جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در شرایطی که هیچ ممنوعیت جامع و مطلقی تاکنون در خصوص استفاده از سلاح‌های هسته‌ای در حقوق ‌بین‌الملل وجود ندارد، آیت‌الله خامنه‌ای برای اولین‌بار در قالب یک فتوای فقهی‌، تولید و استفاده از سلاح‌ هسته‌ای را حرام و ممنوع اعلام نمودند. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است ‌که این فتوا از چه جایگاهی در نظام حقوق ‌بین‌الملل برخوردار می‌باشد؟ روش پژوهش ‌تحلیلی و استدلالی بوده و درصدد است ضمن بررسی چیستی فتوای‌ هسته‌ای، جایگاه آن را در نظام حقوق‌ بین‌الملل مورد بررسی قرار دهد، تا نگاه انسانی و پیش‌روی فقه امامیه را که در این فتوا جلوه‌گر می‌باشد، نشان دهد. نتایج نشان داد، از آنجایی‌که این فتوا توسط یک فقیه برجسته شیعه صادر شده است، باید آن را از زمره «عقاید برجسته‌ترین مبلّغین ملل ‌مختلف» که همان دکترین حقوقی می‌باشد، به‌شمار ‌آورد و با توجه به جایگاه رهبری آیت‌الله ‌خامنه‌ای، باید این‌ فتوا را به‌منزله نگاه رسمی حکومت تلقی و لازم‌الاجرا دانست. از این‌رو، این فتوا در ضمن پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح ‌هسته‌ای، به جهانیان اعلام‌ شده و توسط مقامات جمهوری ‌اسلامی ‌ایران در قالب یک سند بین‌المللی در سازمان ‌ملل ‌متحد به ثبت رسیده است که این عمل بیانگر «عمل یک‌جانبه» بودن این فتوا در عرصه بین‌الملل نیز می‌باشد.

در این مقاله، مسئله ما این است که با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی متکی به اسناد کتابخانه‌ای، مفهوم دو مؤلفه «اقامه دین» و «حاکمیت دین» در دین شناسی آیت الله خامنه ای و ادله کلامی ایشان برای اثبات «اقامه دین» و «حاکمیت دین» به عنوان اجزای دین اسلام را تحقیق و تبیین کنیم. یافته های تحقیق نشان می دهد که «اقامه دین» به معنای عمل به آن در همه شئون زندگی، یکی از اجزای اسلام است. مجموع «معارف و احکام» و «تحقق خارجی» آنها دین اسلام را شکل می دهد و اسلام بر اقامه همه اجزای دین و عدم اکتفا به تحقق بعضی از آنها اصرار دارد. «حاکمیت دین» نیز یکی از اجزای دین اسلام است. اسلام هم دارای «حاکمیت عام حُکمی» است که به معنای شمول احکام نظام بخش آن بر همه شئون حیات انسان است و هم دارای «حاکمیت عام عینی» بر جامعه است که مظهر آن، حاکمیت سیاسی اجتماعی اسلام است.

«دین» برنامه، مسلک، مکتب و آیینی است که به وسیله پیام‌آوری از طرف خدا برای مردم فرستاده شده است. «دین‌شناسی» مطالعه و بررسی دین است. «آسیب‌شناسی» شناخت مجموعه کاستی‌ها، آفت‌ها و مانع­هایی که بالفعل یا بالقوه ­شناخت درست دین را تهدید می­کند. «بایسته­ها» ارائه راه­کارهایی درخور و ضروری برای برون‌رفت از آنهاست. دین­شناسی همیشه روزگاران با آسیب­هایی مواجه بوده است. درمقابل برای برون‌رفت از آنها راه‌کارهای بایسته­ای نیز ارائه شده است. حضور گسترده فضای مجازی و دست­یابی افراد متنوع و متکثر هرچند دین­دار، دلسوز و دغدغه­مند اما گاه بی­پیشینه از تحصیلات کلاسیک معیار به عنوان کارشناس در رسانه­های دیداری، گفتاری و نوشتاری، بررسی و کشف آسیب­ها و ارائه راه­کارهای بایسته در این حوزه را دوچندان می‌کند. این پژوهش با روش تحلیلی و استنباطی در اندیشه دین­شناسان معاصر به‌ویژه آیت­الله سیدعلی خامنه­ای به کشف و استخرا­ج مهم­ترین آسیب­های عینی و بایسته­های کاربردی این ­عرصه پرداخته است.

