جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اصل امامت با برخورداری از کارکردهای دینی و سیاسی در ایجاد انقلاب اسلامی و انتظام بخشی آن نقش اساسی دارد. از این رو، پرداختن به آن دارای اهمیت است.(اهمیت) استمرار کارکردی این اصل در عصر غیبت ، با اذن الهی توسط فقیه جامع الشرایط انجام می پذیرد و طبیعی است که یکی از دستاوردهای کارکرد فقیه جامع الشرایط، رهبری انقلاب اسلامی ایران است. از این رو جایگاه اصل امامت به شکلی در انقلاب اسلامی مشخص می‌شود و البته این می تواند کانون گفت‌ و گوهای احتمالی علمی در حوزه علم کلام و سیاست قرارگیرد(مسأله) و این پرسش مطرح گردد که امامت در انقلاب اسلامی چه جایگاهی دارد؟(سؤال) از آنجایی که فقیه جامع الشرایط با اذن الهی توسط امام معصوم(ع) به عنوان نایب عامش منصوب می شود، همین، جایگاه امامت در انقلاب اسلامی ایران را مدلل و مشخص می‌نماید.(فرضیه) این مقاله با ابزار کتابخانه ای و نرم افزاری و با روش برهان سبر وتقسیم ابتدا فرضیه‌ها را یکی پس از دیگری مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد(روش) و آنگاه به اثبات نظریه منتخب خود یعنی «جایگاه امامت شیعی در انقلاب اسلامی ایران» می‌پردازد (هدف)از آنجایی که ولی فقیه با نصب الهی توسط امام معصوم(ع)منصوب شده و نایب امام(ع) محسوب می گردد، از این جهت می توان گفت امامت در انقلاب اسلامی نقش داشته و در اداره انقلاب اسلامی سهیم است.(یافته)

قرآن‌کریم اولین، مهم‌ترین و اصلی‌ترین منبع پژوهش کلامی است. استنباط آموزه های اعتقادی و کلامی از قرآن و به تعبیری منبع بودن قرآن کریم برای علم کلام بر باورهایی در باب قرآن کریم استوار است که آن‌ها را مبانی کلام پژوهی قرآنی می نامیم. الهی و وحیانی بودن، امکان فهم و تفسیر، جامعیت و گستره موضوعی، جاودانگی و جهانی بودن مهم ترین این مبانی اند که دانشمندان اسلامی بدان ها اذعان داشته و با ادله عقلی و نقلی آنها را اثبات کرده اند. اما در سده های اخیر بسیاری از خاورشناسان کوشیده اند برای باورهای اعتقادی و کلامی مسلمانان خاستگاهی بیرونی بیابند و چنین وانمود کنند که اعتقادات مسلمانان فاقد اصالت است. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی نشان می دهد که خاورشناسان هر چند قرآن کریم را منبع علم کلام به شمار می آورند اما در مواجهه با این مبانی یا به انکار آنها پرداخته اند و یا آنها را به گونه ای تحلیل و تبیین کرده اند که در نهایت اعتبار آموزه های قرآنی مخدوش گردیده و از این طریق اصالت معارف کلامی و اعتقادی مسلمانان آسیب ببیند.

یکی از کتاب‌هایی که در سال‌های اخیر در نقد عقاید شیعه نگاشته‌ شده، کتاب «اصول مذهب الشیعه الامامیه الاثنی عشریه» نوشته ناصر بن عبدالله بن علی القفاری است که متأثر از دیدگاههای سلفی گری و وهابیت به نگارش در آمده است. در این کتاب باورهای امامیه، از جمله علم امام نسبت به قرآن و فروعات آن چون قیّمیت، انحصار علم به قرآن برای ائمه(ع) و تخصیص و نسخ قرآن به وسیله سخن ایشان مورد تحریف و هجمه واقع شده است. در این نوشتار در پردازش اطلاعات با روش توصیفی و تحلیلی و در جمع‌آوری آن با روش کتابخانه‌ای و با استفاده از فیش‌برداری با توجه به منابع فریقین به تحلیل و بررسی شبهات ایشان در این زمینه و نقد آن پرداخته شده است. در نتیجه بی‌اساس بودن شبهات و اشکالات قفاری و اعلمیت امام علی (ع) در علم به قرآن اثبات می‌شود که فهم قرآن منحصر به ائمه(ع) نبوده و نیز تخصیص قرآن به وسیله سخن ائمه موجب انکار خاتمیت یا تغییر شریعت نمی‌گردد.

