جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف: هدف از نگارش این نوشتار، نقد مدّعای غزالی در مسئلۀ قدرت تعقّل زن بود. از نگاه او، زنان در بُعد معرفت عقلی گرفتار نقص ذاتی‌اند؛ که این مدّعا زمینه‌ساز شبهاتی نسبت به آموزه‌های دینی است. روش: این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و انتقادی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها: مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش عبارتند از: عدم نگاه جامع غزالی به آموزه‌های دینی، فقدان پشتوانۀ عقلی و مؤیدات نقلی و تجربی، ناسازگاری با روح آموزه‌های دینی و اندیشه‌های فلسفی و یافته‌های روان‌شناسی و علوم تربیتی. نتیجه گیری: غزالی گرچه به انسانیت زن اذعان دارد، ولی او را ذاتاً نسبت به مرد کم بهره‌تر از قوّۀ تعقّل می‌داند. این نگاه، پیامدهایی مانند ذاتی بودن رذایل اخلاقی و ناتوانی زن درکسب کمال و معرفت را در پی دارد.

هدف: پژوهش حاضر به منظور تبیین الگوی مفهومی تربیت معنوی مبتنی بر صحیفۀ سجادیه در تعلیم و تربیت انجام شد. روش: این تحقیق از حیث هدف، کاربردی و رویکرد زیربنایی آن، پژوهش کیفی است و برای تحلیل داده‎ها از روش تحلیل مفهومی و استنتاجی استفاده شده است. محیط پژوهش شامل کتاب صحیفۀ سجادیه و نمونه‎گیری آن، به صورت هدفمند بوده است. یافته‎ها: شامل مبانی، اهداف، اصول و روشها در الگوی مفهومی تربیت معنوی است. در صحیفۀ سجادیه، انسان معنوى ابتدا باید شناخت را در خود ایجاد کند. وقتى شناخت انسان به مرحلۀ باورمندى رسید، بعد از آن رفتار اجتماعى پدید می‎آید. نتیجه‎گیری: خداوند متعال، هدف غایی و حقیقت بی‏نهایت و جامع تمام ارزشهاست. مهم‎ترین هدف تربیت معنوی، زیست بر اساس خواست الهی است و رسیدن به کمال انسانی، یکی از غایات تربیتی محسوب می‎شود. از آنجا که ساختار وجودی آدمی به گونه‎ای است که تنها در برقراری ارتباط با خداوند به آرامش می‎رسد، سایر تلاشهای عقلی و علمی انسان، محکوم به نافرجامی است. رسیدن به آرامش درونى و اطمینان قلبى، از شاخصهاى پیامدى تربیت معنوى‎اند.

هدف: در آیات قرآن، بحث زوجیت موجودات زنده، به عنوان یک قاعدۀ کلی مطرح شده است. به غیر از قرآن، عالمان علوم تجربی هم بحث زوجیت موجودات را مطرح کرده‎اند که تفاوتها و شباهتهایی با همدیگر دارند. هدف از انجام این تحقیق، بررسی وجود تطابق بین آیات قرآن و علوم تجربی بود. روش: در این تحقیق با روش تطبیقی- تحلیلی، نظر قرآن با علوم تجربی بررسی شده است. یافته‎ها و نتیجه گیری: در قرآن و علم، زوجیت به عنوان یک قانون کلی برای موجودات زنده به معنای نر و ماده مطرح شده است، که تولید مثل موجودات گاهی از طریق جنسی و گاهی از طریق غیر جنسی است. همچنین آیات قرآن بر گسترش زوجیت افراد دلالت دارند؛ بدین معنی که خداوند تمام افراد زوج را خلق کرده است؛ نه اینکه هر چیزی را که خلق کرده است، زوج است.

