جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف: فاصلۀ نسلی از مهم‌ترین چالشهای خانواده‌های امروز است؛ پدیده‌ای که از تفاوتهای عمیق در نگرشها، ارزشها و رفتار نسلها سرچشمه می‌گیرد و موجب کاهش درک متقابل، افزایش تعارض، افت همدلی و احساس تنهایی می‌شود. نامه 31 نهج‌البلاغه، به عنوان منشوری تربیتی میان دو نسل پدر و فرزند، ظرفیت بالقوه‌ای برای ارائه راهکارهای مؤثر در کاهش این شکاف دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل محتوای نامۀ ۳۱ نهج‌البلاغه به منظور استخراج و معرفی تکنیکها و راهکارهای تربیتی متناظر با کاهش فاصلۀ نسلی و ارائۀ الگوی تربیتی همدلانه بود. روش: این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای-استنادی و با استفاده از تحلیل محتوای نامۀ 31 نهج‌البلاغه، به بررسی تکنیکهای تربیتی مؤثر در رفع شکاف نسلی پرداخت. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش حاکی از آن بود که نامۀ 31 نهج‌البلاغه نوعی ارتباط کلامی هدفمند برای اصلاح نگرش و رفتار نسلهاست. تکنیکهای تربیتی استخراج‌شده، شامل شناخت دقیق مؤلفه‌های نسلی پدر و فرزند، تنظیم چارچوب عاطفی متناسب با سن فرزند، ایجاد زبان مشترک بین‌نسلی، تعمیق مشترکات نسلی، بهره‌گیری از تجربه‌گرایی و عقلانیت معنوی، تمرکز بر معیارهای روابط اجتماعی نسل جوان و استفاده از واقعیت‌درمانی بود. نتیجه‌گیری: کاربست عملی این تکنیکها می‌تواند به کاهش فاصلۀ نسلی، افزایش همدلی و تقویت ارتباط میان والدین و فرزندان منجر شود؛ و در نهایت، بنیان خانواده را در برابر آسیبهای نسلی مقاوم‌تر سازد.

هدف: هدف پژوهش حاضر با بررسی گسست میان معرفت، اخلاق و سیاستگذاری و پیامدهای آن در راستای تمدن‌سازی اسلامی؛ ارائۀ چارچوب مفهومی برای نهادینه‌سازی «سرمایۀ معرفتی- اخلاقی» در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران بود. روش: پژوهش حاضر به صورت کیفی و بنیادی- نظری انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل اسناد معتبر، گردآوری و به کمک رویکرد تحلیل گفتمان مفهومی- انتقادی، واکاوی شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق به ارائۀ یک مدل مفهومی سه‌سطحی(سیاست، نهاد، جامعه) منتهی شد و در آن، شاخصهای «عدالت توزیعی»، «الزام اخلاقی» و «معناداری راهبردی»، به عنوان ارکان سیاستگذاری اخلاق‌محور معرفی شدند. در این چارچوب، «عقلانیت الهی» به عنوان جایگزینی برای عقلانیت ابزاری معرفی شده است که به پیوند میان معرفت دینی، اخلاق توحیدی و سیاستگذاری معنادار کمک می‌کند. نتیجه‌گیری: چارچوب نهایی ارائه‌شده با فراهم آوردن زیرساختی مفهومی- اجرایی، بستری مناسب برای کاهش شکاف میان گفتمان ارزشی و عملکرد نهادی فراهم می‌آورد و زمینه‌ساز تحقق الگوی حکمرانی اخلاق‌محور در مسیر تمدن‌سازی اسلامی خواهد بود.

