مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

علم ویژه و الهی امام، از جمله باورهای اساسی شیعه در مساله امامت به شمار می رود. قلمرو علوم امام از مباحث مهمی است که به سبب پیچیدگی مباحث آن مورد تفسیرهای گوناگون قرار دارد. این نوشتار به روش توصیفی- تحلیلی به دنبال پاسخ گویی به این پرسش است که علوم ائمه(ع)  تام است یا محدودیت دارد؟ این بررسی در مهم ترین منابع روایی شیعه انجام شده است که سرچشمه مباحث این موضوع به شمار می آید. بررسی های این نوشتار، به این نتیجه انجامیده است که درباره هر یک از دو دیدگاه تام و محدود بودن علوم ائمه (ع) روایاتی قابل توجه و معتبر وجود دارد. به نظر می رسد این روایات قابل جمع هستند. مهم ترین شیوه های جمع این روایات عبارت اند از: عدم علم استقلالی و امکان علم تام غیراستقلالی، علم محدود تفصیلی و علم تام اجمالی، علم محدود فعلی و علم تام شأنی، محدودیت در بخشی از علوم و تام بودن در بخشی دیگر، محدودیت بنابر برخی شیوه ها و تام بودن بنابر برخی دیگر و تقیه آمیز بودن برخی روایات بیان کننده محدودیت علوم ائمه. از میان این شیوه ها تنها دو شیوه «علم اجمالی تام و علم تفصیلی محدود» و «علم شأنی تام و علم فعلی محدود»، تحلیلی فراگیر از چگونگی جمع بین روایات این موضوع ارائه می کنند. این دو شیوه مکمل یکدیگرند.

‫يکي از سنتهاي الهي که در نظام خلقت وجود دارد و شامل همه مي شود، سنت ابتلاء است. اين پژوهش در سه فصل، به تحليل عقلاني ديدگاه امام علي عليه السلام از اين سنت الهي پرداخته است. نويسنده پس از کليات و مفاهيم، به بررسي فلسفه ابتلائات الهي از ديدگاه امام علي عليه السلام پرداخته است. امتحان، عامل پرورش انسان و روشنشدن اسرار دروني انسان است و مراتب آن به ميزان ايمان افراد است. همچنين فلسفه امتحانات الهي از نظر امام عليه السلام عبارت است از: شناختهشدن افراد شاکر از ناسپاس، مشخص شدن افراد نيکوکار، بازگشت از گناه و از بين بردن صفت کبر. رمز موفقيت در امتحان نيز عبارت است از: صبر و پايمردي، توجه به گذرا و عمومي بودن حوادث، باور به اينکه عالم در محضر خداست، و ايمان به امانتبودن همه چيز. آثار سازنده آزمايش عبارت است از: شکوفايي استعدادهاي نهفته، به وجود آمدن روحيه مقاومت، هشدار و توجه دادن، و تکامل. خداوند با آزمايش انسانها و موفقيت آنها در آزمايش، درجه وجودي آنها را بالا ميبرد و در صورت کوتاهي آنها و عدم موفقيت آنها، با افزايش نعمت، آنها را در دام استدراج گرفتار ميکند. بعثت انبيا? يکي از مواردي است که انسان با آن امتحان ميشود. خداوند با بعثت، حجت را بر بندگان تمام کرده است؛ تا روشن شود چه کساني در پيروي از انبيا? موفق و يا ناکام ميشوند. دنيا يکي ديگر از اين موارد است. اگر به دنيا نگاه ابزاري شود، انسان در اين زمينه پيروز امتحانات خواهد بود. شيطان يکي ديگر از عوامل امتحان انسان است. برخلاف تصور رايج، در نظام احسن، وجود چنين موجودي براي سالکين راه طريقت، در تقويت ايمان و رشد استعدادها مؤثر است. مسئوليت، عامل ديگر امتحان الهي است. مسئوليت امانتي است که به انسان واگذار ميشود تا انسان به اين وسيله، ضمن انجام وظيفه و کسب تجربه، به شکوفايي استعدادهاي دروني خود بپردازد. نتيجه اينکه سنت امتحان و ابتلا شامل همه انسانهاست و با همين سنت، انسانها از يکديگر شناخته ميشوند.