جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پزشکان، پرستاران و دیگر تحصیل کرده های این رشته، وقتی که از تعهد مذهبی و رفتار اسلامی برخوردار باشند، برای ارائه خدمات بهتر وکسب رضایتمندی مردم، کارآیی بهتری خواهند داشت. تحقق این مهم به عنوان بخشی از « اهداف دروس معارف اسلامی»، پیش بینی شده است، این تحقیق برای بررسی و پایش دیدگاه دانشجویان به این درس و تاثیر آن در دستیابی به اهداف مورد نظر طراحی شده است. این پژوهش توصیفی- تحلیلی و از نوع همبستگی است که به صورت مقطعی انجام شده است. در این مطالعه مقطعی 348 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی سمنان وارد مطالعه شدند. ابزار جمع آوری داده ها ، پرسشنامه سنجش نگرش مک کوچ و سیگل (۲۰۰۳) بود، مشتمل بر 35 گویه که پنج حیطه مورد اندازه گیری قرار می دهد. نتایج نشان داد نمره حیطه های مختلف با هم تفاوت معنی داری داشت (001/0 >p ). بالاترین نمره در حیطه استاد و کلاس و پایین ترین نمره در حیطه محتوا بوده است. با توجه به یافته های تحقیق می توان نتیجه گرفت که دیدگاه دانشجویان در رابطه با اساتید مطلوب بوده و رابطه خوب اساتید دست یابی به اهداف را آسان ساخته؛ اما در رابطه با محتوا رضایت کامل را جلب نکرده، و نشان دهنده این است که وضعیت خوبی نداشته و شایسته است در اصلاح آن جدیت بیشتری صورت گیرد.

میهن‌دوستی در میان ملل مختلف مطرح و حتی توانسته بسیاری از عوامل اختلاف مانند قومیت‌ها را تحت‌شعاع قرار دهد. با توجه به دغدغه اخلاقی بودن یا نبودنش و نیز رویکردهای افراطی و تفریطی در این مسئله و عدم وضوح ابعاد میهن‌دوستی وگره خوردن با مفاهیمی مثل ناسیونالیسم،ملی‌گرایی یا قوم‌گرایی ممکن است لوازمی غیر اخلاقی داشته باشد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی استدلال­های عقلی به نفع و علیه میهن‌دوستی با رویکرد اخلاق کاربردی پرداخته است. بدین معنا که اولاً ادله‌ عقلیِ مخالف میهن‌دوستی شامل غریزی دانستن آن، اصالت دادن به هویت انسانی، تمدنی و جهان‌وطنی است. ثانیاً ادله‌ عقلیِ موافق میهن‌دوستی عبارت‌اند از ارتقای سرمایه‌ی اجتماعی، ایجاد آرامش فردی و اجتماعی، تقویت همبستگی ملی، اقتدار و حاکمیت ملی، و تحقق اعتدال در فرد و جامعه. ثالثاً پذیرش ادله‌ عقلیِ موافق میهن‌دوستی، موجب رفع چالش‌های موجود و حل مسئله‌ فرار مغزها و مهاجرت استادان و دانشجویان خواهد شد و عدم پذیرش آن، جامعه را با چالش‌های گوناگون مواجه خواهد ساخت.

سید مرتضی علم الهدی (355-436 ق) به عنوان یکی از برجسته‌ترین متکلمان شیعه، نظریه اخلاقی منسجم و جامعی ارائه داده که بر مبانی عقلی، حسن و قبح ذاتی، و آزادی اراده استوار است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر آثار کلامی ایشان، به بررسی ابعاد مختلف نظریه اخلاقی او می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیدمرتضی بر اساس دیدگاه جسم‌انگارانه خود درباره انسان، نظریه‌ای فضیلت‌گرا و وظیفه‌گرایانه ارائه می‌دهد که در آن عقل به عنوان مهم‌ترین منبع معرفت اخلاقی محسوب می‌شود. وی با تأکید بر امر بین‌الأمرین و آزادی اراده انسان، مسئولیت اخلاقی را مبتنی بر اختیار می‌داند و ارزش‌های اخلاقی را ذاتی و عینی تلقی می‌کند. درنتیجه نظریه اخلاقی سید مرتضی تأثیر عمیقی بر تکوین مکتب عقل‌گرایی اخلاقی در تشیع داشته و راه‌گشای بسیاری از مباحث اخلاقی متأخر بوده است. این نظریه با ترکیب متعادل عقل و نقل، چارچوب نظری محکمی برای تحلیل مسائل اخلاقی فراهم می‌کند.

عدالت توزیعی به معنای توزیع منابع، امکانات و خدمات به صورت عادلانه بین افراد یک جامعه است این مسئله، همراه با معیارهای اخلاقی توزیع که منجر به تحقق عدالت توزیعی می‌شود، در اسلام و در حوزه‌ی اقتصاد هنجاریِ نظام‌های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی صورت پذیرفته و به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی مطرح شده از دیدگاه اسلام با معیارهای عدالت توزیعی در اقتصاد هنجاری چه نسبتی دارد؟ معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی از نگاه اسلام عبارتند از تساوی در تقسیم براساس حقوق عام، توزیع متناسب با تلاش افراد، توزیع متناسب با نیاز، توزیع در جهت توازن اجتماعی این معیارها با آنچه در مکاتب مختلف اقتصاد هنجاری اعم از فایده گرایی، اختیارگرایی و مساوات خواهی، مطرح شده با هم تشابهاتی دارد. ولی معیارهای عدالت توزیعی در هیچ یک از مکاتب اقتصادی با آنچه در اسلام مطرح است تطابق کامل ندارد.

