مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

رساله حاضر شامل سه بخش می باشد. بخش اول تحت عنوان اسلام دین الهی در صدد بیان امکان خاتمیت است و در سه فصل مجزا به بررسی ضرورت بعث انبیاء، وحدت در دعوت انبیاء و تکامل در این دعوت پرداخته است. در بخش دوم به اثبات خاتمیت توجه شده و این مسئله از دیدگاه قرآن و روایات مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش سوم تبیین خاتمیت محور کار بوده که مباحث آن تحت سه فصل اکمال دین، رمز ختم نبوت و خاتمیت و ابعاد مختلف دین ارائه شده است.

این رساله مشتمل بر یک مقدمه و شش فصل است .در مقدمه به ذکر جایگاه خاتم در مسائل کلامی،بحث از خاتمیت در کلام نقلی،تقدم و تاخر خاتمیت نسبت به دیگ مسائل کلامی پرداخته شده است .در فصل اول ضروریت خاتمیت توضیح داده شده است در فصل دوم خاتمیت در قرآن بررسی گردیده .در فصل سوم خاتمیت در روایات و احادیث بررسی شده .در فصل چهارم معانی و ابعاد خاتمیت شرح داده شده .در فصل پنجم حکمت خاتمیت مد نظر بوده و در فصل ششم خاتمیت و اجتهاد تعریف شده است

این پایان نامه سه بخش دارد. در بخش اول با عنوان اسلام دین الهی از ضرورت ارسال انبیاء، دعوت انبیاء به عنوان دعوتی واحد، دعوت انبیاء به عنوان دعوتی متکامل بحث شده است. در بخش دوم تحت عنوان اثبات خاتمیت، خاتمیت در آیات قرآن و روایات معصومین (ع) بررسی شده است . بخش سوم با نام تبیین خاتمیت به بررسی رمز ختم نبوت، اکمال دین وخاتمیت و ابعاد مختلف دین اختصاص دارد.

تحقیق حاضر به بررسی مسئله ی خاتمیّت پیامبر اسلام ( ص) با عنوان « خاتمیّت و پی آمدهای آن» می پردازد. خاتم به معنی ختم کننده و پایان دهنده است و ختم نبوّت عبارت است از این که پس از رسول اکرم(ص) تا روز قیامت پیامبری نخواهد آمد و شریعتش اسلام تا روز قیامت باقی است و نسخ نمی گردد. امّا هرکس بعد از پیامبر اسلام ( ص) ادّعای نبوّت کند، دروغگو می باشد و ا ضروریّات دین اسلام است که حضرت محمّد مصطفی ( ص) به عنوان خاتم النّبیین پذیرفته شود. تصوّر این که انسان با عقل خود می تواند برنامه ی زندگی اش را تدوین کند و نیاز به پیامبر و وحی ندارد، با خاتمیّت منافات دارد. در تورات و انجیل هم به ظهور پیامبر اکرم ( ص) و هم چنین به خاتمیّت ایشان اشاره شده است. مسئله ی ختم نبوّت در آیات و روایات مورد تأکید قرار گرفته و به آن بارها اشاره شده است؛ امّا دلایل غیر نقلی ختم نبوّت را می توان در راز تجدید نبوّت ها، جهانی و جاودانی بودن اسلام، سیر تکاملی بشر و هم چنین کامل بودن شریعت اسلام نسبت به شرایع دیگر جستجو کرد؛ امّا مهمّ ترین ویژگی شریعت اسلام نسبت به سایر شرایع، پاسخگویی آن به مسائل متحوّل بشری و هم چنین دارا بودن قوانین ثابت و متغیّر است. خاتمیّت آثاری هم چون امامت و رهبری، اجتهاد و اهمیّت جایگاه عقل و ایجاد حکومت اسلامی برای اجرای احکام اسلام، به دنبال دارد. آثار بیان شده، این مطلب را تأکید می کنند که از ارکان ختم نبوّت، رشد عقلانی بشر است و به همین علّت او می تواند در نبود پیامبر و وحی به استنباط احکام از قواعد کلّی الهی بپردازد و به درجه ی اجتهاد نائل گردد و رهبری جامعه ی مسلمین را پس از پیامبر ( ص) و در عصر غیبت امام به عهده بگیرد. امّا مهم ترین هدف از نگاشتن این تحقیق، اثبات خاتمیّت به وسیله ی دلایل متقن و محکم می باشد که نتیجه ی آن درک صحیح از حقیقت مسئله ی ختم نبوّت و دست یابی به معارفی جدید در اثبات خاتمیّت و هم چنین ارتباط ختم نبوّت با اجتهاد و عقل است. منابع معتبری که در این تحقیق از آنها استفاده شده است در چهار گروه کلامی، روایی، تفسیر و هم چنین لغوی قابل تقسیم می باشد. روش این تحقیق براساس هدف، بنیادی و به اعتبار موضوع، دینی و به اعتبار روش جمع آوری اطّلاعات، کتابخانه ای و به لحاظ ماهیّت، تحلیلی و استدلالی می باشد. واژگان کلیدی خاتم، نبی، رسول، دین، شریعت، امام، اجتهاد.