هدف این پژوهش، تحلیل ابعاد فرهنگ مقاومت و شهادت در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی دربارۀ اربعین حسینی طی سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ است. روش تحقیق، تحلیل مضمون بوده و جامعه آماری، شامل تمام سخنرانی‌ها، پیام‌ها و بیانات رسمی ایشان دربارة اربعین است که پس از غربالگری، ۳۴ سند به‌عنوان واحد تحلیل انتخاب شد. نتایج نشان داد که در اندیشة رهبری، اربعین تنها آیین عزاداری نیست، بلکه پدیده‌ای تمدنی، هویت‌ساز و مقاومت‌محور با ریشه‌ای عمیق در مکتب کربلاست. بر اساس تحلیل انجام‌شده، چهار سطح تفسیری از اربعین در گفتمان ایشان قابل تشخیص است: 1. سطح هویتی-وجودی: تجدید عهد با جهاد درونی و احیای هویت ولایت‌محور؛ 2. سطح سیاسی- فرهنگی: نماد قوّت نرم اسلام و وحدت امت در برابر تفرقة دشمن؛ 3. سطح تمدنی: استمرار میراث روشنگرانة حضرت زینب(س) و مقاومت فرهنگی؛ 3. سطح معنوی- عملی: جلوه‌ای از شکر عملی از طریق خدمت، اخوت و مجاهدت. در نهایت، نتیجة پژوهش نشان داد که اربعین در گفتمان رهبری، حرکتی هوشمندانه و تمدن‌ساز است که با پیوند عشق معنوی و بصیرت اجتماعی، زمینه‌ساز بیداری امت اسلامی و تقویت سرمایة مقاومت در برابر سلطة فرهنگی جهانی است.

این پژوهش به واکاوی و تبیین اهداف کلان و جزئی تربیت اخلاقی از منظر تفاسیر و برداشت‌های تفسیری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) می‌پردازد. با عنایت به جایگاه رفیع ایشان به‌عنوان مفسر قرآن کریم و نیز راهبردهای عملی ایشان در حوزۀ اخلاق و تربیت، این تحقیق بر آن است تا با استناد به مباحث تفسیری و برداشت‌های تفسیری معظم‌له، تصویری جامع از نگرش ایشان نسبت به تربیت اخلاقی ارائه دهد. در این راستا، اهدافی چون «خودسازی و تهذیب نفس»، «اصلاح فرد و جامعه»، «مبارزه با هواهای نفسانی و رذایل اخلاقی»، «دستیابی به فضایل اخلاقی و کمال انسانی» و «تربیت انسان مؤمن، متعهد و مسئول» که از عمق تفاسیر ایشان استخراج شده‌اند، مورد بحث و تحلیل قرار گرفته‌اند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه و استقرای تفاسیر و بیانات مرتبط ایشان گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که تربیت اخلاقی در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، فرآیندی مستمر و چندوجهی است که با هدف ایجاد تحول درونی و بیرونی فرد، در نهایت به سعادت دنیا و آخرت او و همچنین اصلاح و بالندگی جامعه منجر می‌شود.

