جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بی‌شک انسان فطرتاً به‌دنبال داشتن فرزند مطلوب خویش است، اما ویژگی‌های فرزند مطلوب مورد اختلاف است. پس ناگزیر باید منبعی معتبر و پایدار برای معرفی این ویژگی‌ها یافت. «صحیفة سجادیه» که یکی از منابع سرشار معرفتی اسلام است، حقایق بسیاری را از جهان هستی و انسان با زبان مناجات با خداوند بیان کرده است. اکنون، پرسش آن است که از منظر امام سجاد(ع)، فرزند مطلوب چه خصوصیت‌هایی دارد و تحلیل قرآنی و روایی این ویژگی‌ها چگونه است؟ ضمن پاسخ‌گویی به پرسش اصلی، پرسشی فرعی را نیز پاسخ داده‌ایم: آیا ویژگی‌های دیگری که در ادامة دعا ذکر شده‌اند، قابل انطباق با سه ویژگی نخستین هستند؟ هدف از این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی، پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها با استفاده از فرازهای دعای 25 صحیفة سجادیه است. مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش را می‌توان چنین خلاصه کرد: 1. امام سجاد(ع) در فراز نخست از این دعا، سه ویژگی فراگیر را برای فرزند مطلوب برشمرده‌اند: الف. طول عمر فرزند؛ ب. صالح بودن؛ ج. نافع بودن برای والدین؛ 2. ویژگی‌های یادشده در فرازهای دیگر دعا، از باب تفصیل بعد از اجمال، به‌همان سه ویژگی کلی باز می‌گردند.

بعد از واقعه جانگداز کربلا، کاروان اسراء وارد شهر کوفه شد، امام سجاد (ع) باتوجه به شناخت خویش از موقعیت، فضای جامعه و عقاید کوفیان؛ خطبه‌ای قرائت فرمود. یکی دیگر از حساس‌ترین سخنان امام (ع)، خطبه‌ای است که در میان رجال سیاسی و دینی شام بیان شده است؛ زیرا امام (ع) وارد شهری شدند که مردم نسبت به اهل بیت (ع) شناخت کمتری داشتند و از واقعه کربلا بی‌خبر بودند. بدین جهت خطبه حضرت (ع) در دو شهر شام و کوفه متفاوت است. لذا امام (ع) براساس مخاطب ‌شناسی خویش باید تحولی عظیم و بنیادین در بینش مردم نسبت به چرایی نهضت حسینی و تبلیغ پیام‌های عاشورا و اهداف شوم امویان ایجاد کند.

در شکل‌گیری و رونق تاریخ‌نگاری عاشورا از ابتدا تا دورۀ معاصر، عوامل زیادی نقش داشته است. تاریخ‌نگاری عاشورا عامل حفظ و تداوم جریان نهضت حسینی تا دورۀ معاصر شده است. تأکید و تشویق ائمه (علیهم‌السلام) بخصوص امام سجاد(ع) در پاسداشت و نگهداری واقعۀ کربلا، بیشترین تأثیر را بر تاریخ‌نگاران عاشورا از ابتدا تا عصر حاضر داشته است. در قرون نخستین اسلامی و همچنین پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، تاریخ نگاری عاشورا بیشترین تأثیر را از خطبه‌ها و روایات امام سجاد (علیهم‌السلام) پذیرفته است. لذا این پژوهش به تأثیرپذیری تاریخ‌نگاری عاشورا از سیره تبلیغی و سیاسی امام سجاد (علیهم‌السلام)، از آغاز تا عصر حاضر می پردازد. این پژوهش با دیدی توصیفی تحلیلی به تأثیرپذیری تاریخ‌نگاری عاشورا از سیرۀ امام سجاد (علیهم‌السلام) می پردازد.

