مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

وضوع این رساله، شیعه در عصر امام رضا ( ع) است. این رساله از چهار بخش تشکیل شده است. در بخش اول به دنبال سؤالاتی که در طرح نامه به آن پاسخ داده شده معنی لغوی و اصطلاحی شیعه بررسی شده است و هم چنین در ابتدا مقدمه ای بر مطالب نوشته شده است. در بخش دوم نظرات مختلفی در باب پیدایش شیعه، سابقه شیعه در اسلام و تکوین آن به دستور پیامبر، مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش سوم، دوران زمامداری خلفای راشدی و هم چنین زندگی شیعه در دوران ائمه و سختی هایی که متحمل شده اند به طور خلاصه بیان شده است. در بخش چهارم قبل از ورود امام رضا به ایران، علل گرایش ایرانیان به تشیع و به دنبال آن تشکیل حکومت های شیعی در ایران و قیام های شیعی، مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه، حضور امام رضا در ایران و گسترش تشیع و به دنبال آن دعوت مأمون از امام رضا و تحمیل ولایت عهدی به ایشان مورد بحث قرار گرفته است و نظرات مختلفی در باب ماندن مأمون در مرو و اینکه چرا مأمون ولایت عهدی را به امام رضا واگذار کرد، ارائه شده است. هم چنین وضعیت شیعه در زمان امام رضا و ائمه بعد از ایشان به طور خلاصه در آخر بیان شده است و در آخر نتیجه و همچنین خلاصه ای از تحقیق ارائه شده است.

تحقیقی که پیش روداریدتحت عنوان تاریخ پیدایش تشیع می باشدکه متشکل ازسه بخش است. باتوجه به اینکه مطرح شدن شیعه به عنوان یک مذهب خاص بعدازامامت علی بن ابیطالب ? می باشددربخش اول سعی شده تااصول ومبانی اعتقادی شیعه موردبررسی کامل قرارگیرد.دراین بخش ابتداتعاریفی درمورداسلام،دین،شیعه،رافضی مطرح شده است.سپس منابعی افطاروعقایدشان راازآنهامی گیرندبیان شده است.درفصل سوم این بخش درموردوحدت عقیده،عقل گرایی،استکبارشیعیان واینکه همیشه آنان درتأسیس علوم اسلامی مقدم بوده اندتوضیحاتی ارائه شده است. دربخش دوم ابتدانظرات مختلف درموردتاریخ پیدایش تشیع بیان شده است.درهمین راستابعضی قائلندکه شیعه بعدازواقعه سقیفه بنی ساعده بوجودآمده است،عده ای معتقدندکه شیعه بعدازشهادت امام حسین?بوجودآمده است وقبل ازآن فرقه ای به نام شیعه وجودنداشته است.برخی ازنویسندگان هم معتقدندکه نظریه شیعه برگرفته ازافکارایرانیان است.آنان معتقدندکه نظرشیعیان درموردجایگاه امامت مشابه عقایدایرانیان درموردحاکمان است واعتقادشیعیان وایرانیان درموردآسمانی بودن حق رهبران خودیکسان است واینهادلیل برآن است که تشیع برگرفته ازایرانیان است بعضی دیگرنیزشیعه راازبدعتهای شخصی به نام عبدالله بن سبأمی دانند.درفصل دوم این بخش درموردساختارسیاسی اجتماعی نظام قبیله ای واین که این ساختارعامل بروزاختلافات درآن زمان می شده توضیحاتی ارائه شده است.درفصل سوم درموردشخصیتهای مطرح آن زمان مطالبی بیان شده است. دربخش سوم فرضیه هایی که درارتباط تاریخ پیدایش تشیع مطرح شده بودموردنقدقرارگرفته است.دراین بخش بیان شده که سقیفه بنی ساعده ،قتل عثمان،جنگ جمل وجنگ صفین وشهادت حسین بن علی?هیچکدام درپیدایش شیعه نقش نداشته اندوفقط باعث شده اندکه شیعه به عنوان یک مذهب خاص درجهان مطرح شود.درادامه نقدفرضیه هابه اثبات رسانده ایم که پیروی ازعلی?وپیدایش مذهب شیعه پیش ازاسلام آوردن ایرانیان بوده است وعبدالله بن سبأ نیز براساس کتب تاریخی فردی عالی وازفرقه سبئیه بوده است وپیدایش تشیع توسط اوسندومدرک معتبرتاریخی ندارد. براساس نتایج حاصل ازتحقیق،به عنوان یک جریان اصیل همزادباظهوراسلام به وجودآمده واساساًجزئی ازرسالت پیامبراکرم?بوده است که شواهدومدارک تاریخی نیزاین دیدگاه راتأییدمی کند.