هدف: اندیشه‌های مهدی بازرگان در باب رابطۀ علم و دین، در دو برهه قابل بررسی است. بازرگان در دورۀ نخست اندیشۀ خویش، درک حداکثری از دین را می‌پذیرد و قائل به توافق و هماهنگی میان علم و دین است؛ اما در مرحلۀ دوم تفکر خویش، تفکر دین برای دنیا را زیانبار خوانده و قائل به تمایز شده است. این تحقیق با هدف تحلیل و بررسی و مطالعۀ موردی دیدگاه مرحوم مهدی بازرگان در زمینۀ نسبت میان علم و دین که امروزه در جهان افکار دانشمندان زیادی را به خود مشغول ساخته، انجام شد. روش: روش این تحقیق، توصیفی- تحلیلی و ابزار گرد آوری اطلاعات، کتابخانه‌ای است. یافته‌ها: تحلیل داده‌های تحقیق در مجموع نشان داد که بازرگان با بهره‌گیری از داده‌های دانش تجربی و در جهت توجیه علمی آنها، آنها را به نوعی بر آموزه‌های دینی تحمیل کرده، می‌کوشد آنها را مطابق دستاوردهای تجربی نشان دهد. نتیجه‌گیری: به باور بازرگان، علم و دین دارای نتایج یکسان‌اند. وی با شاخص قرار دادن شیوه‌های حسی برای تفسیر دین، بسیاری از مفاهیم عمیق ماورایی دینی را به کنار می‌نهد؛ در حالی که حقیقت و جوهرۀ دین، امری ماورایی و فراتر از درک حس و تجربه است که در رویکرد تحصّلی همۀ آنها محو و مخفی خواهد شد. در آرای بازرگان متأخر، تغییرات عمده و گرایش به رویکرد تمایز مشهود است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات یک برنامۀ آموزشی مبتنی بر اندیشۀ کرامت انسانی در چارچوب آموزه‌های قرآنی و مفاهیم روان‌درمانی، بر پایبندی مذهبی و تصویر ذهنی از خدا در دانشجویان دانشگاه فرهنگیان طراحی و اجرا شد. روش‌شناسی: این مطالعه به شیوۀ نیمه‌آزمایشی و با طرح پیش‌-پس‌آزمون تک‌گروهی روی نمونه‌ای مشتمل بر ۴۱ دانشجوی دختر انجام شد. ابزارهای استفاده‌شده شامل پرسشنامۀ پایبندی مذهبی(جان‌بزرگی، ۱۳۸۸) و پرسشنامۀ تصویر ذهنی خدا(GLL) بود. این مداخله شامل ۱۶ جلسۀ ۹۰ دقیقه‌ای بود و بر مفاهیم دینی کرامت انسانی با تأکید بر آیات قرآن کریم و اصول روان‌شناسی مثبت‌نگر تمرکز داشت. تحلیل داده‌ها از طریق آزمون تی همبسته و نرم‌افزار اس.پی.اس.اس انجام شد. یافته‌ها: نتایج آماری نشان داد که برنامۀ آموزشی به طور معناداری موجب افزایش پایبندی مذهبی دانشجویان شد. همچنین، تصویر مثبت از خدا با افزایش محسوس سه بُعد «حضور خدا»، «مراقبت الهی» و کاهش «تصویر منفی از خدا» بهبود یافت. علاوه بر این، درجات دوسوگرایی و ناپایبندی مذهبی به طور معناداری کاسته شد. نتیجه‌گیری: برنامۀ آموزشی مبتنی بر کرامت انسانی که تعامل بین آموزه‌های قرآنی و مفاهیم روان‌شناسی را در بر می‌گیرد، به عنوان مداخله‌ای اثربخش در توسعۀ دینداری پایدار و اصلاح تصویر ذهنی از خدا در میان دانشجویان شناخته شد. یافته‌ها بر ضرورت قرار گرفتن این نوع آموزشها در نظام دروس تربیت و معارف اسلامی، به منظور تقویت بنیانهای معنوی و اخلاقی جوانان، به ویژه دانشجومعلمان، تأکید دارند.

هدف: هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی جامع و ساختاری اثربخشی دورۀ معرفتی و تربیتی «طرح ولایت» دانشجویی بر اساس مدل چهارسطحی کرک‌پاتریک(واکنش، یادگیری، تغییر رفتار و پیامد نهایی) و شناسایی اولویتهای راهبردی برای ارتقای آن بود. روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش، توصیفی-پیمایشی با رویکرد کمّی است. جامعۀ آماری پژوهش شامل دانش‌آموختگان دورۀ تابستان ۱۴۰۳ بود و داده‌ها یک سال پس از دوره، از طریق پرسشنامه‌ای استاندارد با ۳۸۰ نمونۀ معتبر جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزیی و نرم‌افزار اسمارت پی.ال.اس نسخۀ 4 صورت گرفت و از تحلیلهای تکمیلی شامل تحلیل چندگروهی برای بررسی نقش تعدیلگر جنسیت و تحلیل نقشۀ اهمیت- عملکرد، برای ارائۀ پیشنهادهای راهبردی استفاده شد. یافته‌ها: اثربخشی دورۀ «طرح ولایت» از طریق یک زنجیرۀ علّی معنادار و قوی قابل تبیین است. واکنش مثبت شرکت‌کنندگان به دوره، به یادگیری عمیق و این یادگیری نیز به تغییر رفتار کاربردی منجر می‌شود. در نهایت، این زنجیره به شکل قدرتمندی پیامدهای نهایی دوره را پیش‌بینی می‌کند(تبیین 84 درصد از واریانس). در حالی که الگوی کلی برای هر دو جنسیت یکسان بود، تحلیل چندگروهی تفاوتهای ظریفی را در برخی مسیرها نشان داد. در نهایت، تحلیل اهمیت- عملکرد، اولویتهای راهبردی برای ارتقای دوره را شناسایی کرد. نتیجه‌گیری: دورۀ طرح ولایت دارای اثربخشی ساختاری و چندلایه‌ای است. برای ارتقای مستمر پیامدهای نهایی این دوره، سیاستگذاران باید با استفاده از چارچوب ارزیابی مبتنی بر شواهد این پژوهش، بر تقویت حلقه‌های زنجیرۀ اثربخشی، به ویژه تسهیل انتقال «یادگیری» به «تغییر رفتار» تمرکز کنند.

