مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

این نوشتار در ادامه مقالات گذشته و تاملی در چگونگی طرح آموزه های مهدویت از سوی امام باقر(ع) و کیفیت ارائه معارف مهدوی از سوی ایشان است؛ بیاناتی که با توجه به اهداف کلی دعوت دینی، فرصت ویژه صادقین در آموزش معارف دینی، نیازهای عصر سقوط امویان و ظهور عباسیان شکل گرفته است.بررسی محورهای مورد تاکید در این بیانات و تامل در نسبت آن ها با اهداف کلی و نیازهای هر عصر می تواند از یک سو طرح کلانی را نشان دهد که در این شکل از تعلیم و تربیت تعقیب شده است و از سوی دیگر، تاثیر تربیتی و اخلاقی هر یک از آموزه های مهدوی را نمایان تر کند.این پژوهش بر تحلیل محتوایی روایات صادره از امام باقر(ع) تکیه دارد و می کوشد با توجه به شرایط عصر صدور، آثار آموزه های مهدوی بر شیعیان را معلوم نماید؛ از این رو با تعیین محورهای مورد تاکید در سخنان آن امام، همراه با ارائه نمونه ای از آن و تامل در نسبت این سخنان با شرایط مخاطبان، تلاش دارد به حکمت و جهت طرح هر یک از آموزه ها دست یابد. ارائه نمونه از سخنان امام باقر (ع) در این نوشتار با توجه به توضیحات مقالات پیشین، محدودتر بوده و کثرت روایات آن حضرت ما را ناچار از گزارش کلیات و پرهیز از ذکر جزئیات کرده است. از پیش فرض ها و روش های این مجموعه مقالات، پیش تر در نوشتاری دیگر گفت وگو کرده ایم.مقاله حاضر، روشنگر این سخن است که تعلیم آموزه های مهدوی در این برهه از تاریخ ائمه (ع) افزون بر ارائه معارف مهدوی و آخرالزمانی به نکاتی مهم در تربیت مخاطبان توجه دارد و نوعی زمینه سازی برای جلوگیری از آفات بحث مهدویت و جلوگیری از انحرافات را متناسب با عصر ائمه نخستین دنبال می کند.

‫ضرورت شناخت معصومين(ع) ، يکي از موضوعات اساسي و مهم در مکتب اسلام است، زيرا پي بردن به مقام کسي بدون شناخت اجمالي از صاحب آن مقام ممکن نيست؛ به همين جهت در اين پژوهش، جايگاه ائمه معصومين(ع) در نگاه شيعه تا عصر امام محمد باقر( مورد بررسي قرار گرفته است. شواهد متعددي در روايات اسلامي وجود دارد که بر خالي نبودن زمين از حجت خدا، از آغاز تا پايان جهان دلالت دارد. تبيين صحيح اين مسأله از بروز شبهاتي که نوعي غلو را در اين زمينه به ذهن متبادر مي‌سازد، جلوگيري خواهد کرد. همچنين در اين رساله از سه مقام امامان معصوم(س) سخن به ميان آمده و روشن گرديده که اعتقاد به اين مقامات، منجر به غلو نمي‌گردد؛ يکي از اين مقامات، مقام ولايت تکويني است، که شيعيان معتقدند ائمه( به إذن خداوند مي‌توانند در عالم آفرينش تصرف نموده، و بر خلاف جريان طبيعي، حوادث و پديده‌هايي را ايجاد کنند. دومين مقام ائمه(، مقام مرجعيت ديني آنان مي‌باشد که از نظر شيعيان، پيشوايان معصوم(س) مفسران حقيقي وحي الهي هستند، و مردم بايد براي أخذ معارف ديني به آنان مراجه نمايند. اهل بيت(ع) آگاه‌ترين مردم نسبت به معارف الهي مي‌باشند، زيرا در تبيين معارف کتاب الهي معصوم بوده و عاري از خطا هستند. سومين مقام ائمه( از نگاه شيعيان، زعامت سياسي است، که خداوند اين مقام را به افراد صالح عطا نموده، و روشن است که صالح‌ترين افراد بعد از پيامبر(ص) ، امامان معصوم(س) مي‌باشند. رهبري آنان مي‌تواند زمينه رشد و هدايت انسان‌ها را فراهم نمايد. شيعيان درباره مسأله خلافت و سرپرستي جامعه اسلامي، به دلايل و شواهد متعددي از آيات قرآن و احاديث استناد مي‌کنند. درباره فضايل اهل بيت(ع) به موارد ديگري از قبيل علم غيب، عصمت، هدايت و مظلوم نوازي ايشان نيز اشاره شده است.

‫اهل بيت پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم بر اساس منابع معتبر شيعه و سني، عِدل قرآن هستند و امام باقر عليه السلام به عنوان يکي از اهل بيت، آثار ارزشمندي از تفسير آيات وحي، از خود به جاي گذاشته است. اين پژوهش در چهار فصل به نقش آن حضرت در تفسير و علوم قرآن پرداخته است. شاگردان تفسيري آن حضرت بسيار بودند که بعضي از برجستهترين آنها عبارتاند از: ابان بن تغلب، حمران بن اعين، زرارة بن اعين و محمد بن مسلم. دوران امام باقر عليه السلام مصادف با درگيري بني اميه و بني عباس بود. همچنين فرقه هاي مختلفي از جمله مرجئه، معتزله و غلات براي تضعيف مباني شيعه تلاش ميکردند و آيات را طبق خواستههاي خود تفسير ميکردند. امام باقر عليه السلام دراين شرايط، آيات وحي را با استناد به روايات پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم و اميرالمؤمنين عليه السلام و در مواردي با بيان مصداق تفسير ميکردند. آن حضرت در مباحث علوم قرآني، چون جمع قرآن، قرائت صحيح، سورههاي مکي و مدني، عدم تحريف قرآن و تأويل بيانات روشني دارند. در ميان شاگردان آن حضرت، بعضي از بزرگان اهل سنت، مانند ابوحنيفه و ابوزهره هم ديده مي شوند. آن حضرت با روشهاي مختلفي به تفسير و تبيين آيات وحي پرداختند که برخي از آنها عبارتاند از: تفسير قرآن به قرآن، تفسير قرآن به سنت، تفسير ادبي، تفسير لغوي، تفسير با بيان مصداق و تفسير با تاريخ و قصص. در تفسير آيات الاحکام هم رواياتي از آن حضرت به ما رسيده است. از آن حضرت آثار ارزشمندي در علوم و معارف مختلف، از جمله دانش تفسير و علوم قرآن بر جاي مانده است. در مورد ميراث تفسيري، علما به دو کتاب عمده «تفسير علي بن ابراهيم قمي» و «کتاب الامام الباقر عليه السلام» يا «تفسير امام باقر عليه السلام» به روايت ابي الجارودکه در آنها روايات منسوب به حضرت فراوان ديده ميشود، اشاره کردهاند. جمعي از محققان، تمام روايات کتاب نخست را صحيح دانسته و برخي به اين تفسير با ديده ترديد مينگرند و تمام روايات را معتبر نميدانند. در مورد کتاب دوم نيز دو ديدگاه وجود دارد. البته قول حق آن است که تفسير ابي الجارود در زمان استقامت او به مکتب اهل بيت? مورد قبول است؛ ولي پس از تمايل وي به مذهب زيديه محل اشکال است.?