هدف: این پژوهش با هدف ارائۀ الگوی قرآنی تغییر درونی مطلوب در انسان انجام شد. روش: روش پژوهش، نظریه‏پردازی داده‏بنیاد متنی بود. یافته‏ها و نتایج: در الگوی قرآنی به دست آمدۀ تغییر درونی مطلوب، عوامل علّی عبارتند از: هدایتگر دانستن قرآن، عقل‏ورزی، اطاعت از خدا و پیامبران، ایمان و عمل صالح و مسئولیت عاملیت خویش. مسئولیت تغییر درونی مطلوب در شرایط زمینه‏ای خاصی همچون: انجام فرایض و مستحبات توسط انسان، پناه بردن به خدا، داشتن فضایل اخلاقی، سعة وجودی، بیداری فطرت، وجود رهبران صالح در جامعه، و مسئولیت‏پذیری خود رخ می‏دهد. شرایط عام و تعدیل‏کننده و تشدیدکنندۀ مسئولیت انسان در ایجاد تغییر درونی مطلوب در خود، شامل مسئولیت آگاهی یافتن و غفلت‏زدایی، تبختر و جانبداری غیر منطقی، همنشینی با نااهل، مادی‏گرایی، قلب مریض و قساوت قلب، تبعیت از هوای نفس و ظلم به خود، عصیان و سرکشی است. انسان مسئولیتش را برای ایجاد تغییر درونی مطلوب با انجام اعمال و راهبردهایی نظیر پندپذیری برای اصلاح رویّۀ زندگی و امید به وعده‏ها، جستجوی الگو، عبرت‏گیری و درس‏آموزی، تعمیق آگاهی، مجاهده، مسئولیت رشد و تحول دائمی خود را آشکار می‏کند که اینها پیامدهای نیکویی شامل بهره‏مندی از امداد الهی، سیر تکاملی انسان، نیل به فوز و سعادت، سکینه و آرامش یافتن، پیوند انسان با حق و نیل به حیات طیبه را در پی دارند.

هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی تأثیر رابطۀ «مرید و مرادی» صوفیه بر آداب «استاد و شاگرد» در رویکرد مبتنی بر کتاب و سنّتِ تعلیم و تربیت اسلامی و نقد آن بود. روش: روش این پژوهش، کیفی بود و با مراجعه به منابع تاریخی و کتب تعلیم و تربیت اسلامی در قرون میانی(4 تا 7 ق)، به شیوۀ توصیفی- تحلیلی انجام شد. یافته‎ها و نتیجه‌گیری: رابطۀ «مرید و مرادی» از آداب صوفیه است. در این رابطه، مرید تسلیم محض مرادش است. این آداب توسط نویسندگان تعلیم و تربیت اسلامی، الگوبرداری و به عنوان وظایف اخلاقی شاگرد مقابل استاد مطرح شده است. یافته‎های پژوهش نشان داد رواج این آداب در بین طلاب، باعث ایجاد نوعی رابطۀ کاذب اخلاقی بین استاد و شاگرد، سلب اعتماد به نفس، استقلال اندیشه، جسارت نقّادی و مطالبه‎گری علمی شاگرد مقابل استاد شده است.

هدف: هدف از نگارش این مقاله، بررسی راه حلهایی برای پاسخ این پرسش بود که چگونه می‌توان در پرتو نظریه‌های علم دینی، آموزش دینی علم سازگار داشت. این پرسش که خود ذیل مسئلۀ «کاربست علم دینی در آموزش علوم» تلقی می‌شود، در تحلیل دقیق‌تر مسئله، به پرسش از امکان و سازگاری «آموزش دینی علم» تقلیل یافته بود. روش: در راستای هدف تحقیق، سه فرضیه مطرح شد و فرضیه‌ها با روشی تحلیلی- فلسفی، هم در پرتو نظریۀ علم دینی مهدی گلشنی که متناسب‌ترین نظریه با علوم طبیعی است و هم از منظر سازگاری برساختۀ «آموزش دینی علم»، بررسی شدند. یافته‌ها: پس از تحلیل و بررسی و تدقیق فرضیه‌ها، یافته‌های این پژوهش نشان داد که در حوزۀ آموزش علوم: نخست، «آموزش خداباورانۀ علم» رویکردی حداکثری برای «آموزش دینی علم سازگار» است؛ دوم، «آموزش خداباورانۀ علم» در ساحت نگرش قابل تحقق است؛ سوم، رویکرد بین رشته‌ای، رویکردی منصفانه و حداقلی در برنامۀ «آموزش دینی علم سازگار» است. نتیجه‌گیری: برای دستیابی به «آموزش دینی علم سازگار»، می‌توان در طیفی از راه حلها از رویکرد بین رشته‌ای(رویکرد حداقلی) تا آموزش خداباورانۀ علم(رویکرد حداکثری) عمل کرد.