در این تحقیق با تعریف شیعه ( لغوی، اصطلاحی و از نظر قرآن و سنت) به بررسی حقیقت شیعه پرداخته و سپس به تاریخ پیدایش شیعه در ایران توجه شده و برای رسیدن به این اهداف به بررسی تشیع از قرن اول هجری قمری تا سقوط حکومت قاجاریه پرداخته که خلاصه آن عبارتند از: قرن اول: حکومت طاهریان در هرات و فتح ایران توسط مسلمین قرن دوم: حکومت امویان، ظهور تشیع، حکومت عباسیان قرن سوم: عباسیان، حضور امام رضا ( ع) در ایران، مهاجرت سادات به ایران، حکومت علویان در طبرستان... قرن چهارم: ادامه حکومت علویان در طبرستان، نواحی شیعه نشینی، فعالیتهای علمی شیعه در عصر آل بویه. قرن پنجم: حکومت سلجوقیان و تشیع قرن ششم: تشیع اثنی عشری قرن هفتم: مغول ها و گسترش تشیع قرن هشتم و نهم: ادامه گسترش تشیع قرن دهم و یازدهم: صفویه ( اقتدار تشیع) قرن دوازدهم تا سقوط حکومت قاجاریه: ایران مرکز تشیع در جهان و در انتها به بررسی مهم ترین عوامل نفوذ در ایران و نیز به ذکر خدمات متقابل ایران و تشیع پرداخته شده است.

تاریخ پیدایش مراسم سوگواری به شکل امروز جامعه ما، بعد از واقعه کربلا ، و شهادت ابا عبدالله ( ع) و در سال 60 هجری آغاز گردیده است. و از زمان امام سجاد ( ع) به بعد ذکر مرثیه، به مراسم عزاداری اضافه شده، سابقه عزاداری برای ابا عبد الله ( ع) ، از زمان خلقت حضرت آدم ? تا زمان پیامبر ودر دوران ایشان نیز وجود داشته ، که در بخش دوم این تحقیق به آن اشاره گردیده است. تطور مراسم ، همان تغییر و تحولاتی است که در مراسم عزاداری ازقرون نخستین اسلامی تا کنون صورت گرفته، که در بخش سوم این تحقیق مورد بررسی قرارگرفته است. پیشینه ی عزاداری در فطرت و سیاه پوشی به طور فطری و طبیعی در اکثر نقاط جهان انجام می گرفته، مردم برای از دست دادن عزیزان سوگواری داشته اند. سوگواری اثرات دیگری به طور طبیعی از خود بروز می دهد ابراز محبت به اهل بیت ، انسان سازی، جامعه سازی، انتقال فرهنگ شیعی، از اثرات دیگر عزاداری می باشد. درقرآن و روایات شیعه عزاداری صحیح مورد تمجید واقع شده است. 4 آیه از قرآن آورده شده که به نحوی مفهوم عزاداری از آنها استنباط می شودو 7 روایت درمورد عزاداری از ائمه اطهار ( ع) آورده شده. گریه ارزشی به عنوان شیوه ای در عزاداری فطری مورد بحث قرار گرفته است. زیرا ما در کشور اسلامی زندگی می کنیم و هر ساله مراسم عزاداری برگزار می شود، و در این میان حرکاتی صورت می گیرد که از ابتدا نبوده، به مرور زمان وارد دین شده در این تحقیق سعی شده کارکردهای مثبت و منفی، آسیب ها، رهنمودها، درمراسم عزاداری بررسی شود و به پیامدهای این نوع حرکات نیز اشاره شده ، و سپس جهت اطلاع از عزاداری مورد قبول شیعه ، احکام عزاداری، مستحبات آن با استفتائات فقهای معاصر مورد بررسی