جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

دل‌مشغولی اسلام به «گذشته»، جایگاه محوری‌ای که این دین برای خود در تاریخ جهان قائل است و الگوهایی که از بایبل برای مستندسازی تاریخ خود برمی‌گیرد، برای همه امری شناخته ‌شده است. در مقالۀ حاضر می‌کوشیم بررسی‌ای مفصل‌ و دقیق‌ از یک جنبۀ ویژۀ تلقی اسلام از گذشته، یعنی گذشته به‌مثابۀ خاستگاه مشروعیت سلطه (authority)، به دست دهیم. این موضوع پیش‌تر نیز مورد بحث بوده است، اما فقط در چهارچوب بحث کلی پیرامون سایر ابزارهای مشروعیت در اسلام بدان پرداخته شده است. در اینجا به شیوۀ بنی امیه در استفاده از گذشته برای مشروعیت بخشیدن به سلطۀ این خاندان توجهی ویژه‌ خواهیم داشت.

این نوشتار اختصاص به معرفی و بررسی کتاب «الشیعه الامامیه و عقائدهم الاجماعیه» تألیف فتح‌الله نجارزادگان و معصومه رضوانی دارد که با هدف ارائۀ چکیده‌ای از اصول عقاید مورد اتفاق امامیه نگاشته شده است.

برگردان قرآن به هر زبانی که باشد با دشواریهای فراوانی همراه است و مترجمِ قرآن باید با شناخت کافی از این دشواریها، و با آگاهی کامل از فنون ترجمه، و به دور از هر گونه شتاب و تعجیل به ترجمه اقدام نماید. بی توجهی به این دشواریها یا کم اهمیت دیدن آن، لغزشهایی را موجب می شود که در آستان قرآن روا نیست. بخشی از این دشواریها و پاره ای لغزشها در مقال کنونی که به شیوۀ تحلیلی-انتقادی عرضه می شود، مورد بررسی قرار می گیرد تا بیش از پیش بر اهمیت موضوع تاکید شده باشد.

این نوشتار اختصاص به معرفی کتاب «فوائد الافضلیه» دارد؛ کتابی در بیش از هفتصد صفحه، اثری پزشکی که علی افضل طبیب بن محمدامین قاطع قزوینی آن را برای شاه عباس ثانی نوشته است.

شواهد ارائه شده در این شماره با تمرکز بیشتر بر ترجمۀ قدیم، در سه محور قرار دارند: 1. افراط در ترجمۀ تحت اللفظی؛ 2. برخی اغلاط؛ 3. سایه روشن ترجمه‌های عربی در ترجمۀ قدیم (محور جدید). به عبارتی، به جز محور سوم که برای اولین بار در اینجا مطرح می‌شود، سایر شواهدِ این مقاله در ذیل همان محورهای پیشین بوده، و مکمل آنها می‌باشند.

ابن‌خفیف شیرازی یکی از بزرگ‌ترین صوفیان سدۀ چهارم هجری و شیخِ مشایخِ شیراز است. او در فقه و حدیث و کلام و تصوف نزد عالمان طراز اول عصر، از قبیل ابوالحسن اشعری و رُوَیم بغدادی و حلاج، شاگردی کرده است. ابن‌خفیف آثار متعددی داشته است که امروز جز چند رسالۀ انگشت‌شمار چیزی از نوشته‌های او به دست ما نرسیده است. علاوه بر این آثار، صدها نقل‌قول از او در آثار عرفانی و تاریخی و کلامی وجود دارد. در هفت دهۀ گذشته تلاش‌هایی پراکنده برای تصحیح و ارائۀ آثار برجای‌ماندۀ ابن‌خفیف صورت پذیرفته است. این تلاش‌ها ضرورتِ تدوین «مجموعۀ آثار ابن‌خفیف» را دوچندان کرده است. در سال گذشته (1402) کتابی در دو مجلد با عنوان مجموعۀ آثار ابن‌خفیف شیرازی به کوشش معین کاظمی‌فر به بازار علم ارائه شد. در مجلد نخست کتاب اوصاف القلوب با انتساب به ابن‌خفیف منتشر شده است و در مجلد دوم پنج رسالۀ ابن‌خفیف و ترجمه‌های آن‌ها بازچاپ شده است. متأسفانه در این مجموعه کاستی‌های بسیاری راه یافته است، به گونه‌ای که به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند خلأ وجود «مجموعۀ آثار ابن‌خفیف» را پُر کند و همچنان باید منتظر بمانیم که «دستی از غیب برون آید و کاری بکند». در مقالۀ حاضر بخشی از کاستی‌های این مجموعه بیان شده است.

در سالهای اخیر، تصحیح متون، بسیاری را مفتون خویش نموده است. امّا این کار، مانند همۀ کارهای دیگر، نیازمند لوازمی است که همه کس آن را ندارد. بدین روی، بسیاری از متون کهن که در این ایّام با عنوان «تصحیح» عرضه می‌گردد، سخت عیبناک و مایۀ خسران معنوی و فرهنگی است. از جملۀ آثاری که اخیراً به چاپ رسیده «دیوان محمود بکرانی و دیوان رکن بکرانی» است که مباشران چاپ آن، کتاب را از غلطهای فاحش فاضح انباشته‌اند. ما در این مقاله به برخی از آن غلطهای پرشمار اشاره کرده‌ایم.

کتاب «اعراب و ایرانیان؛ براساس روایت فتوحات اسلامی» اثری است تخصصی در واکاوی رخدادهای موسوم به فتوحات اعراب در ایران که مترجمی ناآشنا با قواعد ابتدایی تاریخ، نسبت به ترجمۀ آن اهتمام ورزیده و ماحصل کار او، چیزی جز سیاهه­ای از اغلاط فاحش نیست. در این فصل، سعی بر آن شده است تا اشکالات و نقایص عدیدۀ ترجمۀ کتاب معین گردد، تا بلکه خوانندگان و علاقه­مندان نامتخصص دریابند که داخل شدن در امور تخصصی علوم دیگر، بی آنکه اندک آشنایی با ابتداییات آن علوم در اندوختۀ دانشی ایشان باشد، به چه فجایع علمی خواهد انجامید. امید راقم این سطور آن است که این مَثَل، عبارت­آموز ایشان باشد.