هدف: تفسیر موضوعی قرآن یکی از دروس معارف اسلامی در دانشگاههاست. هدف از انجام این پژوهش، معرفی راهبردهای آموزشی برای تدوین محتوای آموزشی مؤثر تفسیر موضوعی قرآن بر اساس انگاره‌های ذهنی دانشجویان نسبت به قرآن بود. روش: ابتدا با استفاده از روش مصاحبۀ کیفی ساختاریافته، دانسته‌های تعداد 500 نفر از دانشجویان پیرامون قرآن بر محور سؤالات مشخص و از قبل اعلام‌شده احصا شد و در معرض تبادل نظر دیگر دانشجویان قرار گرفت. در ادامه با استفاده از روش تحلیل علّی لایه‌ای، اطلاعات به دست آمده بر اساس موضوع در دسته‌های معناداری طبقه‌بندی و تحلیل شد. یافته‌ها: بررسی‌ها نشان داد با وجود اعتقاد نسبت به ساحت قدسی قرآن، سطح دانش دانشجویان نسبت به قرآن، عمق لازم را ندارد و آموزشهای رسمی نتوانسته‌اند امکان معرفتی لازم را برای انس با قرآن و پیوندآن با متن زندگی دانشجویان فراهم آورند. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد به منظور تدریس مؤثر تفسیر موضوعی قرآن، باید محتوای آموزشی به گونه‌ای تنظیم و ارائه شود که منجر به تصحیح و تعمیق دانسته‌های پیشین دانشجویان نسبت به قرآن شود و امکان مواجهۀ مستقیم دانشجویان با قرآن را فراهم آورد. 40 پیشنهاد برای تدوین سرفصلهای آموزشی و 9 راهبرد برای ارائۀ مؤثر تفسیر موضوعی قرآن ارائه شد.

مقایسۀ محتوای دروس آموزشی نقش بسزایی در بهبود کیفیت محتوا و اثربخشی آن در یادگیری دارد. هدف: مسئلۀ پژوهش حاضر، مقایسۀ محتوای آموزشی درس اندیشۀ اسلامی 2 در آموزش عالی با کتب آموزش و پرورش بود. روش: این پژوهش به روش تحلیلی توصیفی و به صورت مقایسه‌ای و کیفی، میزان تطابق موضوعات و محتوای آموزشی درس مذکور را با مفاهیم مشابه در مقاطع ابتدایی و متوسطۀ اول و دوم بررسی کرده است. بررسی داده‌ها از کتابهای هدیه و پیامهای آسمانی، دین و زندگی و اندیشۀ اسلامی 2، صفحه به صفحه به صورت مشاهدۀ مستقیم بود. تطبیق در سه حوزۀ پیامبر، امام و ولایت؛ و تکرار محتوا بر سه مبنای اجمال و تفصیل، تغییرات و نوآوری، تکرار در مفاهیم و واژه‌ها بود. یافته‌ها: در حوزۀ نبوت، تکرار بر اساس قاعدۀ اجمال و تفصیل است؛ در اعجاز قرآن، تکرار در مفاهیم است و نیازمند بازنگری؛ در امام‌شناسی، اجمال و تفصیل است، اما بالعکس و در حوزۀ ولایت، تکرار در مفاهیم است و نیازمند بازنگری. نتیجه: نتایج پژوهش زمینه‌ساز رشد محتوای آموزشی در مقاطع مختلف به منظور تأثیرگذاری بیشتر و عاملی برای سهولت و کمک به مؤلفان درتولید محتوای آموزشی با هدف کشف لایه‌های جدید در تکرار محتواست.