هدف: هدف از نگارش این مقاله، احصا و تشریح ویژگی‎های شناختی و رفتاری مؤثر بر عملکرد اساتید گروههای معارف اسلامی در دانشگاهها با الهام از آرای آیت‎الله مصباح یزدی است. روش: این پژوهش از حیث گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و تجربیات شخصی و‌ از نظر شیوۀ پردازش اطلاعات، تحلیلی- استنتاجی است. یافته‌ها:‌ اَهمّ ویژگی‎های شناختی عبارتند از: آشنایی با پدیدۀ دین، به خصوص کلّیات دین اسلام؛ آشنایی با کلّیات علوم اسلامی؛ آشنایی با کلّیات تاریخ اسلام؛، آشنایی با یک دوره تفسیر فشردۀ قرآن؛ آشنایی با فِرَق اسلامی با تأکید بر فرقه‌های زنده و تأثیرگذار؛ آشنایی با نظام حقوقی اسلام؛ آشنایی با مسائل مبتلابه فقهی خود و دانشجویان؛ آشنایی با شُبهات جدید دینی؛ آشنایی با ادیان جهان و جنبشهای نو‌پدید دینی؛ آشنایی با مسائل روز؛ آشنایی با مؤلّفه‌های دنیای جدید و پیامدهایشان؛ تسلّط به دو زبان عربی و انگلیسی؛ تسلّط کامل به متن درسی؛ شناسایی منابع تکمیلیِ معتبرِ متون درسی و آشنایی با رشته‌های مختلف دانشگاهی. اَهمّ ویژگی‎های رفتاری(اخلاقی) عبارتند از: صداقت، عدالت، تواضع، سعۀ صدر و خیرخواهی. بحث و نتیجه گیری: تربیت اساتیدی با ویژگی‎های احصا شده، با همۀ دشواری‎هایش، ضروری و ممکن است و این مهم باید به طور مستمر از دورۀ کارشناسی‌ آغاز و در به کارگیری اساتید حق‎التدریسی بازنگری شود.

هدف: هدف از انجام این مطالعه، شناسایی شاخصه‎های مؤثر بر استقلال پژوهشی دانشجو- معلمان در راستای توسعۀ حرفه‎ای آنان بود. روش: رویکرد تحقیق، کیفی و از نوع تحلیل محتوای متعارف بود. جامعۀ آماری شامل کلیۀ دانشجویان شاغل در دانشگاه فرهنگیان شهید مطهری خوی در سال تحصیلی 400-1399 بود که 16 نفر از آنان به روش نمونه‎گیری هدفمند از نوع شاخص، مورد مطالعه قرار گرفتند. در این راستا، مصاحبه‎های نیمه سازمان‎یافته‎ای از آنانئ صورت گرفت و نمونه‎گیری تا اشباع داده‎ها ادامه یافت. برای اعتبارسنجی یافته‎ها از روش توصیف غنی داده‎ها و خودبازبینی محقق و برای تعیین پایایی داده‎ها از روش بررسی همزمان استفاده شد. یافته‎ها: مؤلفه‎های کارکردآفرینی (عمل‎گرایی، مدیریت‎نگری، سودمندگزینی)، هویت‎پذیری علمی(هم‎افزایی شناختی، محقق-معلم، خودکارامدی علمی، خودشناسی علمی)، تفکرپذیری(منطق‎گرایی، نقدسازی، خلاقیت‎محوری)، رهبری پژوهش(فرهنگ پژوهش، منبع‎سازی، شبکه‎‎سازی علمی) و نگرش‎پروری(راهبردسازی، هنجارپذیری، باورمندی) مضامین اصلی‎اند که با 172 مضمون اولیه، شرایط را برای مستقل بودن فعالیتهای پژوهشی دانشجو- معلمان فراهم می‎آورند. نتیجه‎گیری: دانشجو- معلمان با خلق ذهنیت مثبت نسبت به فعالیتهای پژوهشی، به توسعۀ قابلیتهای علمی خود بپردازند و جهت‎دهندۀ روند حاکم بر این اندیشه‎ها باشند.

