جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اعتقاد به وجود امام معصوم (ع) و حاضر و ناظر بودن او بر اعمال امت و انتظار او برای فراهم آمدن شرایط ظهور، ظرفیت ویژه‌ای برای انسان مهدی‌باور فراهم می‌کند تا به خودسازی و جامعه‌سازی بپردازد. تحقیق و بررسی تأثیرات مهدی‌باوری بر عرصه‌های مختلف حیات بشر می‌تواند معیار و برنامه عملی برای تطابق رفتاری منتظران آن حضرت باشد تا هرچه بیشتر برای فراهم کردن مقدمات ظهور و نجات بشریت از ظلم و ستم‌های پیش رو تلاش کنند. در مقاله حاضر با روش توصیفی و با استفاده از منابع روایی و حدیثی، تأثیرات مهدی‌باوری بر حیات فردی و اجتماعی انسان منتظر را بررسی شد. از یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان به پیامدهای فردی مانند انگیزه بیشتر برای خودسازی، توکل، اعتماد به نفس و تأثیرات اجتماعی مانند افزایش روحیه تعهد و مسئولیت‌پذیری، استقامت، مقاومت، ایثار و فداکاری اشاره کرد.

بهره‌مندی از امام معصوم (ع) به‌صورت مستقیم در عصر ظهور تفاوت اساسی با زمان محرومیت از حضور معصوم در زمان غیبت دارد و نقش‌آفرینی مجزایی در همه ابعاد زندگی انسان ایفا می‌کند. عصر غیبت یا دوره آخرالزمان دوره‌ای است که پیدایش بدعت‌ها در دین و شعائر دینی به‌اوج می‌رسد؛ بدعت‌هایی که آنچنان در بطن سنت‌ها و اصالت‌های اسلامی نفوذ می‌کنند که بسیاری از دین‌داران به‌هیچ‌روی گمان بدعت بودن آنها را نخواهند داشت. نبود امام معصوم (ع) در میان امت اسلامی و هادی و راهنما اثرات قابل توجهی در فهم و استنباط مسلمین از مسائل دینی ایجاد می‌کند. براساس آیات و روایات، وضعیت دینداری مسلمین در عصر غیبت دستخوش انحرافات و بدعت‌هایی می‌شود که اصلاح آن فقط به‌دست امام معصوم (ع) شدنی است. فراموش کردن سنت‌های رسول خدا (ص) و برداشت‌های ذوقی و شخصی از احکام اسلامی و معیار قرار دادن منفعت شخصی و گروهی به‌جای محوریت قرار دادن رضایت خداوند متعال از اتفاقات ناگواری است که در عصر غیبت گریبان‌گیر امت اسلامی می‌شود. آخرین حجت و ذخیره الهی با قیام و ظهور خود، وضعیت دینداری مردم را اصلاح کرده و چنان تغییراتی در اجرای احکام الهی ایجاد می‌کند که مردم گمان می‌کنند او دین جدیدی را پایه‌ریزی کرده است. براساس منظومه روایی شیعه، این تفکر و گمان غلط است؛ زیرا مهدی موعود (عج) دین، کتاب، احکام و سنت جدیدی برای مردم نمی‌آورد، بلکه همان دین جدش رسول خدا (ص) را احیا و بازسازی و دین اسلام را از خرافه، بدعت و انحراف پیراسته می‌کند. در آن زمان، دین حیات تازه‌ای می‌گیرد و مسیر شکوفایی و غلبه بر ادیان دیگر را به‌سرعت طی می‌کند.

خانواده، اولین سنگ‌بنای اجتماع است که اصلاح و توجه به آن، اصلاح و پالایش اجتماع را به‌دنبال دارد. لازم و ضروری است که مؤلفه‌های خانواده منتظر که درصدد زمینه‌سازی ظهور امام زمان (عج) است براساس آیات و روایات بررسی شود. خانواده، بهترین بستر برای تأمین نیازهای مادی و روانی شخص و بهترین پایگاه برای برقراری امنیت روانی افراد محسوب می‌شود. اگرچه خانواده، جامعه‌ای کوچک است، اما اسلام برای تغییر و پاک‌سازی جوامع بزرگ‌تر اهتمام زیادی به سلامت این نهاد داشته است. خانواده مهدوی، خانواده‌ای است که با داشتن ویژگی‌هایی خاص و عمل به دستورات الهی نقش مهمی در زمینه‌سازی برای ظهور حضرت مهدی (عج) و گسترش عدالت در جامعه دارد. خانواده منتظر یا خانواده مهدوی در عرصه‌های فکری، رفتاری و عاطفی، ویژگی‌هایی دارد که توجه به آنها در قالب الگوی نسل جوان باعث خیرات و برکات زیادی در اجتماع می‌شود. ویژگی‌هایی مانند بینش توحیدی، ولایت‌مداری، عشق به اهل‌بیت (ع)، مهرورزی، تقوا، بصیرت دینی، علم‌آموزی و عمل به دستورات الهی از شاخصه‌های خانواده مهدوی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای درصدد بررسی شاخصه‌ها و مؤلفه‌های خانواده مهدوی در عصر غیبت امام عصر (عج) است.