جهاد با نفس در اخلاق دینی به پیروی از عرفان و در قالب اخلاق عرفانی واژه پرکاربردی است. در بیشتر نوشته‌هایی که درباره اخلاق عرفانی نگاشته شده باب جدا و درازدامنی درباره این عنوان گشوده و پیرامون آن قلم‌فرسایی شده است. چنان که این واژه به حوزه روایات وارد گشته و فصل ممتازی را در ابواب اخلاق نقلی به خود اختصاص داده است. این پژوهش به هدف معرفی قطعات عملیات جهاد با نفس در قالب یک پیکر و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. این نوشته تلاش دارد تا مجاهده با نفس ـ که بر اساس بعضی روایات با عنوان جهاد اکبر از آن یاد شده و از وزن و ارزشی بالاتر از جهاد اصغر و جنگ در میدان دشمن بیرونی برخوردار گشته است ـ را تشریح کرده و اجزای مهم این عملیات را مورد بررسی قرار دهد. این که هدف از این پیکار چیست و به چه نتایج و غنائمی می توان رسید. دشمن و طرف مبارزه کدام و چنین جنگی از چه اهمیت و جایگاهی برخوردار است. فرماندهی و نقشه پیکار از کجا مدیریت می شود و ابزار و سلاح آن چیست. آیا این جهاد دائمی است یا این که زمان موقتی را به خود اختصاص می دهد. نتیجه آن پرده گشایی از روابط میان جنبه های مختلف و کالبدشکافی ساختار و ارتباط ساختمانی آن ها با یکدیگر است تا به تبع علل، بافتار و پیامدهای این مبارزه روشن‌تر گردد.

اثرگذاری معرفت اخلاقی در فرایند تفسیر که با عنوان «کارکرد تفسیری» از آن یاد شده است بدان معناست که معرفت اخلاقی، به عنوان قرینه تفسیری آیات و روایات نقش ایفا کند. عدم اختصاص سرفصلی مستقل به این بحث سبب کاستی، عدم انسجام و پراکنده‌نگاری‌هایی در این زمینه شده است. سؤال اساسی اینجاست که «آیا می‌توان با احصاء مواردِ کارکرد تفسیری در سنت شیعی، آنها را به صورتی مناط‌محور طبقه‌بندی نمود و آیا این کارکردها معتبرند؟». در نوشتار پیش‌رو با استقرای آثار فقهای شیعه و با رویکردی تحلیلی نشان داده می‌شود که می‌توان «کارکرد تفسیری» را در سه گروه کارکردهای «تبیینی»، «محدودکننده» و «توسعه‌بخش» طبقه‌بندی نمود. فقها همواره این کارکردها را درچارچوب قراردادهای مشترک زبانی به‌کار بسته‌اند؛ به همین سبب و بر اساس تفسیر صحیح از حجیت ظهورِ عرفی که اعتبار آن در گرو استناد به قراردادهای مشرک زبانی است، روشن می‌شود که این کارکردها معتبر، قابل استناد و حجت هستند.

با وجود جایگاه محوری صبر در متون اسلامی، ادبیات موجود فاقد چارچوبی منسجم برای تبیین نظام‌مند روابطِ مفاهیمِ مرتبط با این فضیلت است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، به طراحی و اعتبارسنجی مدل‌مفهومی «صبر فضیلت‌مندانه» مبتنی بر آیات و روایات معتبر پرداخت. این مطالعه به روش آمیخته و از نوع طرح متوالی اکتشافی اجرا شد؛ در مرحله کیفی، با تحلیل محتوا و کدگذاری داده‌بنیادِ مستندات منتخب، مدل اولیه تدوین و در مرحله کمی، روایی محتوایی آن از طریق روش دلفی و شاخص CVI اعتبارسنجی گردید. یافته‌ها مدل سه‌بخشی «صبر فضیلت‌مندانه» را فرآیندی فعال و معرفت‌بنیان معرفی می‌کند که بر پیشایندهای «عقل»، «اعتقاد به معارف توحیدی» و «تسلیم و عبودیت» استوار است. این فرآیند پویای درون‌زا، با «التفات به معارف توحیدی» و «قصد راسخ الهی» آغاز، با «مدیریت هیجانات» و «شکیبایی» تداوم، در «استقامت» عملیاتی و با «انتظار گشایش» تکمیل می‌گردد. پیامد اصلی این فرآیند، «تعالی و رشد وجودی» است که به «گشایش دنیوی و پاداش اخروی» می‌انجامد. در نتیجه، صبر در اندیشه اسلامی نه فضیلتی منفعل، بلکه فرآیندی فعال و چندوجهی است که از ادراک عقلانی-توحیدی برخاسته و به تعالی وجودی و فلاح منتهی می‌شود.