قرار داده که امیدواریم نقش سازنده ای برای بهتر شناساندن شعائر الهی و فرهنگ شیعی باشد. درباره این موضوع ، کتابهای بسیاری مورد بررسی قرار گرفته، علاوه بر مطالب آن کتابها در این تحقیق به مطالبی همچون عزاداری از خود پیامبر و حضرت علی(ع) حضرت فاطمه سلام الله علیها ، عزاداری اباعبد الله برای عزیزان خود، تغییر و تحولات صورت گرفته در مورد عزاداری، کارکردها، آسیب ها، رهنمودها، در زمینه عزاداری مورد بررسی قرار گرفته است. در این تحقیق به این سوالات پاسخ داده شده است: 1- عزاداری امام حسین ? چه سیری داشته است؟ 2- بهترین نحو آن کدام است؟ 3- چرا باید به عزاداری بها داد؟ 4- چه نوع عزاداری مثبت است؟ تحقیق مورد نظر بر اساس نگرشها تاریخی و تحلیلی در صدد بررسی وضعیت گذشته و بررسی وضعیت فعلی به منظور حل مشکلات و رسیدن به وضعیت بهتر در رابطه با مسئله عزاداری می باشد. و همچنین بر اساس راهبردها به دنبال تحلیل و علت یابی در رابطه با موضوع مورد بحث می باشد. و بر اساس راه کارها با بررسی اطلاعات ثبت شده قبلی ( متون و اسناد) برای رسیدن به هدف مورد نظر، می تواند مؤثر واقع شود. واژگان کلیدی : عزاداری – تطور- کارکرد- آسیب – رهنمود.

وضعیت شیعیان در زمان ائمه و ظلم و ستم حاکمان بر مردم و همچنین راه حلهایی که امامان برای ارتباط با مردم استفاده می کردند. در این تحقیق مورد بحث قرار می گیرد، در زمان امام علی ( ع) رفاه گرایی شدید بخشی از مردم سبب تضعیف ارزش های دینی در جامعه شده بود و در زمان امام حسن ( ع) معاویه مردم را به شدت مورد آزار قرار می داد تا این که این ظلم و ستم در زمان یزید بیشتر شد و باعث شد که امام حسین ( ع) بر ضد یزید قیام کند. بعد از شهادت امام حسین ( ع) رعب و وحشت شدیدی بر مردم حکمفرما شد به همین خاطر امام سجاد ( ع) امامت را به صورت مخفی و با تقیه دشوار به عهده گرفت در این شرایط هر گونه اقدام حاد و مسلحانه محکوم به شکست بود به همین خاطر امامان برای این که با مردم ارتباط برقرار کنند از روش شبکه ارتباط وکالت استفاده کردند در بخش دوم سلسله های شیعی در شمال ایران تک تک بررسی می شود مسلمانان پس از گشودن شهرهای مختلف ایران در نواحی مختلف متوحه شمال ایران شدند اما مقاومت مردم این ناحیه همراه با دشواری راهها و جنگل های انبوه تصرف این ناحیه را دشوار کرد مردم این ناحیه تا قرن دوم دارای دین مزدیسنا و آتش پرست بودند ولی به علت مهاجرت علویان مسلمان شدند از سلسله های معروف در این ناحیه زیدیه، اسماعیلیه، آل بویه، سربداران می شود نام برد در بخش سوم در مورد رابطه نادرشاه و کریم خان زند با شیعیان و رابطه علما با حاکمان بحث می شود نادرشاه قبول پادشاهی را منوط بر چند شرط گذاشت یک مورد آن این است که سنت جایگزین شیعه شود نادر