جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مصطفی مستور، داستان‌نویس نامدار معاصر در بیشتر آثار داستانی‌خود رویکردی معناگرا دارد و بیشتر شخصیّت‌های داستانی‌اش درگیر موضوعات و مسائل معنایی، دینی و هستی‌شناسانه‌اند. درک و شناختِ نوعِ دین‌ورزیِ شخصیت‌های آثار داستانی مستور و بررسی تأثیر این دین‌ورزی و معناگرایی بر کنش‌های داستانیِ آن‌ها، هدف اصلی این پژوهش است. ما، برای نتیجه‌گیری دقیقتر و گریز از کلّی‌گویی در بررسی و توصیف یافته‌ها، از روش پژوهشیِ«داده‌بنیاد»(Grounded theory)‌ که بیشتر در مطالعات علوم اجتماعی به کار می‌رود، استفاده کرده‌ایم. پژوهشگر در این شیوه، داده‌ها را از جزء به کل رصد می‌کند تا در نهایت به یک نظریه برسد. در پژوهش حاضر پس از آنکه داده‌های برآمده از خود متن را در انگاره‌ی پیشنهادیِ داده‌بنیاد اعمال کردیم این نتیجه به دست آمد که گفتمانِ مسلط بر ذهن و زبانِ شخصیّت‌های آثار مستور، معناگرایانه و اغلب برآمده از تجربه‌ی دینیِ آنها است؛ به‌علاوه، از میانِ شاخص‌های مختلف جهتِ بازشناختِ جنس و نوعِ ارتباط انسان و خدا در جهانِ داستانی این آثار، توجه به فردیتِ هر شخصیت، نکته‌ای محوری و کلیدی است؛ بدین معنی که نوعِ دین‌ورزی در آثار مستور از بالا به پایین و مبتنی بر بایدها و نبایدهای ازلی نیست یلکه باید گفت به‌واقع هر شخصیتِ داستانی، خدای‌ خود را - که از متنِ آثار، گفت‌وگوها و جهت‌گیری‌های داستانی کشف و دریافت می‌شود - در تجربه‌ی زیسته‌ی خویش مشاهده می‌کند. در این نگره، نوعی تطابق میان نگاهِ فردی و معنایی که جهانِ بیرون از وجود خدا به ما می‌دهد، وجود دارد. آگاهی مهمترین متغیّر در تحلیل موضوع رساله‌ی حاضر است. این آگاهی که دستاوردِ جهانِ مدرن است، شخصیت‌ها را از وضعیتِ ثبات خارج می‌کند و طیِ روندی علّی و معلولی با کنش‌های داستانی به نوعی از روشن‌نگری منجر می‌شود. مستور در آثارِ آغازینِ خود از جمله رمان روی ماه خداوند را ببوس به تعریف مشخصی از جنسِ دین‌ورزیِ شخصیت‌های داستانی رسیده است و در آثار بعدی نیز به گونه‌‌های مختلف بر آن تأکید دارد. برابرِ یافته‌های این رساله مستور در ادبیات معاصرِ ایران، روایتگرِ جانِ ناآرام است، این جانِ ناآرام در فرایند آگاهی به آرام می‌رسد. سیرِ مفاهیم مرتبط با نوعِ دین‌ورزیِ شخصیت‌های داستانی مستور عبارتند از: آگاهی، جانِ ناآرام، برزخِ سنت و مدرنیست، عمل‌گرایی، تغییرِ نگرش و بینش.