به تربیت از روش اجتهادی و استنباطی و اصطلاحاً «تفقه تربیتی» بهره می‌جوید و برای کشف و صورت‌بندی تناسب احکام مستنبطه و ترسیم شبکه حقوق و تکالیف تریبتی از روش تحلیلی و استنتاجی بهره می‌برد. نتایج: طبق بررسی‌های تفصیلی هدایت و تربیت برعهده چند نهاد در اجتماع گذاشته شده است که عبارتند از: خانواده، نخبگان، عموم مکلفان و حاکمیت. بنابراین تربیت امری است که در میانه وظایف والِد، عالِم، حاکِم و مردم جای دارد. در این پژوهش تلاش شد به اجمال و اختصار، مهمترین ادله وظیفه‌مندی اصناف مذکور اشاره شود. این پژوهش نشان داد که تربیت در فقه تربیتی و شریعت اسلامی به میزانی مهم است که هیچ‌گاه بدون متولی نخواهد ماند. به‌صورت همزمان و درعرض یکدیگر، تربیت بر والد و حاکم واجب و بر عالِم و توده‌های مردم مستحب و در مواردی نیز واجب است. همچنین در کنار این مسئولیت / ولایت تربیتی در برخی موارد، ولایت طولی و ترتّبی با سازوکار ولایت، تسبیب، نیابت و وصایت نیز قابل تصویر است و درنهایت شبکه‌ای طولی و عرضی از احکام تربیتی و ناظر به خانواده، عالمان، حاکمان و عموم مکلفان ترسیم می‌شود که می‌تواند آغازی برای طراحی یک الگو از حکمرانی تربیتی برای تسهیم اقتدار تربیتی قرار گیرد. بحث و نتیجه‌گیری: مساله نوشتار حاضر عبارت است از تبیین شبکه حق و تکلیف تربیتی از منظر فقه تربیتی که به چهار پرسش باید پاسخ می‌داد. برای این منظور در بخش اول تلاش شد احکام تربیتی عموم مکلفان، عالمان، حاکمان و خانواده تعیین گردد و وجوب و استحباب تربیت برای آنان استنباط شد. در ادامه در بخش دوم برای پاسخ به سوال سوم و چهارم، تلاش شد نسبت ادله و اطلاقات تربیتی در مورد مکلفان چهارگانه فوق با یکدیگر تعیین شود و شبکه حق و تکلیف تربیتی که به‌صورت طولی و عرضی درهم تنیده است، ترسیم شود و این نتیجه حاصل شد که تربیت به‌مثابه امری مهم که «لایرضی الشارعُ بِترکه» می‌باشد و در سپهر جامعه در هر شرایطی، کسی به تربیت تکلیف شده است که تکلیف آن یا به‌صورت ترتّبی و لولایی و یا به‌صورت عرضی، تنجّز می‌یابد. دلالت این نتیجه در شبکه طولی و عرضی حقوق و تکالیف تربیتی، تمهید شرایط برای نقش‌آفرینی اَصالی و بالعرضِ خانواده، نهادهای مردمی و نخبگان در تربیت (رسمی و غیررسمی) است که این مهم نیز، برعهده حاکمیت است. تجربه حکمرانی تربیتی در جمهوری اسلامی ایران با فراز و فرودهایی مواجه بوده و هست و تربیت در وجه رسمی و مدرسه‌ای آن مطابق دیدگاه فوق، به مشارکت خانواده‌ها، دیگر عوامل / ذی‌نفعان / بازیگران نیازمند است و الگوی مشارکت و تسهیم اقتدار / نفوذ در تربیت جای تاملات جداگانه‌ای دارد که در این مجال نمی‌گنجد. لزوم احیای ولایت‌های طولی و عرضی تربیتی مبتنی بر فقه اسلامی را با برخی تجارب در مسائل فتنه و اغتشاشات سال 1401 می‌توان تایید کرد. توضیح آنکه بنابر برخی گزارشات، میانگین سنی بسیاری از دستگیرشدگان، 15 سال بوده است. این وضعیت درحالی بوده که نقش‌های تربیتی و ولایت‌های طولی و عرضی تربیتی در خانه، محله و جامعه حذف شده و در پایان این فرایند، نوبت اقدام قضایی و پلیسی رسیده است. باید سهم ولایت‌های تربیتی و تعاضد تربیتی را افزایش داد و پیش و بیش از اقدام قضایی و امنیتی به احیای نقشهای تربیتی حذف‌شده (مانند نقش بزرگان فامیل و عشیره، نقش‌های محله‌محور مسجد و امام جماعت، نقش‌های اصلاحی معلمان و فرهنگیان و اساتید حوزه و دانشگاه) همت گماشت. اساساً در نظم اجتماعی مدرن و از منظر مکتب لیبرالیستی که با ابزار رسانه در جامعه ایرانی در حال نهادینه‌سازی است، چنین نقش‌هایی هیچ جایگاهی ندارند.