به مدد معماری هوشمندانه و شجاعت امام سجاد(ع)، یاد و خاطره شهدای کربلا زنده ماند. این مقاله درصدد است راهبردهای امام را به منظور پاس‌داشت فرهنگ عاشورا مورد بررسی قرار دهد. از این رو سؤال این پژوهش آن است که راهبردهای امام سجاد(ع) در زنده نگه داشتن و ترویج فرهنگ عاشورا و شهیدان دشت کربلا چه بود؟ این پژوهش به شیوه توصیفی _ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت گرفت. نتایج حاصل از پژوهش آن است که با توجه به شرایط زمانی امام و قتل و سرکوبِ شیعیان توسط خلفای اموی و کارگزارانِ ایشان، امام سجاد(ع) از حربه سیاسی (مبارزه منفی) و فرهنگی بهره برده و موفق شد فرهنگ عاشورا را زنده نگه دارد و به نسل های بعد انتقال دهد.

امام سجاد(ع) بعد از شهادت امام حسین(ع) در حساس‌ترین دوره مسئولیت سنگین امامت و رهبری جهان تشیع را برعهده گرفت و سعی نمود دستاوردهای عاشورا را از گزند تحریف و نابودی حفظ کند. امام سجاد(ع) در حفظ دستاوردها عاشورا و تبلیغ آن از روش‌ها مختلف بهره برد، ایشان در روش "حکمت" با راهکارهای برهان و استدلال، مخاطب­شناسی و رعایت مقتضیات حال توانست حقایق عاشورا را برملا کند. امام(ع) در شهر شام با بکارگیری دو روش "همراهی" و "مناظره" شامیان را از توطئه یزید آگاه نمود و فتنه خارجی نامیدن اهل بیت(ع) را خنثی نمود. امام(ع) در ایام اسارت با فرصت­شناسی خویش بوسیله روش "موعظه و خطابه" و "پرسش و پاسخ" نهایت استفاده را کرد که نتایج آن، وقوع قیام­های توابین و مختار و رسوایی یزیدیان می­باشد.