هدف: هدف از انجام این پژوهش، ترسیم کاربست روش‌شناسی کلامی آیت‌الله مکارم شیرازی در مسائل اعتقادی دینی بود. روش: برای دستیابی به هدف پژوهش، از شیوۀ توصیفی- تحلیلی با تکیه بر اطلاعات کتابخانه‌ای و نرم‌افزار مکتوبات آثار استاد مکارم شیرازی و اسناد نوشتاری ایشان استفاده شد و با نگاه درجه دوم، پردازش و تحلیل داده‌ها در عملیات اندیشه‌ورزی آثار اعتقادی وی صورت پذیرفت. یافته‌ها: مسائل کلامی در اندیشۀ آیت‌الله مکارم، روشمند و مدلّل و مبتنی بر روش‌شناسی بود و این پژوهش، الگویی نمونه در عملکرد سایر متکلمان شمرده شد. نتیجه‌گیری: کاربست روش‌شناسی کلامی استاد مکارم، در چهار گام تبیین، تنظیم، اثبات و دفاع، با شیوه‌های تبیین، نظیر تبیین واژه‌ها و بیان تاریخچه مسئله؛ شیوه‌های تنظیم، همچون ترتیب منطقی و تقدّم آموزه‌های عقلی بر نقلی؛ شیوه‌های اثبات، مانند ارائۀ انواع دلیل به لحاظ مقدمات یا انواع دلیل از نظر صورت و ماده و در نهایت شیوه‌های دفاع، مثل طرح سؤال از مخاطب، ارائۀ پاسخ نقضی و حلّی در استدلال و عملیات پاسخگویی به مسائل اعتقادی به سامان ‌رسید.

هدف: ایمان و امید، پیشران‌های تحقق تمدن‌سازی مبتنی بر اندیشۀ قرآنی مقام معظم رهبری می‌باشند. ایمان و امید، مطابق بینش قرآنی ایشان، دو واژۀ همنشین و عوامل نرم‌افزاری مؤثر در بالندگی و تحول‌آفرینی جامعه در راستای تمدن‌سازی‌اند. ایمان، ریشه و مبنای شکل‌گیری امید است. هدف نوشتار حاضر، بررسی معنای ایمان و امید، همچنین ضرورت و آثار آن در تمدن‌سازی از نگاه قرآنی مقام معظم رهبری بود. روش: پژوهش حاضر، بنیادی و از نوع توصیفی و تحلیلی است که به روش کتابخانه‌ای- اسنادی مبتنی بر آثار قرآنی و بیانات رهبری نگاشته شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تعریف قرآنی ایشان از ایمان و امید، معرفت‌گرایانه است. طبق منطق قرآن، باید ایمان مبتنی بر معرفت به خداوند و امید به یاری و رحمت او و دلبستگی به آیندۀ روشن را در مسائل عینی کشور مطرح کرد. نتیجه‌گیری: تقویت ایمان آگاهانه و اخلاق فردی اجتماعی در لایه‌های متعدد جامعه، باور به وعده‌های تخلف‌ناپذیر الهی، معرفی الگوهای اخلاقی، تبیین سنّت‌ معیّت الهی، توجه به مسئلۀ مهدویت و ‌روشنگری، از شیوه‌های تقویت ایمان و امید در مسیر رسیدن به تمدن نوین اسلامی است.

هدف: هدف از انجام این پژوهش، شناخت و فهم تجربۀ زیسته و مصرفی دانشجویان دختر در موضوع کاشت ناخن بود. روش: داده‌های مورد نیاز از طریق مصاحبۀ بدون ساختار با 11 نفر از آنهایی که ناخن کاشته‌اند، به دست آمد. جامعۀ مورد مطالعه در این پژوهش، دانشجویان دختر دانشگاه قم بوده است. روش استفاده در این پژوهش، پدیدارشناسی توصیفی کلایزی بود که مبتنی بر توصیف تجربیات شرکت‌کنندگان انجام می‌شود. یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش در قالب چهار مقولۀ اصلی شامل «محرّکها و پیشرانهای کاشت ناخن»، «موانع و بازدارنده‌های کاشت ناخن»، «مزایا و منافع درک‌شده» و «معایب و آسیبهای درک‌شده» طبقه‌بندی شد که این چهار مقوله، شامل ۲۳ زیرمقولۀ فرعی است. تجربۀ غالب افراد، لذت‌بخشی حاصل از زیبایی یا همگرایی با مد و دوری از فشار جمع برای کاشت ناخن در کنار تحمل مشکلات و سختی‌های ناشی از کاشت ناخن، مانند محدودیتهای حرکتی و استفاده از انگشتان، هزینه‌های مالی و زمانی برای کاشت ناخن و هزینه‌های روانی حاصل از آن است. نتیجه‌گیری: کاشت ناخن در کنار منافع و مزایای ادراک شده توسط دختران، معایب و مضررات جدّی نیز دارد که غالباً مورد توجه مصرف‌کنندگان آن قرار نمی‌گیرد. علاوه بر نظر اکثر مراجع تقلید مبنی بر حرام بودن کاشت ناخن، نمی‌توان تأثیر منفی بر طهارت و آثار مترتب بر آن را انکار کرد. در نهایت اینکه، طراحی برنامه‌های فرهنگی و آگاه سازی خانمها به خصوص دختران جوان در خصوص عوارض و نتایج این رفتار، ضروری به نظر می‌رسد تا از گسترش بیشتر آن جلوگیری شود.