هدف از انجام این پژوهش بررسی تجدید تجربه‌ی تربیت عقلانی اخوان‌الصفا به‌عنوان برون‌رفتی از چالش‌های موجود در نظام تعلیم و تربیت است‌‌‌. اخوان‌الصفا از جمله اندیشمندان اسلامی است که اهتمام ویژه‌‌ای به تربیت عقلانی در پرتو آموزه‌های دینی داشته‌اند، از منظر این اندیشمندان تربیت یعنی حرکت از قوه به فعل یا حرکت از امکان به وجود‌‌‌. تعلیم و تربیت تلاش (معلمان) برای پرورش و ارتباط با دانش‌آموز است‌‌‌. همچنان که در این مسیر انگاره‌های جدید تعلیم و تربیت ناظر بر تعامل با فراگیر از سوی مربیان تأکید شده است‌‌‌. اخوان تربیت عقلانی را از قوه به فعل رساندن نهاده‌های سرشتی انسان ‌می‌دانند و تصریح می‌کنند که عالمان علّامه بالفعل و متعلمان، علّامه بالقوه‌اند و تعلیم چیزی نیست مگر به فعلیت رساندن آنچه بالقوه است، و یادگیری هم رسیدن از قوّه به فعلیت است‌‌‌. ناظر بر این مبنا وظیفه معلم به‌روزرسانی استعدادها و مهارت‌های بالقوه فراگیران است‌‌‌. بدین ترتیب می‌توان گفت که آموزش کنش و واکنش بین دو قطب تربیت، یعنی بین معلم و متعلم است‌‌‌. از سوی دیگر به رهاوردهای تجربه عقلانی اخوان در تربیت رسمی اشاراتی خواهد شد‌‌‌. به‌گونه‌‌ای که تربیت در پرتوانگاره‌ی عقل شاید بتواند از بار مشکلات موجود در تربیت رسمی بکاهد و فراگیران را برای زندگیِ بهتری تمهید نماید‌‌‌. پژوهش حاضر کیفی است و از روش تحلیلی- اسنادی بهره می‌گیرد که با گرد‌‌آوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه‌‌ای انجام گرفته است‌‌‌. این پژوهش را می‌توان از جمله پژوهش‌های فلسفه تعلیم و تربیت دانست چراکه ابتدا فلسفه تربیت عقلانی اخوان‌الصفا را بررسی کرده و سپس به تأمل و استنتاج دلالت‌های تربیتی آن می‌پردازد‌‌‌. در پژوهش کنونی با مطالعه منابع گوناگون در قالب استخراج، تجزیه و تحلیل و طبقه‌بندی متون در آثار اخوان‌الصفا، به‌ویژه رسائل اخوان‌الصفا، پیرامون تربیت عقلانی و استخراج دلالت‌های تربیتی آن صورت گرفته است‌‌‌. پژوهشگر سعی در تفسیر و تفهیم مطالب استخراج‌شده و تبیین آنها دارد، و در نهایت در پایان در این تحقیق، با ارائه نتیجه‌‌گیری، حاصل این بررسی بیان شده است‌‌‌. روش به‌کار‌رفته در بررسی پاسخ به سؤالات پژوهش، روش توصیفی - تحلیلی است، که با استفاده از منابع مکتوب صورت می‌گیرد‌‌‌. در این پژوهش فلسفه تربیت عقلانی اخوان‌الصفا به‌عنوان مبنایی برای تربیت عقلانی و معنوی انسان در نظر گرفته می‌شود، در این راستا از روش تحلیل محتوای کیفی مفهومی برای مشخص شدن فلسفه تربیت عقلانی اخوان‌الصفا و بررسی دلالت‌های تربیتی آن استفاده می‌شود‌‌‌. یافته‌های پژوهش کنونی نشان می‌دهد که راهکارهای برون‌رفتن از چالش‌های نظام تعلیم و تربیت موجود با توجه به تربیت عقلانی اخوان‌الصفا عبارتند از‌‌: 1- تلفیق علم و عمل؛ 2- تهذیب نفس؛ ‌‌‌3- تفاوت‌های فردی به مثابه نقطه‌ی آغاز 4- اهتمام به نقش خانواده؛ 5- اهمیت تخصص‌گرایی؛ 6- عطف و توجه به آخرت؛ 7- ضرورت نگاه به خود. راهکارهای برون‌رفتن از چالش‌های نظام تعلیم‌وتربیت با توجه به تجربه تربیت عقلانی اخوان‌الصفا به شرح زیر معرفی گردید: راهکار تلفیق علم و عمل‌‌: متاسفانه یکی از بزرگترین مشکلات نظام آموزشی ما این است که مربیان و متربیان بسیاری از مطالبی که فراگرفته‌اند را در عمل به کار نمی‌گیرند و به آن عمل نمی‌کنند لذا اخوان‌الصفا در تعلیم و تربیت عمل به آموخته‌‌‌‌ها را اهتمام ویژه‌‌ای داشته‌اند و آن را به‌عنوان خصلتی که متعلم به آن نیازمند است برشمرده‌اند، و علم و عمل را ملازم به یکدیگر دانسته و به آن تأکید کرده‌اند‌‌‌. راهکار تهذیب نفس: در دیدگاه اخوان‌الصفا نیز، تزکیه نفس از اهمیت بالایی برخوردار بود و این گروه از اساتید مسلمان با تکیه بر تفسیر قرآن و روایات اسلامی، روش‌هایی را برای تزکیه نفس ارائه دادند‌‌‌. در این دیدگاه، تزکیه نفس به‌عنوان یکی از مراحل تکاملی و پیشرفتی در زندگی انسان در نظر گرفته می‌شد و هدف آن، به دست آوردن آرامش و صفای دل بود‌‌‌. به همین دلیل، تزکیه نفس به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین مسائل در فلسفه و عرفان اسلامی در نظر گرفته می‌شد و در تربیت شخصیت‌های شایسته و اخلاقی بسیار موثر بود‌‌‌. راهکار توجه به تفاوت‌های فردی متربیان‌‌: اخوان‌الصفا به‌عنوان اندیشمندان مسلمان در تعالیم خود، متناسب با احوال مخاطبان سخن می‌گویند و با توجه به شخصیت و افکار و آرای متعلمان به دعوت آنها مبادرت می‌ورزند‌‌‌. توجه اخوان به تفاوت‌‌‌‌ها منحصر به تفاوت‌های اجتماعی و طبقاتی نبوده، بلکه هویت فرهنگی افراد را به طور عام مورد توجه قرار می‌داده‌اند‌‌‌. توجه اخوان به