پیشرفت شتابان فناوری هوش مصنوعی و نفوذ عمیق آن در لایه‌های مختلف زندگی اجتماعی، نظام‌های حقوقی جهان را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه ساخته است. تصمیم‌گیری‌های خودکار، پردازش انبوه داده‌های شخصی و عملکرد مستقل سیستم‌های هوشمند، مرزهای متعارف مفاهیم حقوقی همچون مسئولیت، رضایت و جبران خسارت را به چالش کشیده است. در این میان، اصول و هنجارهای اخلاقی می‌توانند نقشی کلیدی در پیشگیری و مدیریت این چالش‌ها ایفا نمایند. مسئله اصلی پژوهش، چالش‌های حقوقی نوظهوری است که در اثر توسعه و کاربرد سیستم‌های هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف حیات اجتماعی پدیدار گشته و این پرسش را مطرح می‌سازد که چگونه اصول و ملاحظات اخلاقی می‌توانند به‌عنوان عامل پیشگیرانه یا تعدیل‌کننده، چالش‌های حقوقی هوش مصنوعی را کاهش دهند. در همین راستا، روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد حقوقی و رویه قضایی، سه چالش عمده حقوقی شامل نقض حریم خصوصی اطلاعاتی و حفاظت از داده‌ها، تعارض میان حقوق فردی و منافع جمعی، و تهدیدات امنیت سایبری در بسترهای هوشمند را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اتخاذ رویکردی تلفیقی متشکل از چهارچوب‌های تنظیم‌گری، سازوکارهای فنی و راهبردهای اخلاقی، می‌تواند کارآمدترین شیوه برای مواجهه با چالش‌های حقوقی یادشده باشد. نتیجه پژوهش آن است که فناوری هوش مصنوعی باید همواره هم‌سو با ارزش‌های بشری باشد و بنیان حقوق انسانی را مستحکم سازد.

سالمندی آخرین مرحله چرخه زندگی است. این پژوهش باتوجه‌به چالش‌های عاطفی و جسمانی ناشی از سبک زندگی مدرن و فقدان الگوی تعامل اخلاقی با سالمندان، به دنبال ارائه الگوی عملی برای بهبود روابط با این قشر است. سؤال اصلی تحقیق آن است که بر اساس منابع دینی با نگرش روان‌شناختی، چه الگویی می‌تواند تعامل اخلاقی مؤثر با سالمندان را تبیین کند. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع استنادی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعامل اخلاقی مطلوب با سالمندان بایستی در سه بُعد شناختی، عاطفی و رفتاری سامان یابد: در بعد شناختی، آگاهی از ویژگی‌های روان‌شناختی سالمندان؛ در بعد عاطفی، تقویت همدلی و احساس ارزشمندی؛ و در بعد رفتاری، حمایت مستقیم، واگذاری مسئولیت مناسب و پرهیز از انزوای سالمندان اهمیت دارد. نتایج حاکی است که رعایت این اصول، موجب ارتقای سلامت روانی، عزت‌نفس و پیوند اجتماعی سالمندان و در نهایت، تقویت همبستگی اجتماعی می‌شود.

اخلاق حرفه‌ای امداد و نجات از زیرمجموعه‌های حوزه مطالعاتی اخلاق کاربردی است. این حوزه به کاربرد نظریه‌ها، معیارها و اصول عام اخلاقی در امداد و نجات پرداخته و مسائل و چالش‌های اخلاقی آن را بررسی و حل می‌کند. پیش‌فرض‌هایی مانند مبنای هنجاری اخلاق امداد، اصول عام اخلاقی در این حوزه و روش مناسب حل تزاحمات در امداد و نجات، در حل مسئله‌های اخلاقی امداد و نجات تأثیرگذار است. در این مقاله، ضمن تحلیلی از جایگاه امداد و نجات در آموزه‌های اسلامی، چهار مبنای مهم در اخلاق امداد و نجات در جهت پاسخ به پرسش اصلیِ «مبانی نظری اخلاق امداد و نجات کدام است؟» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. این پژوهش با هدف صورت‌بندی مبانی هنجاریِ اخلاقِ امداد و نجات و ارائه الگوریتم تصمیم در بحران انجام شد. اسنادی ـ تحلیلی با استفاده از منابع اخلاق کاربردی و با نگاهی به روش‌های مرسوم در علوم اسلامی و طراحی چهارچوب اجرایی همساز با تریاژ. برخی از یافته‌ها و نتایج عبارت‌اند از: ۱. مسئولیت‌پذیری بر وجوبِ کفایی / عینیِ نجات استوار است؛ ۲. بی‌طرفیِ هنجاری الزام شرعی ـ حرفه‌ای و نافیِ جانبداری هویتی است؛ ۳. ابزارها باید به فضایل (کظمِ غیظ)، تکنیک‌های تصمیم‌یار (عکس‌پذیری) بازطبقه‌بندی شوند؛ ۴. یک «رویه تصمیم» چهارمرحله‌ای ضدسوگیری پیشنهاد می‌شود.