هدف از پژوهش حاضر، بررسی خصوصیات و ویژگی های برزخ و حقایق پیرامون این منزل هستی از دیدگاه قرآن و روایات بود. یکی از مهمترین آموزه های دینی حیات برزخی یا جهان پس از مرگ و مراحل مربوط به آن است. از دیدگاه دین، مرگ پایان زندگی نیست بلکه آغاز مهمترین حوادث و رویدادهاست بر این اساس بررسی عالم برزخ و اثبات آن از نظر عقل و برهان و آیات و روایات در خور دقت و تأمل است. چگونگی حیات برزخی و مراحل پس از آن از جمله مسائلی است که همواره ذهن انسان را به خود مشغول ساخته است. برخی از آیات قرآن نظیر: مومنون / ۱۰۱ - ۱۰۰؛ آل عمران / ۱۷۰ - ۱۶۹؛ پس / ۲۷ - ۲۶؛ مومن / ۱۱ و ۴۶؛ منافقون / ۱۰؛ نحل / ۳۲ به روشنی بیانگر وجود عالم برزخ و ویژگیهای آن است چنان که حیات جاویدان شهیدان راه خدا و پاداشهای آنان گواه روشنی بر عالم برزخ و نعمتهای برزخی است. همچنین روایات فراوانی که در برخی از آنها ادعای تواتر شده است ـ درباره عالم برزخ و کیفیت زندگی در آن و گزارشهای مربوط به احوال اولیای الهی و انسانهای متقی و گنهکار و میزان و کیفیت رابطه آنها با دنیا و مراحل عالم برزخ در منابع فریقین آمده است.

امامت از مهم‌ترین مباحث کلامی است؛ متکلمان شیعه، امامت را استمرار نبوت دانسته و با دلایل مختلف، از جمله قاعده لطف، معتقد به وجوب عقلی و علی الله آن شده‌اند. این دیدگاه، مورد هجمه شبهات قرار گرفته است؛ از جمله آثاری که در این زمینه، به طرح اشکالاتی درباره امامت پرداخته، کتاب «تئوری امامت در ترازوی نقد»، تالیف حجت الله نیکویی است؛ در این مقاله با روش عقلی_تحلیلی، ابتدا، تقریر دلیل لطف برای اثبات ضرورت امامت بیان شده و سپس به پنج شبهه از اشکالاتی که درباره اسباب غیبت امام زمان (عج) در کتاب مذکور مطرح شده پاسخ گفته‌ایم و اثبات شده که امام لطفی است که بر اساس حکمت نصب او واجب است و غیبت امام که دارای حکمت‌های مختلفی است و عقل انسان به تنهایی قادر به کشف همه اسرار آن نیست؛ هر چند برخی از آن‌ها در روایات بیان شده است و درباره مساله حفظ جان امام عصر(ع) نیز با اینکه خداوند می‌توانست از راه‌های مختلفی جان امام را حفظ کند، در سنت الهی چنین رقم خورده که این مسأله، از طریق اسباب عادی پیش رود. همچنین اثبات کردیم که عقل درباره تعداد و مصداق ائمه حکم خاصی ندارد و غیبت امام، منافی با لطف بودن او نیست؛ زیرا علاوه بر اینکه صرف وجود امام باعث اطمینان به آموزه‌های شریعت است، امام از راه‌های گوناگون می‌تواند به حفظ و تبیین شریعت بپردازد. و شرایط امام دوازدهم (عج) با آنچه درباره سایر ائمه (ع) اتفاق افتاده است، متفاوت است و حفظ جان امام از طریق غیبت حکیمانه است.

مولوی نیز بسان مشایخ بزرگ عرفانی، در آثار خود به تفسیر عرفانی آیات قرآن کریم و احادیث و همچنین تأویل مفاهیم و گفتمان‌های عرفانی- دینی توجه کرده است. او در کتاب «فیه ما فیه» تفاسیر عمیقی که مناسب ذوق و تجربه عرفانی و روحانی خود اوست، از آیات قرآن کریم به دست داده که بی‌نظیر و تازه می‌نماید. هدف از پژوهش کنونی که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است، واکاوی گفتمان «توحیدی» در «فیه ما فیه» مولاناست. یافته‌های پژوهش در چهار بخش توحید عبادی (بحث تسبیح خداوند و ارزش توحید در عبادت)، توحید استقلالی (هر فعلی از سوی مخلوقات و انسان‌ها را در ابتدا نیاز آنها از پروردگار است و هر اندیشه‌ای از سوی انسان را در طول ارادۀ پروردگار به حساب آورده و اندیشه‌ورز را در ایجاد این تفکر مستقل نمی‌داند)، وحدت وجود (به عنوان یکی از اصول جهان‌بینی عرفانی) و مقام خوف و رجا (به عنوان نتیجه و نشانی از توحید) مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