تفاوت‌های فردی به‌گونه‌‌ای است که آنها حتی مراحل رشد شناختی را مورد تأکید قرار داده‌اند‌‌‌. راهکار اهتمام به نقش خانواده در تربیت دینی متربیان‌‌: اخوان‌الصفا در بررسی نقش خانواده در تربیت کودکان، بر این باورند که تربیت کودکان به شیوه‌ای موثر و صحیح، می‌تواند در کاهش مشکلات اجتماعی و اختلافات افراد در جامعه مؤثر باشد‌‌‌. ازاین‌رو، اهمیت ویژه‌ای به تربیت کودکان در خانواده داده شده است‌‌‌. راهکار به‌کارگیری مربیان متخصص و متعهد: اخوان‌الصفا وجود مربیانی را در نظر می‌گیرد که از دانش و تجربه‌ی کافی در زمینه‌ی شغلی برخوردار باشند و بتوانند وظایف خود را به خوبی ایفا کنند‌‌، مربیانی که فهرستی از ویژگی‌های مثبت و مطلوب را در خود پرورش داده و به آن پایبند باشند. همچنین اخوان مربیان دین‌مداری را در نظر می‌گیرند که نسبت به کار خود متعهد باشند و اعمال و رفتارشان مطابق با موازین اسلامی باشد‌‌‌. راهکار عطف و توجه به آخرت: اخوان‌الصفا از ویژگی‌های انسان عاقل را آخرت‌گرایی ‌می‌دانند، و دنیا را به عنوان منزلگاهی در نظر می‌گیرند که باید از آن برای آخرت توشه برداشت‌‌، چراکه آخرت برتر از دنیاست و انسان عاقل همواره در جستجوی آخرت بوده و از گرایش به دنیا می‌پرهیزد. و از آنجایی که بسیاری از مشکلات آموزشی و پرورشی از حب دنیا سرچشمه می‌گیرد‌‌، ایمان به معاد می‌تواندتأثیر بسیار عمیقى در اعمال ورفتار درست مربیان و متربیان برجای گذارد‌‌‌. راهکار خودشناسی‌‌: اخوان به خودشناسی و آشنایی با خود بیشتر از هرچیزی تأکید می‌کنند و آن را به‌عنوان آغاز و گشایش همه دانش‌ها می‌شمارند‌‌‌. از منظر اخوان‌الصفا خودشناسی راهی برای خداشناسی است و انسان باید قبل از شناخت هر چیزی‌‌، ابتدا خود را بشناسد و در جهت تهذیب روح بکوشد‌‌، چراکه از نگاه اخوان شناخت خود‌‌، مقدم بر شناخت هر علمی است‌‌. لذا تا زمانی که انسان نتواند شناخت درستی ازخود و استعدادهایش به دست آورد‌‌، نمی‌تواند از آنها به‌درستی و در مسیر حق گام بردارد‌‌‌. ازاین‌رو خودشناسی راهی برای حل مشکلات و چالش‌های تعلیم و تربیت است‌‌‌.

تربیت وجه غالب در شناسة شخصیتی انسان است. تلاش تربیتیِ­ مربیان، به‌ویژه والدین نیز به هدف تحقق این حقیقت است. البته، تربیتِ فرزند، که حاصل عمر والدین بوده و به بیان حضرت امام صادقj می­تواند سرمایه­ای قابل­توجه در دنیا و ذخیره­ای ارزشمند در آخرت برای والدین باشند (کلینى، 1407، ج‏8، ص150)، صرفاً با برنامه­ریزی درست و با رویه­ای صحیح قابل تحقق است. همه تلاش مکاتب تربیتی و متولیان تربیت، ازجمله تعلیم و تربیت اسلامی، بر این مسئله متمرکز بوده و هست و برای این منظور اقدامات زیادی هم در بخش فعالیت­های علمی و نظری و هم در بخش فعالیت­ها و اقدامات در فرایند عملِ تربیتی صورت می­گیرد. تبیین صحیح مبانی، ابتنای درست روبناها بر آن، هدف‌گذاری درست، تعیین اصول و قواعد حاکم بر فرایند تربیت، اتخاذ روش­ها و شیوه­ها و فنون صحیح و...، نمونه­ای از مهمترینِ این اقدامات نظری و عملی است. اما، علاوه بر این و مهمتر از همه، متولیان امر تعلیم و تربیت همیشه در صدد کشف برنامه­ای منسجم و درازمدت هستند تا همه فعالیت­های نظری و عملی تربیتی را در جهت تحقق هدف اعلای تربیتی راهبری و هدایت نماید و مانعِ انحراف از مسیر و هدر رفت سرمایه­های مادی و معنوی و بالابردن هزینه­ها شود. از این برنامه تحت نام «راهبرد» یاد می­شود. حال سؤال این است که، در نظام تعلیم و تربیت اسلامی به معنای عام و در قرآن به معنای خاص، چه راهبردی برای این منظور مدنظر بوده و به آن عمل شده است؟ هدف این نوشتار کشف راهبرد تربیتی است که در فرایند تربیت در نظام تربیتی اسلام، و به‌ویژه در قرآن مورد توجه بوده است. روش ما برای حل این مسئله پژوهشی مطالعه­ اکتشافی در متون دینی و به‌ویژه مهمترین متن دینی، یعنی آیات شریفه قرآن، و روش تفسیر موضوعی می‌باشد. البته برای فهم بهتر مسئله و حل درست آن از روایات اهل‌بیت و نیز نظر مفسران گرانقدر قرآن نیز استفاده شده است. مطالعه آیات شریفة قرآن، فهم مفردات آن با استفاده از منابع و معاجم عمومی و قرآنی و نیز بهره‌گیری از نظر مفسران، و بالاخره توجه به فرهنگ حاکم بر آیات شریفة قرآن، اقداماتی در جهت حل مسئله و یافتن پاسخ به سؤال پژوهشی در این نوشتار است. به‌طور مشخص، مطالعه توصیفی و اکتشافیِ منابع و متون دینی و تفسیر موضوعی و تحلیل داده­ها، روش حل مسئله و کشف راهبرد تربیتی قرآن در این نوشتار است. این تحقیق نشان داد، راهبرد قرآن کریم در تربیت نفوس، ایجاد و تقویت محبت و عشق به خداوند از سویی، و نیز ایجاد و تقویت هیبت و ترس از خداوند و خشم و غضب او از سویی