انقلاب اسلامی ایران، نقطه عطفی در تاریخ معاصر است که نه‌تنها تحولی عمیق در ساختار سیاسی و اجتماعی کشور ایجاد کرد، بلکه بیداری اسلامی را در سطح جهانی رقم زد و الهام‌بخش ملت‌های بسیاری برای مقابله با ظلم و استکبار جهانی شد. در منظومه تربیتی اسلام، ادعیه مأثور از معصومان (ع) جایگاه ویژه‌ای در تبیین آرمان‌های انسانی و الهی داشته‌اند. در این میان، دعای عهد با تأکید بر مفاهیمی مانند تجدید بیعت با امام عصر (عج)، نصرت و یاری، امید به آینده، مبارزه با ظلم، عدالت‌خواهی، انسجام اسلامی، روحیه ایثار و شهادت‌طلبی و التزام به ولایت، نقش مؤثری در احیای فرهنگ انتظار و تعمیق گفتمان مهدویت ایفا می‌کند. نوشتار حاضر با روش توصیفی‌-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، نقش مؤلفه‌های محوری دعای عهد در شکل‌گیری و تداوم انقلاب اسلامی و ارتباط آن با مقوله ظهور را بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این مؤلفه‌ها می‌توانند بسترساز تحقق وعده‌های الهی و زمینه‌ساز شکل‌گیری جامعه‌ای آرمانی بر مبنای عدل جهانی باشند.

باور به امام مهدی (عج) و ظهور ایشان تأثیرات عمیقی بر فرآیند خودسازی فردی و اجتماعی دارد. این باور، نیروی محرکه‌ای است که می‌تواند به خودسازی اخلاقی، افزایش انگیزه در مسیر رشد و تعالی و تقویت صبر و امیدواری کمک کند. جامعه منتظر با تأسی به امام زمان (عج) می‌تواند به یک‌پایگاه علمی و فکری تبدیل شود و در مقابل بدعت‌ها و انحرافات ایستادگی کند. انتظار فرج و باور به ظهور امام مهدی (عج) امید و انگیزه قوی برای حرکت در مسیر کمال و خودسازی ایجاد می‌کند. اعتقاد به مهدویت، فرد را به‌سمت خودسازی اخلاقی و دوری از ناهنجاری‌ها سوق می‌دهد. این باور، فرد را به تلاش برای کسب فضایل اخلاقی و دوری از رذایل ترغیب خواهد کرد. انتظار برای ظهور امام زمان (عج)، صبر و استقامت در برابر مشکلات و سختی‌ها را افزایش می‌دهد که به فرد کمک می‌کند تا در مسیر خودسازی با جدیت و پشتکار بیشتری گام بردارد. در فرهنگ مهدوی، انتظار به‌معنای آمادگی برای ظهور و مبارزه با ظلم و فساد است. این باور، روحیه جهاد و مبارزه با نفس و عوامل بازدارنده در مسیر خودسازی را تقویت می‌کند. مقاله حاضر با روش تحقیق توصیفی و استناد به منابع کتابخانه‌ای، رابطه مهدی‌باوری و خودسازی را بررسی می‌کند. مهدی‌باوری، نیروی محرکه قوی برای خودسازی و حرکت به‌سوی کمال است. این باور با ایجاد انگیزه، امید، صبر و آگاهی، فرد را در مسیر رشد و تعالی یاری می‌کند.

معرفت امام زمان (عج) یکی از ارکان اساسی اعتقادات شیعه است که در پایداری ایمان‌‌، هدایت خانوادگی و تحقق جامعه منتظر نقش محوری دارد. با توجه به شرایط دوران غیبت و اهمیت حفظ پیوند اعتقادی با حجت خدا‌‌، خانواده که نخستین نهاد تربیتی است مسئولیت عظیمی در انتقال و تقویت این معرفت دارد. مقاله حاضر با رویکرد پژوهشی‌‌، راه‌کارهای قرآنی‌‌، روایی‌‌، تاریخی و تربیتی برای تقویت شناخت امام عصر (عج) در خانواده را بررسی و نقش اساسی والدین‌‌، فضای فرهنگی خانه و آموزه‌های دینی در شکل‌گیری باور مهدوی را تبیین می‌کند. استفاده از آیات قرآن‌‌، احادیث اهل بیت (ع)‌‌، نمونه‌های تاریخی و تجارب تربیتی معاصر از ویژگی‌های تحقیق حاضر است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقویت معرفت امام زمان (عج) در خانواده نه‌تنها نیازمند آموزش و تذکر مداوم است‌‌، بلکه به الگوی عملی والدین‌‌، ارتباط با منابع اصیل دینی‌‌، و بهره‌گیری از الگوهای موفق تاریخی نیز وابسته است‌.

