جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در راستای بررسی معقولیت باور به «تفاوت بنیادین رابطه علم و دین در دو مورد زیست‌شناسی تکاملی و کیهان‌شناسی» در این مقاله، به زیست‌شناسی تکاملی، کیهان‌شناسی و دین (الهیات) از منظر موجودیت‌های معرفت‌شناختی توجه می‌شود. منظور از تفاوت بنیادین میان این موجودیت‌های معرفتی، تفاوت در نحوه‌ی سازگاری منطقی آن‌ها با یکدیگر است. در آغاز رویکرد و پیش‌فرض‌های مورد قبول برای اقامه‌ی این برهان شرح داده می‌شود. در این بخش توضیح داده می‌شود که رویکرد این مقاله اقامه‌ی یک برهان قرینه‌گرایانه است. پس از آن، حد وسط اصلی این برهان که عبارت است از تحلیل دلالت‌های زیست‌شناسی تکاملی و کیهان‌شناسی بر هدف‌مندی، به تفصیل مورد بحث قرار می‌گیرد. در این بررسی، هدف‌مندی تعریف دقیقی دارد و برای صورت‌بندی آن بر متن نظریه‌ها و مدل‌های موجود و متعارف در زیست‌شناسی تکاملی و کیهان‌شناسی، تاکید شده است. به این ترتیب، محتوای مقدمات برهان به دست آمده و نتیجه‌ی آن در انتهای این بخش مطرح می‌گردد. اقتضای اساسی بودن این مدعا، در ادامه ساختار منطقی- صوری برهانی که برای تایید مدعا به کار می‌آید شرح داده شده است. این ساختار صوری که بر اساس منطق احتمالات توضیح داده می‌شود. پس از این و در پایان به برخی از دلالت‌های مهم این نتیجه اشاره می‌شود.

اعلامیه یا محکومیت‌نامۀ1277 برآیند سلسله مشاجراتی فلسفی و کلامی ازابتدای قرن سیزدهم است که اسقف پاریس (اتین تمپیر) علیه آموزه‌های ارسطویی، توماسی و ابن‌رشدی صادر کرد. این اعلامیه بدواً با هدف صیانت از آموزه قدرت مطلق خداوند و نقد قاعده‌پردازی‌های فیلسوفانه و کلامی درباره خداوند صادر شد اما بعدها تحولات جدیدی رقم زد که خارج از اغراض اولیه بانیان آن و بلکه در تضاد با آنها بود. در این پژوهش به‌روش تحلیلی-استنادی، ابتدا تحلیلی از زمینه‌ها و اختلاف نظرهای فلسفی و کلامی منتهی به اعلامیۀ1277، اهداف اولیه و نقشۀ مفهومی آن ارائه کرده‌ایم. صیانت از آموزۀ قدرت مطلق خداوند، نخستین و پررنگ‌ترین هدف این اعلامیه است. اما لوازم پنهان و درازمدتی همچون نومینالیسم، سکولاریسم و همین‌طور توسعۀ علم مدرن و خروج علم از سایۀ نگرش ارسطویی را هم تحلیل کرده و نشان‌داده‌ایم که این‌ها لوازمی الهیاتی، علمی و فلسفی هستند که نه‌تنها مورد نظر بانیان اعلامیه نبوده بلکه در تضاد با خطوط اصلی افکار آنهاست. اینها لوازمی بدواً فلسفی و الهیاتی‌اند که در طول زمان ابعاد علم‌شناسانه، اجتماعی و فرهنگی به‌خود گرفته و –عمدتاً ناخواسته- دایرۀ نفوذ جغرافیایی و فکری اعلامیۀ1277 را از زمان و مکان خود فراتر برده و در مواردی هم اغراض بنیان‌گذاران آن را نقض کرده‌اند.

برخی از مورخان علم، براین باورند که کیمیا بخشی از کنش‏ ها و شعائر دینی است در نتیجه تاریخ آن ذیل تاریخ ادیان قرار می‏ گیرد. در کنار این باور، کارل گوستاو یونگِ روان‏شناس(Carl Gustav Jung) قائل است که کیمیا بخشی از تاریخ روان‏شناسی است که هدف ‏اش فهم ساختار پیچیده و عمیق روان آدمی است. منتقدان این دو رویکرد ادعا می‏ کنند در کیمیا، آن اندازه که از کنش‏ ها و پرکتیس‏ های مادی و تجربی(آزمایشگاهی) بهره برده شده از مفاهیم دینی و روان‏شناسانه استفاده نشده است، لذا نمی‏ توان آن را در تاریخ ادیان یا روان‏شناسی جای داد. در این رویکردهای تاریخ‏ نگارانه، دلالت‏ ها و ارجاعات زیادی به نظریات کیمیایی دوره یونانی‏ مصری(Greco-Egyptian) می‏ شود که یکی از مهم‏ترین و شاید مدون‏ ترین آنها چارچوب نظری کیمیای زوسیموس است که به «کیمیای روحانی» مشهور شده. بازخوانی این چارچوب نشان می‏ دهد که آراء کیمیایی زوسیموس به دلائل مختلف می‏تواند برای هرسه رویکرد تا حدی مناقشه آمیز باشد. دراین مقاله ضمن بازخوانی مفاهیم اساسی در این چارچوب کیمیایی، نسبت میان طبیعت(ماده) و قوای فراطبیعی و تعاملات ماده-انسان-اولوهیت بررسی شده است.