دیگر، در متربیان می‌باشد. البته این فرایند از طریق ایجاد و تقویت شناخت و معرفت درست و عمیق نسبت به خداوند و ارزش­های والای دینی صورت می­گیرد. بی­شک فرایند معرفت­افزاییِ قرآن کریم در متربیان، توأم با ایجاد انگیزه صحیح در ایشان، می­باشد. حاصل فرایند تربیتی معرفت­افزایی با انگیزه صحیح در متربیان، انسان­هایی محب و عاشق خداوند و همچنین خائف و ترسان از خشم و غضب الهی خواهد بود. چنین انسانی در فرهنگ قرآن به انسان مؤمن و متقی معروف و شناخته شده است. توجه به این راهبرد تربیتی، در طیّ مسیر زندگی، انسان­های متقی و مؤمنی است که همیشه در مسیر صحیح و طریق مستقیم حق بوده و از هر انحرافی مصون خواهند بود. تربیت انسان­های والا در مکتب تربیتی اسلام محصول توجه و عمل به این راهبرد تربیتی قرآنی بوده­ است. این الگوی راهبردی برگرفته از قرآن کریم، اولاً، نقشة راه مناسبی برای متولیان تعلیم و تربیت بوده، ثانیاً، مسیری مطمئن برای سیاست­گذاری تربیتی و راهی بهتر برای تشخیص روش­های درست تربیتی می­باشد. و ثالثاً، حلاّل بخشی از مسائل و معضلات تربیتی در جوامع امروزی خواهد بود. انشاءالله.

مقدمه و اهداف: مطالعات متعدد نشان داده‌اند که کیفیت روابط والدین و فرزند، به‌ویژه در دوران پیش‌دبستانی، نقش بسیار مهمی در رشد سالم کودکان ایفا می‌کند. شیوه‌های تربیتی نامناسب نه تنها به روابط والدین و فرزند آسیب می‌رساند بلکه می‌تواند منجر به مشکلات رفتاری و عاطفی در کودکان شود. انسان به‌عنوان یک موجود پیچیده، نیازمند آموزش‌های صحیح برای تعامل موثر با فرزندان است. در رویکرد والدگری معنوی خداسو، عقل به‌عنوان محور اصلی عملکرد والدین مطرح شده است. عقل تنها ابزار شناختی است که می‌تواند بعد معنوی انسان را فعال نگه دارد. با توجه به اهمیت خانواده در شکل‌گیری شخصیت کودکان، کمبود دانش والدین در زمینه فرزندپروری و استفاده از شیوه‌های تربیتی نادرست می‌تواند کودکان را از مسیر رشد و تعالی منحرف کند. جهل و نادانی ریشه اصلی بسیاری از مشکلات، از جمله مشکلات تربیتی است. هر رفتاری براساس میزان شناخت و آگاهی افراد از واقعیت‌ها شکل می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین واقعیت‌هایی که والدین باید به آن آگاهی داشته باشند، ماهیت دنیا و هدف زندگی است. متون دینی، به‌ویژه قرآن و روایات، می‌توانند در افزایش آگاهی والدین نسبت به این موضوع و در نتیجه بهبود روابط والد و فرزند موثر باشند. پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی برای والدگری معنوی خداسو بر اساس آموزه‌های اسلامی انجام شده است. سوال اصلی پژوهش این است که الگوی موعظت و صیانت در والدگری معنوی خداسو چه الگوهای شناختی و رفتاری را برای والدین و فرزندان تعریف می‌کند؟ اجزای این الگو و روابط بین آنها چگونه است؟ نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی برای والدین باشد و به آنها کمک کند تا با استفاده از آموزه‌های دینی، روابط خود با فرزندان را بهبود بخشند و به رشد معنوی آن‌ها کمک کنند. روش: پژوهش حاضر با هدف استخراج الگوی موعظت و صیانت در والدگری معنوی از منابع اسلامی به‌ویژه روایات، از روش تحلیل اسنادی کلاسیک بهره برده است. این پژوهش در دو مرحله اصلی انجام شده است: 1- تشکیل خانواده حدیث و تحلیل محتوایی: ابتدا تمام روایات مرتبط با موضوع جمع‌آوری‌شده و سپس با استفاده از روش تحلیل محتوایی، ابعاد روان‌شناختی و کارکردهای هر روایت مورد بررسی قرار گرفته است. این مرحله به شناسایی اجزای مختلف هر متن و نقش آنها در الگوی کلی کمک کرده است. 2- الگوپردازی نظری: در این مرحله، روابط میان اطلاعات استخراج‌شده از روایات شناسایی‌شده و به‌‎صورت یک الگوی جامع ترسیم شده است. بدین منظور، متون به دو بخش رفتار والد و فرزند تقسیم شده و هر بخش به‌صورت جداگانه تحلیل شده است. سپس، این دو الگوی جزئی با یکدیگر ترکیب شده و الگوی کلی موعظت و صیانت برای والدگری معنوی به دست آمده است. پس از تحلیل بیش از 100 حدیث و آیه مرتبط با موضوع، 22 روایت برای الگوپردازی انتخاب شده است. بر اساس این روایات، دو مؤلفه اصلی در الگوی موعظت و صیانت شناسایی شده است: 1- موعظت: این مؤلفه به نقش والدین در آموزش و آگاه‌سازی فرزندان در مورد واقعیت‌های دنیا و مهم‌تر از آن، هدف زندگی اشاره دارد. 2- صیانت: این مؤلفه به نقش فرزندان در پذیرش واقعیت‌ها و تعهد به ارزش‌های دینی اشاره دارد. این پژوهش با ارائه یک الگوی جامع برای والدگری معنوی بر اساس آموزه‌های اسلامی، می‌تواند به والدین در تربیت فرزندان کمک کند. همچنین، این الگو می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی برای والدین و مشاوران باشد. نتایج: این پژوهش با هدف استخراج الگوی موعظه و صیانت در والدگری معنوی از منابع اسلامی به‌ویژه روایات انجام شده است. براساس این منابع، والدین موظفند به فرزندان خود درباره ماهیت دنیا، فرصت‌ها و چالش‌های آن آموزش دهند (موعظه) و فرزندان نیز باید با پذیرش این واقعیت‌ها (صیانت) و تلاش برای رسیدن به کمال معنوی، به تعهدات خود عمل کنند. حال، الگوی شناختی والدین شامل موارد زیر می‌باشد: دنیاپنداشت: والدین باید به فرزندان بفهمانند که دنیا فرصتی برای رشد معنوی است اما در عین حال فریبنده و ناپایدار است. پنداره‌زدایی: والدین باید به فرزندان کمک کنند تا به جای دلبستگی به دنیا، به دنبال ارزش‌های معنوی باشند. الگوی شناختی-رفتاری فرزندان شامل موارد زیر می‌باشد: پذیرش: فرزندان باید واقعیت‌های دنیا را همانطور که هست بپذیرند و از آنها درس بگیرند. تعهد: فرزندان باید به ارزش‌های معنوی پایبند باشند و برای رسیدن به کمال تلاش کنند. سازش‌یافتگی به عنوان نتیجه‌ی الگوی موعظه و صیانت: هدف نهایی این الگو، ایجاد سازش‌یافتگی در فرزندان است. سازش‌یافتگی به معنای پذیرش شرایط زندگی و تلاش برای بهترین استفاده از فرصت‌ها است. فرزندان باید بتوانند در شرایط مختلف زندگی، از جمله خوشی‌ها و ناخوشی‌ها، با آرامش و تعادل برخورد کنند. الگوی موعظه و صیانت، یک الگوی جامع برای والدگری معنوی است که براساس آموزه‌های اسلامی استوار شده است. این الگو به والدین کمک می‌کند تا فرزندان خود را برای زندگی در دنیا و آخرت آماده کنند. سازش‌یافتگی به‌عنوان هدف نهایی این الگو، به فرزندان کمک می‌کند تا زندگی موفقی داشته باشند. این پژوهش می‌تواند به‌عنوان یک منبع ارزشمند برای والدین، مربیان و پژوهشگران در زمینه تربیت دینی کودکان مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، این پژوهش می‌تواند به غنی‌سازی ادبیات علمی در حوزه روانشناسی اسلامی کمک کند. بحث و نتیجه‌گیری: این پژوهش بر روی الگوی موعظه و صیانت در تربیت فرزندان تمرکز دارد. این الگو بر اهمیت نقش قلب و عواطف در فرایند تربیت تاکید می‌کند و بر این باور است که با استفاده از موعظه‌های تاثیرگذار، می‌توان قلب فرزند را نرم کرده و او را برای پذیرش آموزه‌های دینی آماده ساخت. قلب به‌عنوان مرکز احساسات، عواطف و شناخت در نظر گرفته شده و تقویت آن به عنوان کلید رشد معنوی فرزند مطرح شده است. و موعظه به عنوان ابزاری برای ارتباط عاطفی و شناختی به فرزند معرفی شده است و به‌عنوان یک روش موثر برای انتقال مفاهیم به فرزند شناخته می‌شود. و سازش‌یافتگی هدف نهایی این الگو، ایجاد سازش‌یافتگی در فرزند است به این معنی که کودک بتواند با واقعیت‌های زندگی سازگار شود و در شرایط مختلف تصمیمات صحیحی بگیرد. اجزای الگوی این پژوهش شامل موارد زیر می‌شود. 1- موعظه: والدین با استفاده از موعظه، مفاهیم را به فرزندان منتقل می‌کنند و به آنها کمک می‌کنند تا دنیای اطراف خود را بهتر درک کنند. 2- حزم: موعظه باعث افزایش حزم و دوراندیشی در فرزندان می‌شود و آنها را قادر می‌سازد تا تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرند. 3- بصیرت: موعظه باعث افزایش بصیرت و شناخت درونی فرزندان می‌شود و آنها را به سمت حقایق هدایت می‌کند. 4- تذکر: موعظه با تذکر همراه است و به فرزندان کمک می‌کند تا از اشتباهات پرهیز کنند و به سمت کمال حرکت کنند. با توجه به بیانی که گذشت، الگوی روان‌شناختی موعظت - صیانت در نمودار زیر روشن شده است. شکل 1: نمودار الگوی موعظت و صیانت والدگری معنوی خداسو مراحل پردازش الگوی پژوهش از این قرار است که والدین با استفاده از موعظه، اطلاعات و مفاهیم دینی را به فرزند منتقل می‌کنند. و فرزند این اطلاعات را پردازش کرده و آنها را با عقل و قلب خود تطبیق می‌دهد. فرزند بر اساس اطلاعات پردازش شده، تصمیمات خود را می‌گیرد. شکل 2: شکل مسیر پردازش الگوی موعظت-صیانت

مقدمه و اهداف: یکی از عناصر مهم در تحقق بخشی به تحول بهنجار در نوجوانان، سبک فرزندپروری والدین است. پژوهش‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که مهمترین عناصر در تحول رفتارهای برونی­سازی‌شده فرزندان متاثر از سبک فرزند­پروری و والدگری والدین است. توصیه دانش روان‌شناسی این است که اگر چنانچه والدین تلاش عالمانه­ای در گستره فرزندپروری مبذول دارند و روش‌های تربیتی و ارتباطی مناسب و همتراز­ با سیر تحوّلی(زیستی، شناختی، عاطفی و اجتماعی) نوجوانان را اتخاذ کنند، نرخ تحقق کُنشوری­‌های شناختی و رفتاری بهنجار در آنان افزایش خواهد یافت. یکی از آسیب‌های مهم که در عصر کنونی، نوجوانان را تهدید می‌کند، استفاده بی‌ضابطه و گسترده از فضای مجازی و فناوری دیجیتال است. به‌دلیل فواید فراوانی که توسعه اینترنت در دنیا دارد، کاربران این فناوری جدید، هرروز رو به افزایش است.