یکی از اعتقادات مشترک بین مسلمانان و مسیحیان مسأله خاتمیت است. به این معنا که مسلمانان بنیانگذار دین خود را آخرین فرستاده خداوند و دین و شریعت ایشان را آخرین و کاملترین دین و شریعت می دانند. در مسیحیت از آموزه های مهم و اساسی که هر مسیحی به آن ایمان دارد پایان یافتن جریان نبوت با ظهور عیسی مسیح است؛ با آمدن مسیح که منجی انسان ها است صلح همیشگی بین خدا و خلق برقرار شد و عهد بین آن دو نیز به اتمام رسید؛ همچنین معتقدند تعالیم ایشان نیز کامل ترین و آخرین تعالیم و شریعت است. در این مقاله ابتدا به اثبات خاتمیت پیامبر اسلام به گواهی آیات و روایات و فلسفه خاتمیت ایشان پرداخته شده و بعد از آن مساله خاتمیت عیسی مسیح در مسیحیت مطرح گردیده و در آخر این مطلب عنوان شد که اگرچه مسیحیان خاتمیت را مختص به دین خود می دانند؛ اما این ادعا درست نیست چرا که به گواهی تاریخ، مسیحیان و یهودیانی در زمان پیامبر اسلام به نبوت و خاتمیت ایشان آگاه شدند و اسلام آوردند. این خود بیانگر این مطلب است که بشارت به نبوت و خاتمیت پیامبر در عهدین وجود داشته است. بنابراین یک پیامبر خاتم و یک دین خاتم وجود دارد و آن حضرت محمد صلی الله علیه و آله و دین اسلام است.

خاتمیت از مسائل درون دینی است و از بدیهی ترین و ضروری ترین مسائل ایمانی و اعتقادی است که در هیچ دوره و برای هیچ مسلمانی جای تردید نبوده است زیرا ایمان به پیامبری رسول اکرم ( ص) و کتاب آسمانی او برابر با ایمان به ختم نبوت است که نص قرآن نیز مؤید آن است « ماکان محمدا با احد من رجالکم ولکن رسول الله و خاتم النبیین» و مقصود از ختم نبوت آن است که پس از محمد(ص) و پس از شریعت اسلام هیچ پیامبری خواه تشریعی یا تبلیغی نخواهد آمد و نبوت پیامبر(ص) پایان دهنده سلسله پیامبران توحیدی است این رساله دارای چهار بخش که بخش اول آن کلیات می باشد که در آن به تعریف و تبیین موضوع اهداف تحقیق و پیشینه آن پرداخته شده است بخش دوم آن خاتمیت در آیات و روایات است که در فصل اول آن که خاتمیت در آیات است ابتدا به آیه 40 سوره احزاب که دلالت مستقیم بر مسئله خاتمیت دارد مورد بررسی قرار گرفته است وبعد از آن آیاتی دیگر نیز بیان شده و اما در فصل دوم که خاتمیت در روایات است روایات در باب خاتمیت بیان شده است و بخش سوم خاتمیت از دیدگاه عقل است که در فصل اول آن راه های توجیه خاتمیت و ارکان آن بیان شده است و در فصل دوم با توجه به براهین عقلی به اثبات خاتمیت پرداخته شده است و در بخش چهارم نظرات دانشمندان و روشنفکران بیان شده است و در آخر به شبهات و سؤالاتی پیرامون مسئله خاتمیت پاسخ داده شده است. پس با این وجود پیامبر(ص) خاتم پیامبران است چنانکه سرور و افضل پیامبران است که دو چیز شاهد این مطلب است 1- رسالت عامه پیامبر(ص) که تا روز قیام دوام دارد و هیچ یک از پیامبران گذشته پنین رسالتی نداشتند 2- قرآنی که به سوی او نازل شده است و هیچ یک از کتاب های آسمانی همانند آن نیستند.