با این کار ضربه بزرگی بر پیکر تشیع وارد کرد هدف نادر از این کار از بین بردن دوگانگی بین شیعه و سنی بود او می خواست امپراطوری بزرگی تشکیل دهد و هدف دیگر او تضعیف روحانیون بود چون می ترسید روحانیون قدرت را از او بگیرند به یکی از خاندان صفوی بدهد به همین خاطر تضعیف روحانیون افتاد بخش چهارم در مورد نگاه شاهان قاجار به تشیع است در این فصل در مورد کارهای شاهان قاجار برای رواج تشیع بحث می شود و همچنین در مورد مبارزه با فتنه های مختلفی که در ایران توسط انگلیس برپا می شد و نیز بررسی تأثیر فتوی علما بر دستگاه حکومتی که در مورد علما بخصوص میرزای آشتیانی و میرزای شیرازی نقش مؤثری در تحریم تنباکو داشتند تا توانستند به کمک دیگر علما این قرارداد را لغو کنند و در جنگ ایران و روس هم علما نقش مؤثری در گسیل داشتن مردم به جنگ علیه روسها داشتند در فصل سوم، وقایع مهم مذهبی که در مورد مهاجرت صغری و کبری است که این وقایع از قرار گرفتن نوز به عنوان رئیس گمرکات ایران شروع می شود تا به حوادث بانگ روس و به چوب بستن تجار و مهاجرت صغری و کبری ختم می شود فصل چهارم در مورد علما و مشروطیت است که در این فصل علما به چند دسته تقسیم می شوند علمای موافق مشروطیت به رهبری طباطبایی و بهبهائی و علمای مخالف مشروطیت به رهبری شیخ فضل الله نوری و علمای نجف به رهبری خراسانی و یزدی بود ادامه تحقیق در مورد روشنفکران و مشروطیت است که این روشنفکران از زمان فتحعلی شاه به دستور عباس میرزا به خارج فرستاده شدند بعد از آمدن به ایران به فکر از بین بردن استبداد و مجلسی شبیه مجالس کشورهای غربی افتادن آنها شعار جدایی دین از سیاست را می دادند در ادامه علل ناکامی مشروطیت خواهی بررسی شده است به چند عامل تقسیم می گردد. 1-فقدان رهبری نیرومند و متنفذ 2- نقش روشنفکران سکولار 3- دخالت انگلیس در واقعه مشروطیت است.

خراسان در سقوط دولت بنی امیه و روی کار آمدن دولت عباسیان نقش مهمی ایفا نمود. ایرانیان پس از گذشت زمانی کوتاه از حکومت بنی عباس دریافتند که حکمرانان عباسی نیز همچون بنی امیه به غارت و ظلم و ستم نسبت به آنان پرداخته اند. لذا در نخستین سالهای قرن سوم هجری به ویژه در، درگیری میان امین و مأمون بر سر تصدی خلافت به حمایت همه جانبه از مأمون که دارای مادر ایرانی بود پرداختند. این پیروزی مقارن با قیام های متعدد علویان در شهر های مختلف سرزمین های اسلامی گردید. مأمون با مشورت فضل بن سهله (وزیر ایرانی خود) تصمیم به انتخاب یکی از بزرگان علوی به عنوان ولایت عهدی جهت خواباندن قیام های ابن علویان بود. این شخص امام رضا(ع) بود چگونگی حضور علویان در نقاط مختلف جهان، ایران و خراسان و بررسی شخصیت امام رضا(ع) و تأثیرات حضور ایشان در خراسان را نیز بیان می کند.