نوجوانان، یکی از مهمترین قربانیان فضای مجازی بی‌ضابطه هستند. سبک والدگری والدین و سبک فرزندپروری آنان از عناصری است که در تحول بهنجار نوجوان و در مصونیت‌بخشی آنان، تاثیر سازنده دارد. در آموزه‌های اسلامی مصونیت بخشی از ابتلا به ناهنجاری‌های روانی، اخلاقی، شخصیتی و اجتماعی فرزندان و نسل‌های بعدی آنان را، با عملکرد آموزشی و سبک پرورشی والدین، مرتبط شده است و از تتبع در آموزه‌های دینی می‌توان ادعا نمود که سبک فرزندپروری اسلامی می‌تواند باعث افزایش مصونیت نوجوانان از آسیب‌ها باشد. هدف پژوهش پیش رو تحلیل نقش سبک فرزندپروری اسلامی در مصونیت نوجوانان از آسیب‌های مرتبط با فضای مجازی و فناوری دیجیتال است. روش پژوهش: بر اساس تقسیم‌بندی تحقیقات علمی بر اساس هدف، پژوهش حاضر در ردیف تحقیقات نظری و کاربردی قرار می‌گیرد. همچنین از روش توصیفی - تحلیلی نیز بهره گرفته می‌شود. یعنی پس از جمع‌آوری و دسته‌بندی مباحث و توصیف آنها، به تحلیل و جمع‌بندی و نتیجه‌گیری از هر کدام پرداخته می‌شود. در تحقیقات توصیفی محقق به‌دنبال چگونه بودن موضوع است و می‌خواهد بداند پدیده متغیّر یا مطلب چگونه است. به عبارت دیگر، این تحقیق وضع موجود را بررسی می‌کند و به توصیف منظم و نظام‌دار وضعیت فعلی می‌پردازد. تحقیقات نظری نیز تحقیقاتی هستند که اطلاعات و مواد اولیه تحقیق در روش کتابخانه‌ای گردآوری می‌شود و سپس با روش‌های مختلف استدلال، مورد تجزیه‌و‌تحلیل کیفی قرار گرفته و نتیجه‌گیری می‌شود. در پژوهش پیش رو تلاش شده به تحلیل نقش بهره‌گیری از سبک فرزندپروری اسلامی در مصونیت‌بخشی نوجوانان از اعتیاد به گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی، پرداخته شود. در تحقیق پیش رو همچنین تلاش شده از آموزه‌های اسلامی و روان‌شناختی و تربیتی و پژوهش‌های تجربی، بهره کافی برده شود. در تحقیق پیش رو به تحلیل محتوایی آموزه‌های دینی پرداخته شده و همچنین از روش توصیفی و تحلیلی بهره گرفته شده است. جمع‌بندی: از تتبع و تامل در آموزه‌های اسلامی، دانش روان‌شناسی و تحقیقات میدانی مرتبط می‌توان نتیجه گرفت که: اعتیاد به اینترنت و گوشی‌های هوشمند در بین نوجوانان، از فراوانی زیادی برخوردار است؛ اعتیاد به شبکه‌های مجازی و گوشی‌های هوشمند، آسیب‌های مختلف اجتماعی و اخلاقی وخانوادگی در پی دارد؛ شیوه فرزندپروری مناسبِ والدین در شایستگی‌ها و مهارت‌های اجتماعی فرزندان تاثیر محسوسی دارد و باعث مصونیت‌بخشی نوجوان می‌شود؛ سبک فرزندپروری اسلامی به‌دلیل ابتاء بر آموزه‌های وحیانی از اتقان و جامعیت بیشتری برخوردار است و متناسب با نیازهای روان‌شناختی و اجتماعی و فطری نوجوانان است؛ در سبک فرزندپروری اسلامی به تأمین همه نیازهای عاطفی و روان‌شناختی نوجوان توجه شده و ابتنای روابط والد - فرزندی بر حفظ کرامت و استقلال نوجوانان است؛ در سبک فرزندپروری اسلامی به تفاوت‌های فردی و جنسیتی و نیازهای آنان در دوره‌ای که زیست می‌کنند، شده است؛ به دلیل تأمین نیازهای عاطفی و روان‌شناختی نوجوان در سبک فرزندپروری اسلامی، انگیزه و رغبت به فضای دیجیتال خطرناک و غیراخلاقی، کاهش خواهد داشت؛ شکل‌گیری دلبستگی ایمن در فرزندان از عوامل مصونیت‌بخش به نوجوانان از اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی و گوشی‌های هوشمند است؛ عدم تامین نیازهای روان‌شناختی فرزندان در محیط خانواده و در روابط والد - فرزندی، زمینه‌ساز گرایش و نیاز نوجوان به گوشی هوشمند و شبکه های اجتماعی است؛ تعامل صمیمانه و مهرورزانه و مبتنی بر رعایت کرامت انسانی، باعث افزایش مصونیت در نوجوانان است. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش پیش رو با بسیاری از پژوهش‌های انجام‌شده در رابطه با نقش سبک فرزندپروری با تحول بهنجار کودکان و نوجوانان و مصونیت‌بخشی آنان از آسیب‌های مختلف، سازگاری دارد. پژوهش‌های مختلف نشان می‌دهد که سبک ارتباط والد - فرزندی، نقش سازنده در تحول بهنجار فرزندان دارد و ارتباطی که مبتنی بر مهرورزی و صمیمیت و تکریم باشد، باعث افزایش اعتمادبه‌نفس و عزت نفس و باعث شکل‌گیری دلبستگی ایمن در فرزندان می‌شود. فرزندانی که در یک خانواده عاطفی و در خانواده‌ای که بین اعضای آن تعامل منطقی، محبت‌آمیز و مبتنی بر معنویت خداسو، وجود دارد، از سلامت روان و شخصیت بهنجار برخوردار می‌شوند. اگر نیازهای زیستی، روان‌شناختی و معنوی فرزندان به‌گونه‌ای مطلوب در محیط خانواده تامین گردد، زمینه گرایش