هدف: هدف از این مطالعه، شناسایی مؤلفه‌های انگیزه‌بخش دعای افتتاح بر انس دانشجویان با خدا بود. روش: در این پژوهش روش نمونه‌گیری تصادفی و جامعۀ آماری شامل دانشجویان دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشگاه فرهنگیان شهر تهران به تعداد 1925 نفر بود که بر اساس فرمول کوکران، 320 دانشجو به عنوان نمونه انتخاب شدند. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر اجرا، آمیخته(کیفی و کمّی) بود. به منظور گردآوری داده‌ها در بخش کیفی، متن دعای افتتاح، مطالعه و سپس از طریق کدگذاری باز و محوری، مؤلفه‌های مؤثر بر انس با خدا شناسایی شد. بر اساس مؤلفه‌های استخراج‌شده، پرسشنامۀ محقق‌‌ساختۀ 13 گویه‌ای با طیف پنج ارزشی لیکرت تدوین شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط اساتید صاحب‌نظر تأیید شد. پایایی پرسشنامه، 90/0 آلفای کرونباخ محاسبه شد. در بخش کمّی، برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نیز از مجموعه آمار توصیفی و استنباطی از طریق نرم‌افزار اس.پی.اس.اس و آر-26 استفاده شد. یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داد که مؤلفه‌های مستخرج از دعای افتتاح(عناصر معرفتی، معنوی و اخلاقی) تأثیر بسزایی بر انس دانشجویان با خدا دارد. نتیجه‌گیری: به دست‌اندرکاران تعلیم‌وتربیت توصیه می‌شود که توجه دانشجویان را به مضامین اصلی دعاها از جمله دعای افتتاح که مملو از مؤلفه‌های مؤثر بر انس با خداست، جلب کنند و از قرائت صِرف آن بپرهیزند.

هدف: این تحقیق به منظور بررسی تأثیرآموزش محتوای درس انسان در اسلام بر سلامت معنوی دانشجویان دختر دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان انجام شد. روش: روش تحقیق، شبه‌آزمایشی بود. برای دسترسی به اهداف، از طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با دو گروه استفاده شد. جامعۀ آماری شامل دانشجویان دختر مقطع کارشناسی دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان در نیمسال دوم 400-1399 بود. نمونۀ انتخاب‌شده به پرسشنامۀ سلامت معنوی(SWBS) پاسخ دادند. سپس با در نظر گرفتن نمرۀ بین 97-67(سلامت معنوی متوسط رو به بالا)درآزمون اولیه و با استفاده از روش انتخاب به شیوۀ تصادفی ساده، 40 نفر انتخاب و به دو گروه 20 نفره تقسیم شدند. یک گروه مورد آموزش قرار گرفتند. پس از 16 جلسه آموزش درس انسان در اسلام، مجدداً آزمون گرفته شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها در سطح توصیفی و استنباطی انجام شد. یافته‌ها: بین نتایج پیش‌آزمون و پس‌آزمون به لحاظ میانگین نمرات خرده‌مقیاسهای سلامت معنوی و در نهایت سلامت معنوی، قبل و بعد از آموزش تفاوت معناداری وجود نداشت. نتیجه‌گیری: محتوای انتخاب شده از عوامل مؤثر بر تقویت سلامت معنوی نبود و نتوانست تغییر معناداری را در خرده‌مقیاسهای آن ایجاد کند. لذا توصیه می‌شود نسبت به بازبینی محتوا، تغییر شیوۀ آموزش و انجام پژوهش در سایر دانشگاهها اقدام شود.