مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در کتاب حاضر، ریشه‌های این آیین، شکل‌گیری و گسترش آن و اصول و پایه‌هایش مورد بررسی قرار گرفته است. در ابتدا مؤلف به پیشینة زروان و یادکردها، اساطیر و روایات داستانی در پژوهش‌های زروانی، قدیم‌ترین روایات دربارة آیین زروانی و ... پرداخته است. در ادامه دین زرتشتی، نقل افسانة دو همزاد از الیشه، آیین میترا، اهریمن ایزد در آیین میترایی، دیو خدای شیر سر، تفسیر رازها و نمادها، اصالت جبر در آیین زروانی، زروان چهار چهره‌ای و ... مورد بررسی و توجه قرار گرفته است.

در بخش نخست کتاب سعی شده مبانی فلسفه و آیین زرتشت معرفی شود، همچنین در همین بخش بر تاثیر فلسفه و آیین زرتشت بر پیشرفت ایرانیان در دوران باستان اشاره گردیده است. در بخش دوم، علاوه بر معرفی خدایان المپ، نقش خدایان و معابد در توسعه فرهنگ مادی یونان باستان ارزیابی شده است. هخامنشیان در گزارش‌های مختلف مذهبی و تاریخی، کوروش و آزادی یهودیان در بابل، و هخامنشیان و شرح تسخیر پلیس‌ها (شهرهای معبدی) عناوین بخش سوم کتاب هستند. بخش چهارم، شرح کوتاهی است از برخورد دو فرهنگ باستان ایران و یونان، به ویژه هجوم یونانیان و تاثیر تدریجی فرهنگ آنان در یک دیگر. بخش پنجم کتاب درباره آیین مهر و سرودهای یشت‌ها و چگونگی گسترش آیین مهر در امپراتوری روم و تغییر ماهیت مهر در روم است. کشتن گاو مقدس توسط میترا و پیدایش مار در صحنه‌هایی که میترا گاو را قربانی می‌کند از مباحث مهم این بخش به شمار می‌آید. در بخش ششم درباره چگونگی پیدایش ایده‌های دراویشی و کاستی، و روش کار مرتاضان و علل خودکشی گروه‌های بسیاری از پیروان در رودخانه گنگ بحث شده است. در این بخش همچنین به دیگر افسانه‌های بودا و پیدایش مقدسین اشاره گردیده است. پیدایش سلسله ساسانی بر اساس روایات اسطوره‌ای، به ویژه نقش ایزد مهر و نماد آتش در آثار و تمدن ساسانی از موضوعات اصلی بخش پایانی کتاب است.