فرزندان به دوستی‌های خطرناک و پناه بردن به فناوری دیجیتال خطرآفرین، کاهش می‌یابد. پژوهش‌های مختلف نشان داده است که یکی از علل اصلی گرایش فرزندان و به‌ویژه نوجوانان به فناوری دیجیبتال و فضای مجازی خطرناک و غیراخلاقی، عدم تأمین نیازهای عاطفی و روان‌شناختی آنان در فضای خانواده است. اعتیاد به فضای مجازی و فناوری دیجیتال، آسیب‌های مختلف به‌دنبال دارد. افت تحصیلی، افسردگی، انزواگزینی، اضطراب، آسیب معنوی، آسیب اخلاقی و جنسی، از مهمترین آسیب‌هایی است که ممکن است در اعتیاد به فناوری دیجیتال، دامن‌گیر نوجوانان گردد. والدین بایستی تلاش کنند تا تعاملی صمیمانه با نوجوانان داشته باشند و به آنان اعتماد کرده و مسئولیت برخی کارها را به آنان واگذار کنند. والدین بایستی نظارت غیرمستقیم بر فعالیت‌های فرزندان داشته باشند و سعی کنند آنان را در محیط اجتماعی سالم و مدارس آموزشی سالم، تربیت کنند. التزام والدین به هنجارهای اسلامی و ارزش‌های دینی و دعوت نوجوانان نیز به این فضای اخلاقی و معنوی، از عناصر مهم در مصونیت‌بخشی از ناهنجارهای اجتماعی و اخلاقی است. در پایان از همه افرادی که در ترویج دانش و ارزش‌های اسلامی و دینی تلاش می‌کنند قدردانی نموده و از خوانندگان گرامی تقاضا داریم با انتقادات سازنده خویش، ما را در پیشبرد اهداف تربیتی و علمی، یاری نمایند.

مقدمه و اهداف: یکی از اهداف پیامبران آسمانی در تربیت انسان، رساندن وی به مرحله توحید یا درجاتی از آن بوده است. توحید اساس دعوت همه پیامبران الهی و غایت مسیر هر انسانی می‏باشد. شناخت و ایمان به خدای یکتا تمام وجود انسان را متحول و زندگی انسان را معنا می‏بخشد. فطرت‏ توحیدی ازجمله مفاهیم بنیادین در آموزه‏های قرآنی است که نیازمند تبیین است تا با داشتن تبیین و فهم روشنی از آن بتوان دلالت‏‏های تربیتی آن را در برنامه‏درسی دوره‏های مختلف تحصیلی تبیین نمود. در این مقاله تلاش خواهد شد تا با تبیین رویکرد فطرت‏گرایی توحیدی، دلالت‏‏های آن در برنامه‏درسی دوره ابتدایی تبیین و در اختیار دست‏اندرکاران، برنامه‏ریزان و معلمان قرار گیرد.با توجه به گستره برنامه‏درسی در تربیت رسمی و عمومی، و تنوع و سطوح مختلف اهداف، محتوا، راهبردهای‏های یادهی−یادگیری و روش‏های ارزشیابی در برنامه‏درسی با توجه به سطوح مختلف رشد مخاطب برنامه‏درسی و نیازها و شرایط فراگیر در دوره‏های مختلف، در این پژوهش تنها برنامه‏درسی دوره ابتدایی مورد مطالعه است. از طرفی دیگر، یکی از محاسن این پژوهش تخصصی نمودن وبه طور هدفمند، محدود کردن موضوع به اولین و مبنایی‏ترین و محوری‏ترین دوره تحصیلی یعنی دوره ابتدایی است. بنابراین، هدف کلی پژوهش، تبیین رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی و تعیین دلالت‏‏های آن در برنامه‏‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‏درسی ملی بود. بر این اساس، پژوهش در پی پاسخ به این پرسش کلی است که رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چیست و دلالت‏‏های آن در برنامه‏‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی کدامند؟ در سطحی دقیق‏تر پرسش‏های جزئی پژوهش نیز عبارتند از: الف. رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چیست و بر اساس برنامه‏درسی ملی چگونه تبیین می‏شود؟ ب. رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی درتعیین اهداف برنامه‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی دارد؟ ج. رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی در تعیین محتوای برنامه‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‎‏‏‏درسی ملی دارد؟؛ د. رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی درتعیین راهبردهای یادهی−یادگیری در برنامه‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی دارد؟ و هـ . رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی در تعیین روش‏های ارزشیابی در برنامه‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی دارد؟ روش پژوهش: این پژوهش با توجه به‏عنوان، اهداف و پرسش‏های آن از نوع کیفی است. پژوهشگر با روش قیاسی به پرسش‏ها پاسخ خواهد داد. تحلیل محتوای کیفی قیاسی بر اساس مدل میرینگ[1] (2000) انجام می‏شود که در آن پژوهشگر نخست به تعریف و چگونگی گردآوری داده‏ها می‏پردازد و در گام‏های بعدی با توجه به نظریه، آن‏چه پژوهشگر به دنبال آن است از دل داده‏ها بیرون کشیده می‏شود و سپس با توجه به تحلیل به پرسش‏های پژوهش پاسخ داده می‏شود. در این روش پرسش‏ها و الگوهای گرفته‏شده از نظریه‏ها باید به روشنی توضیح داده شوند. این پژوهش به دنبال یافتن تعریف و تبیین مطلوب و معیارهای موجود و تعیین‏شده بر مبنای سند تحول بنیادین و برنامه‏درسی ملی در نظام تعلیم‏وتربیت جمهوری اسلامی ایران بود. برای تبیین چیستی و چگونگی و چرایی رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی، منابع اصیل اسلامی و همچنین اسناد بالادستی نظام تعلیم‏وتربیت در جمهوری اسلامی مورد مطالعه، تأمل و تحلیل قرارگرفت. سپس برای تعیین دلالت‏‏های رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی در حوزه شناسایی اهداف، محتوی، راهبردهای‌های یادهی−یادگیری، و روش‏های ارزشیابی در برنامه‏درسی دوره ابتدایی، برنامه‏‏درسی ملی مورد مطالعه دقیق قرارگرفت. تحلیل داده‌ها به شیوه قیاسی و بر اساس چهارچوب مستخرج از برنامه‏درسی ملی و معیارها و مؤلفه‌های مطرح در آن انجام ‌شد. ایجاد مسیر بازشناسی، عامل اصلی اعتباریابی مورد نظر این پژوهش است. بحث و نتیجه‏گیری: در پاسخ به پرسش «رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چیست و بر اساس برنامه‏درسی ملی چگونه تبیین می‏شود؟»، با نگاهی انسان‏شناختی از منظر آموزه‏های قرآنی، می‏توان گفت فطرت یکی از مفاهیم بنیادی در توصیف انسان است. در این نگاه، فطرت سرشتی الهی در وجود آدمی است، یعنی آدمی نسبت به مبدأ عالم هستی، معرفت و گرایشی اصیل دارد. بنابراین، فطرت معرفت و میلی است که ضمیر وجود انسان نسبت به خداوند به عنوان یگانه خالق عالم هستی وجود دارد. با داشتن رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی در برنامه درسی، انسان (در نقش مربی یا متربی) به عنوان مخاطب تربیت، دارای فطرت و سرشتی ‏الهی است. این فطرت که هم از نوع شناختی و هم گرایشی است، قابلیت شکوفایی و فعلیت‏یافتن داشته و هم در معرض نسیان و فراموشی است. در پاسخ به پرسش «رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی درتعیین اهداف برنامه‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی دارد؟»، بر اساس یافته‏های پژوهش، می‏توان گفت هدف کلی تربیت در چنین نگاهی، بیدار و فعال‏نمودن مستمر فطرت خداجوی بشر و دست‏یابی به قرب‌الهی است که این تقرب با معرفت و عمل عبادت حاصل می‏شود چنانچه خداوند متعال نیز در قرآن می‏فرمایند «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» (ذاریات، 56). اهداف جزئی نیز با در نظر داشتن تفاوت‏های فردی متربیان و تنوع استعدادها و ظرفیت‏های مختلف وجودی متربیان، و حوزه‏های مختلف تربیت و یادگیری و همچنین موضوعات درسی مختلف تعیین می‏شود. در پاسخ به پرسش سوم یعنی «رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی در تعیین محتوای برنامه‏درسی دوره ابتدایی بر اساس برنامه‎‏‏‏درسی ملی دارد؟»، باید گفت در این رویکرد، محتوای آموزشی محدود به جزئیات علمی و دانسته‏ها و مهارت‏های خاص نمی‏شود، بلکه افزون بر پرداختن به جزئیات ضروری و آگاهی‏های لازم زندگی، زمینه‏ساز داشتن فهمی عمیق و کلی از خلقت انسان و جهان و مبداء و مقصد وی است. درپاسخ به این پرسش که «رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی درتعیین راهبردهای یادهی−یادگیری در برنامه‏درسی دوره ایتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی دارد؟» باید افزود راهبردهای‏ یادهی−یادگیری ناظر بر زمینه‏سازی ابراز گرایش‏های فطری، شناخت موقعیت یادگیرنده و اصلاح مداوم آن است. در این رویکرد، یادگیری حاصل تعامل خلاق، هدفمند و فعال یادگیرنده با محیط‏های متنوع یادگیری با درنظر داشتن جنبه‏های مختلف ارتباط با خود، خداوند، دیگران و سایر مخلوقات است در پاسخ به پرسش «رویکرد فطرت‏‏گرایی توحیدی چه دلالت‏هایی در تعیین روش‏های ارزشیابی در برنامه‏درسی دوره ایتدایی بر اساس برنامه‏‏درسی ملی دارد؟» می‏توان اذعان داشت که در این رویکرد، ارزشیابی زمینه‏ای برای رشد مداوم و مستمر افراد از نظر شناختی و عاطفی و گرایشی و ارادی است. بهره‏گیری از شیوه خودارزیابی و زمینه‏سازی آن، ضمن حفظ کرامت انسانی افراد، به درک موقعیت فرد و خودشناسی وی کمک می‏کند. با درنظرداشتن این مبنای انسان‏شناختی که انسان‏ها در عین برخورداری از مشترکات اساسی، ظرفیت‏های متفاوت دارند و هر کس به اندازه توان و وسع خویش مکلف است؛ می‏توان سطوح و شیوه‏‏های متنوع و متناسب با هر وسع، و سطوح مختلفی از تکلیف، برای ارزشیابی در نظر گرفت. در تحلیل نتایج پژوهش می‏توان اظهار داشت که در تربیت با نگاه فطرت‏گرایی توحیدی، هدف دست‏یابی انسان به قرب الی الله است که از طریق بندگی خالصانه در پرتو شکوفایی فطرت الهی انسان «فِطْرَةَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا...» (روم، 30) صورت می‏گیرد.