چگونگی رابطه علم و فعل امام از مسائل مهم اعتقادی شیعه است. روایات تاریخی در مواردی(مانند علم برخی ائمه به چگونگی شهادت و در معرض قرار گرفتن برای شهادت) تنافی ظاهری فعل ایشان با برخی احکام مسلّم اسلامی (مانند حرمت قتل نفس) را نتیجه می‎دهد. عدم جامعیت پژوهش‌های موجود برای برون‎رفت از این تنافی و مخالفت با برخی اصول مسلّم اعتقادی و فقهی شیعه، دستیابی به نظریه صحیح در موضوع مذکور را ضروری می‌سازد. تحقیق حاضر برپایه روش توصیفیـ تحلیلی مبتنی بر روایات شیعی در تلاش است براساس رابطه میان مراتب وجودی و علم و فعل امام، تنافی فوق‌الذکر را رفع نماید. یافته‎ها نشان می‎دهد که حل تنافی مذکور به کشف کیفیت تأثیر مراتب وجودی امام بر حکم مترتب بر علم و فعل امام وابسته است. برخلاف اقرار عدّه‎ای که قیام امام حسین(ع) را صرفا بر اساس علم مرتبه نوری و الهی می‌دانند، صحیح این است که این علم به طرق عادی نیز ثابت شده است، لکن نمی‎توان توجیهی را که برای اقدام برخی امامان به شهادت گفته شده است، نسبت به اقدام امام حسین(ع) بیان نمود، یعنی فعل امام از جهت الهی متعلَّق تکلیف نیست و از جهت بشری متعلَّق تکلیف است.

امروزه بحث نسبت وجود خدا با جهان آفرینش به عنوان یکی از مسائل مهم و بنیادین در حوزه دین‌پژوهی قلمداد می‌شود. شکل گرفتن هر نظریه علمی بر مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌ها استوار است. نظریه معیت وجودی حق تعالی و خلق نیز از این قاعده مستثنی نیست. از دیدگاه غالب متکلمان، در بین اقسام معیت، معیت وجودی حق تعالی و خلق با مبانی خداشناسی برگرفته از نصوص دینی هم‌خوانی ندارد. قاطبه متکلمان اسلامی با نفی معیت علی و معلولی به دلیل مختار بودن حق تعالی و سنخیت و ضرورت که از لوزم جدانشدنی علت و معلول است، امکان تخلف معلول از علت تامه را ممکن دانسته‌اند و با پذیرش اشتراک لفظی وجود و تبیین خلق از لامن شیء و با استناد به آیات و روایات و حدوث زمانی عالم و بر تمایز وجودی حق تعالی با مخلوقات صحه می‌گذارند. از منظر متکلمان رابطه جهان به عنوان مخلوق با خدا رابطه تغایر و تباین است و بین آن دو سنخیتی نیست و خدا موجودی متباین از موجودات دیگر است. بنابراین، متکلمان به جای معیت وجودی معیت علمی را مطرح می‌کنند و آیات و روایات مبتنی بر معیت را به معیت علمی تفسیر می‌کنند. در این مقاله سعی بر این است تا دلایل و مبانی کلامی متکلمان را در باب معیت حق تعالی با روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قراردهیم. معیت وجودی خالق و مخلوق نیازمند ظرف وجودی مشترکی است که بر مبنای آرای متکلمان اسلامی این ظرف وجودی مشترک تبیین نمی‌شود و به جای آن بر معیت علمی حق با خلق تأکید می‌شود.

با توجه به تعریف مشهور متکلمان متأخر از عصمت هیچ جایگاهی برای بررسی امکان سهو انبیاء و اولیاء الهی باقی نمی‌ماند چرا که معصوم را کسی می‌دانند که از هرگونه خطایی نیز مبرا باشد. حال آن که آیات و روایات مملو از مواردی است که به انبیاء و اولیاء الهی نسبت سهو و اشتباه داده است. بر این اساس ضروری است حقیقت عصمت و سهو، اقسام و گستره هر یک بر اساس آیات و روایات مورد بررسی قرار گیرد تا سهو و خطایی که در ادله به آن‌ها تصریح شده است معنای صحیحی بیابد. در این پژوهش با روش جمع‌آوری اطلاعات، تحلیل آن و مقارنه آرا ابتدا حقیقت عصمت و اقسام آن و پس از آن حقیقت سهو و اقسام آن مورد بررسی قرار می‌گیرد تا بر اساس ادله نقلی، گستره امکان سهو تبیین گردد. در گام نهایی نیز ادله سهو معصوم در آیات و روایات و ارتباط آن با عصمت معصوم مورد نظر قرار می‌گیرد. از جمله نتایج تحقیق آن‌که: 1- عصمت در آیات و روایات متفاوت با عصمتی است که توسط متکلمان متأخر بیان شده است به گونه‌ای که عصمت از خطا و اشتباه در امور غیر دینی بیان نشده است. 2- امکان سهو و خطا در امور دینی وجود ندارد چرا که غرض از بعثت انبیاء و اولیاء را که هدایت افراد است زیر سؤال می‌برد. 3- آیات دال بر سهو معصوم را می‌توان در سه دسته کلی مورد بررسی قرار داد.