منجی موعود، یکی از مهم‏ترین مباحث عقیدتی در جوامع مذهبی می‌باشد. این عقیده که سرچشمه در کتب مذهبی پیروان ادیان دارد، باعث شده است که هر ایدئولوژی دینی، دربارۀ منجی آخرالزمان، دیدگاه منحصربه‌فردی داشته باشد. ادیان الهی و غیرالهی معتقد به بازگشت منجی‏اند، اما در مصداق آن اختلاف‏نظر دارند. هر کدام از این مذاهب، در راستای ظهور منجی فعالیت‌هایی دارند؛ البته در برخی مذاهب این‏گونه فعالیت‌ها اندک و در برخی دیگر بسیار گسترده است. مذهب شیعه، به‌عنوان یکی از مذاهب بزرگ اسلام، گسترده‌ترین فعالیت‌ها را در حوزۀ منجی موعود دارد. در این مذهب، برای رسیدن به نقطۀ ظهور، باید فعالیت‌های گوناگونی را انجام داد که یکی از مهم‏ترین آن‎ها، تشکیل حکومت برای مدیریت اوضاع پیروان تشیع و زمینه‌سازی ظهور حضرت مهدی (عج) است. آیت‌الله خمینی، به‌عنوان یکی از رهبران بزرگ تشیع، در قرن بیستم میلادی اقدام به انقلاب و تشکیل حکومت اسلامی نمود و پس از ایشان، آیت‌الله خامنه‌ای زمام امور این حکومت را بر عهده گرفتند. ایشان در زمینۀ منجی موعود، تفکرات جدیدی را به جامعه تزریق نمودند، مانند تفکر «تمدن نوین اسلامی و گام‌های پنج‎گانه برای رسیدن به آن تمدن». وی با استناد به آیات قرآن و روایات معصومین (ع)، نظریات خود را در قالب سخنرانی‌ها و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در عرصۀ بین‌المللی ابراز می‌نماید. این تحقیق با دنبال کردن نظریات آیت‌الله خامنه‌ای در حوزۀ منجی موعود در قرآن، به بررسی سخنان ایشان می‌پردازد. از جملۀ تحقیق‌های مشابه در این زمینه، می‌توان به مقالۀ بررسی تطبیقی وجود منجی موعود در قرآن و عهدین اثر محمد هادی یدالله‌پور، مرتضی خرمی و سیده فاطمه حسینی، جامعه منتظر و بایسته‌های تمدن‌سازی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای اثر قنبرعلی صمدی و ویژگی‌های اجتماعی جامعۀ منتظر از منظر آیت‌الله خامنه‌ای مدّ ظله نوشتۀ محسن قنبری‌نیک نام برد

تقابل حق و باطل، یکی از سنت‎های همیشگی در تاریخ بوده است. این سنت در دل خود، سنت‎های دیگری را در بر دارد که در نهایت به پیروزی جبهه حق منجر می‎شود. یکی از این سنت‎ها، خطای محاسباتی دشمن در برابر جبهه حق است. پژوهش حاضر به بررسی عوامل اشتباهات محاسباتی دشمنان از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای بر اساس مستندات قرآنی می‌پردازد. در این تحقیق ابتدا با مرور آیات قرآنی که به ناکامی دشمنان حق و باطل و دلایل آن‎ها پرداخته شده، چارچوبی از عواملی چون غرور، غفلت، سوءظن به قدرت الهی و خودبینی به دست می‌آید. سپس با تحلیل بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، این عوامل در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی امروز بازشناسی و تحلیل می‌شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که اشتباهات محاسباتی دشمنان بیشتر ناشی از فقدان درک صحیح از قدرت ایمان، اعتماد به وعده‌های الهی و بی‌توجهی به واقعیت‌های عینی است که در کلام آیت‌الله خامنه‌ای (ره) به‌روشنی بیان شده است. تطبیق مستندات قرآنی و تحلیل‌های ایشان، نشان‏دهندۀ هم‎خوانی عمیق آموزه‌های قرآنی با تحلیل‌های معظم‌له و کارآمدی این اصول در بررسی اشتباهات راهبردی دشمنان است.

حقیق حاضر با رویکردی توصیفی، تحلیلی نقش حسن ظن، در روابط اجتماعی در کلام مقام معظم رهبری، پرداخته‌شده است. حسن‎ظن یک مفهوم مهم اخلاقی هست که در بیانات قرآنی ایشان اشاره‌ شده است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) بر اهمیت حسن‎ظن در روابط اجتماعی و تعاملات انسانی تأکید کرده و آن را یکی از ویژگی‌های برجسته اخلاقی دانسته‌اند که به بهبود روابط و افزایش اعتماد در جامعه کمک می‏کند. ایشان در بسیاری از سخنرانی‌ها به اهمیت حسن‎ظن برای ایجاد اعتماد و وحدت در جامعه اسلامی اشاره‌کرده‌اند. رهبری معتقدند که حسن‎ظن می‌تواند از بروز تنش‌ها و سوءتفاهم‌ها جلوگیری کند. طبق فرمایشات ایشان حسن‎ظن به برادران ایمانی و اجتناب از قضاوت‌های ناصواب، از ویژگی‌های مؤمنان واقعی است که موجب تقویت همبستگی و اتحاد در جامعه می‌شود.