یکی از زوایای ناشناخته‌ امام زمان (عج) مهر و محبت ایشان به مردم به‌ویژه شیعیان است. متأسفانه از گذشته‌ دور چنین بوده است که امام زمان (عج) را تنها با شمشیر و خون­ریزی و قهر و انتقام بیشتر معرفی کرده و چهره‌ای خشن از آن حضرت نشان داده‌اند. یکی از ریشه‌­های این مشکل روایاتی هستند که به­ظاهر درباره اجرای قوانین خدا و فرهنگ عدالت بر قهر و خشن و سخت‌گیری آن حضرت دلالت می‌کنند. درمقابل این روایات، مفهوم آیات صریح قرآن و بسیاری از روایات بر مظهر و تجلی رحمت خدا بودن امام دلالت دارند. نوشتار حاضر به­روش توصیفی-تحلیلی با تأکید بر اندیشه قرآنی امام خامنه‌ای جلوه رحمت امام زمان (عج) بررسی می­شود. نتایج نشان می­دهد روایاتی که دلالت بر قهر‌ حضرت و جدال دارند ازنظر سندی و محتوایی خدشه­دار هستند. قهر حضرت فقط برای کافران و ظالمان است و برای شیعیان خود مهربان‌تر از پدر‌ هستند.

امروزه بسیاری از جوانان در دنیا درگیر مسائل و مشکلات اعتقادی و اجتماعی هستند. این مسئله مردم را با چالش بزرگی روبه­رو کرده است که جوانان مسلمان نیز از این موضوع مستثنی نیستند. اضطراب­های ناشی از فقر معنویت و روزمرگی زندگی مدرن بشری ارمغانی جز افسردگی، پوچی و ناامیدی برای بشر ندارد. هر روز اخباری از خودکشی و افزایش بیماری­های روحی-روانی جوانان و پناه بردن به افیون‌های خانمان­برانداز شنیده می‌شود. یکی از راه­های پیشگیرانه، ارائه الگوی مناسب به جوانان است. هرچه این الگو مناسب و قدرتمند باشد در ایجاد حس قدرت و هم­ذات­پنداری جوانان مؤثرتر است. تحقیق پیش­رو درصدد است تأثیر الگوپذیری از منجی موعود در رفع تشویش‌های زندگی مدرن را بررسی کند. اعتقاد به منجی با تکیه بر خصوصیات ذکر شده در روایات، باور به وجود امام حی و آگاه به اعمال انسان و تأکید بر حفظ روحیه انتظار، زمینه­ساز بروز نوعی انتظار فعال در بشر می‌شود. این انتظار فعال و سازنده علاوه­بر حرکت و جوشش، باعث ایجاد نشاط، امید، خوش­بینی و اصلاح نفس می‌شود. هرچه فرد منتظر ارتباط قلبی خود را با الگوی خود قوی­تر کند و در تبعیت از ویژگی‌های منحصربه­فرد او بیشتر تلاش کند بهره بیشتری از این حالات می­برد.

وجود رنج در زندگی انسان واقعیتی بدیهی و ناخوشایند است. موضوع رنج کشیدن انسان همواره مورد بحث علما و دانشمندان بزرگ بوده تا میزان رنج کشیدن انسان و احتمال برخورد وی با تجربه‌های تلخ کاهش یابد. از گذشته تا به­حال تحقیقات علمی گوناگونی در حوزه‌های مختلف دین، روان­شناسی و جامعه‌شناسی صورت گرفته است. برای تسکین و تسهیل رنج ابتدا باید شناخت صحیحی از عوامل ایجادکننده آن داشت. نوشتار حاضر با مبنا قراردادن اعتقاد به اشتراک برخی از مسائل مانند رنج در تمام انسان‌ها و در تمام اعصار و نیز خطاناپذیر بودن علم ائمه اطهار (ع) عوامل رنج در نهج‌البلاغه را بررسی و نقش منجی در تسکین برخی از این عوامل از نگاه نهج‌البلاغه را تبیین می­کند. مقاله حاضر باروش توصیفی-تحلیلی، علل و عوامل رنج در دو دسته‌ عوامل رنج‌های انتخابی و غیرانتخابی را بیان می­کند. با جست­وجو در نهج‌البلاغه مشخص شد که بیشترین عوامل رنج انسان دررابطه با انتخاب‌های اوست. از عوامل رنج‌های انتخابی مواردی مانند حرص و طمع، کوتاهی در ادای حقوق دیگران، حسد، فقر، اختلاف و تفرقه و از عوامل رنج‌های غیرانتخابی، عواملی مانند فقدان عزیزان، فتنه، آزمایش و... را می‌توان نام برد.