کتابنامه // امامت مفهومی است که در اسلام از جایگاه ویژه ای بخوردار است و در مکتب تشیع، محوریت این مذهب را به عهده دارد به صورتی که این مذهب با مذاهب دیگر اسلامی در شئونی است که برای امام قائل است. خاتمیت به عنوان یکی از آموزه های مسلم اسلام ک مورد قبول قاطع تمام مسلمانا می باشد ارتباط تنگاتنگی با مفهوم امامت دارد با توجه به متون اسلامی و اهداف دین جاودانی اسلام خاتمیت به معنی ختم نبوت و قطع و وحی تشریعی است و نمی تواند به معنی قطع ارتباط با عالم بالا و واگذاری انسان به عقل خود باشد به عبارتی آنچه پایان یافته است معارف و نیازمندی بشر به هدایت تشریعی نیست بلکه نیازمندی شریعت به تجدید پایان یافته است. معارف و احکام اسلامی به گونه ای تشریع شده است که توانایی پاسخگویی به نیازهای هدایتی و وحیانی بشر را در همه امور زندگی اش دارد، بنابراین بشر عصر جدید نیز مانند بشر عهد قدیم برای رسیدن به سعادت اخروی و دنیوی علاوه بر بهره مندی از معرفت های حسی و تجربی و عقلی به معرفت های وحیانی نیازمند است. در مقابل این تفسیر رسمی و عومی از خاتمیت، تفسیر دیگری مطرح است که معتقد است بشر امروزی بدلیل رشد علمی و عقلی، خود توانایی تشخیص و تعیین راه درست زندگی را دارد و نیازی به رهنمودهای وحیانی نیست. اساسا دلیل خاتمیت نیز همین امر می باشد اقبال لاهوری و دکتر سروش از جمله این افراد می باشند. این گونه برداشتهای از خاتمیت به دلیل ارائه تفاسیر خاصی است که از وحی اسلامی می شود که ریشه این تفاسیر نیز به نشناختن ویژگی های وحی اسلامی یا نادیده گرفتن آن ا بر می گردد. از نظر این تلقی جدید از خاتمیت، ضرورتی برای وجود امامانی بعد از پیامبر نیست و اعتقاد به امامی با خصوصیات الاهی ناقض خاتمیت است. همان طور که گفته شد اساس این تفکر به تفسیری که از وحی دارد بر می گردد. با شناخت وحی اسلامی با توجه به کتاب و سنت باطل بودن این تلقی واضح است، درست است که اسلام دین خاتم و پیامبر اسلام، پیامبر خاتم است اما با اندک تاملی در وحی اسلامی و سیره پیامبر گرامی اسلام مشخص می شود اصل امامت برای تحقق مفهوم خاتمیت امری لازم و ضروری است. زیرا اسلام برای جاودانه بودن لاید احکام و معارفش بصورت کامل در اختیار مردم قرار گیرد و این اکمال تنها از طریق ائمه معصومین امکان پذیر است. بنابراین امامت نتنها با خاتمیت ناسازگار نیست بلکه بدون وجود اصل امامت، خاتمیت ادعای نامفهوم از جانب دین اسلام خواهد بود. با تکیه بر این مساله خصوصیات ویژه ای برا یشخص امام ثابت می گردد به این صورت که جانشینان پیامبر خاتم باید دارای صفات الاهی مانند عصمت و ارتباط با عالم غیب باشند تا به خوبی بتوانند از عهده تبیین دین و اداره امور مسلمین برآیند و به خاتمیت دین اسلام جامعه عمل بپوشانند.