شرح پیشنهاده پایان نامه بیان مسئله، هدف و ضرورت تحقیق: کارگزاران و مردم دارای اهداف و نیازهای متفاوتی هستندکه میتواند منجربه اختالفها و سوءتفاهمها شود.مسئلهی اصلی در اینجا این است که چگونه یک الگوی تعامل مطلوب بین کارگزاران و مردم برقرار شود.برای حل این مسئله، الزم استالگویی برای تعامل مثبت و مؤثر بین دو گروه ایجاد شودتا نیازها، خواستهها و انتظارات یکدیگر را بهتر درک کنند.برای رسیدن به یک الگوی مطلوب بین کارگزاران و مردم، کارگزاران میبایست نیازها و انتظارات مردم را شناساسی کنند، اطالعات را به وضوح و به زبان ساده بهمردم منتقل کنند، فضایی برای مشارکت مردم در تصمیمگیریها و برنامهریزیها فراهم کنند، به طور منظمبازخورد مردمرادربارهکیفیت خدمات و تعامالت دریافت کنند و فرآیندها و شیوههای خود را براساس بازخوردها بهبود دهند.از جمله راهکارهای عملی برای بهبود این نوعتعامل، انتشار گزارشهای ساالنه یا دورهای دربارهی عملکرد و دستاوردهاو ترویج فرهنگ احترام و ادب در تمامی تعامالت کارگزاران ومردم است. الگوی تعامل مطلوب بین کارگزاران و مردم در رساله الحقوق امام سجاد، به مجموعه اصول، ارزشها و روابط متقابلی اشاره دارد کهبیان میکند چگونه باید ارتباط بین کارگزاران و مردم در جامعه برقرار شود.رسالهالحقوق امام سجاد(ع)، یک متن اخالقی و دینی است که به تبیین حقوق مختلف در ابعاد مختلف زندگی پرداخته است. در این رساله، امامسجاد(ع) به تبیین حقوق الهی، حقوق فردی، حقوق اجتماعی و حقوق حاکمان و رعیت پرداختهاند.قدیمیترین منابع آن تحفالعقول، تالیف ابنشعبهحرانی و سه کتاب منالیحضرهالفقیه، الخصال واألمالی از شیخ صدوق است.طبق نقل شیخ صدوق در الخصال، امام سجاد این حدیث را به صورت نامه برای یکی از اصحابش نوشته است. شمارحقوقی که در رسالهالحقوق بیان شده است، به روایت تحف العقول و الخصال پنجاه حق است. یکی از حقوق مهم در رسالهالحقوق امام سجاد (ع)، حقوق مردم بر حاکم است.عمومی را جلب کند و به رضایت و رفاه عمومی کمک کند. ایننکات تاکید میکند که کارگزاران باید از هر گونه ظلم و فساد پرهیز کردهو با شفافیت و صداقت به خدمترسانی بپردازند تا عدالت اجتماعی برقرارشود و حقوق افراد به درستی رعایت گردد چراکهاز مهمترین حقوق مردم و رعیت، اجرای عدالت و تامین عزت و امنیت آنان است که برعهدهی حاکم است. حسین، میرزا (نوری،3044،مستدرکالوسائلومستبطالمسائلج2،ص343.) یکیدیگر از حقوقی که در رسالهالحقوق آمدهاست، حقوق حاکمان سیاسی است. مدیریت جامعه نیازمند وجود حاکمانسیاسی است و به منظور حفظ نظم و انضباط و رفع هرج ومرج و فتنههای مخرّب از جامعه، میبایست مردم، حقوق پیشوایان و حاکمان را رعایت کنند.مردم باید از دستورات حاکم که در چارچوب عدالت و دین است،پیروی کنند و به مقام او احترام بگذارند، در اجرای عدالت و امور حکومتی با او همکاری کند و با نیت خیر حاکم را نصیحت کنند و از انتقاد سازنده برای بهبود امور استفاده کنند.فارغ از امامان معصوم (علیهم السالم) حاکمان بر دو نوعاند: حاکم عادل و حاکم ظالم؛ حاکم عادل شایسته احترام است. اما حاکم و پیشوای ظالم هرچند شایسته احترامنیست ولی نباید خود را با درآمیختن با او در معرض هالکت قرار داد. از امامکاظم (ع) نقل شده که به شیعیان خود فرمود:صالح مردم در صالح سلطان است و چو عادل سلطاننپدریمهرباناست.(شیخصدوق،االمالی،3141،ص114.) از این احادیث تایید حاکمان ظالم به دست نمیآید.بلکه مصالح جامعه، وجود حاکم را اقتضاء میکند.و در نبود حاکم عادل، حکومت حاکم ستمگر هم غنیمت است؛ زیرا مفسدهای که از نبود حاکم و حکومت متوجه جامعه میشود بسیار بزرگتر از مفسدهای است که از ستم حاکم ظالم به وجود میآید. بنابراین در رسالهالحقوق، که امامسجاد (ع) از حقوق حاکمان سیاسی سخن فرموده است و مردم را به رعایت آن توصیه نموده برای حفظ مصالح جامعه است نه برای کمک نمودن حاکم بر ظلم و ستمش. این مطلب در مورد حاکمان سیاسی غیر از امامان معصوم و پیامبر اسالم (ص) است. پس از پیامبر حکومت به اهل بیت و امامان معصوم واگذار شده ولی به دلیل اینکه مردم از آنان پیروی نکردند، حکومت به دست غیر معصومان افتاد، از اینرو این توصیهها در رابطه با این نوع از پیشوایان حکومت است. با نبود حاکم چه عادل و چه ظالم، شیرازهی جامعه می هم ازهرج و پاشدوم تهدید را جامعه ظلم و مرجیکند. پژوهش حاضر، در پی ارائهی یک الگوی مناسب و کاربردی برای بهبود تعامل بین کارگزاران و مردم بر اساس کالم امام سجاد در رسالهالحقوق است. این نوع تعامل، بهبود خدمات، افزایش اعتماد و حل مشکالت را ترویج میدهد و به توسعه پایدار و پرورش فرهنگ مشارکتی در جامعه کمک میکند. در واقع،سوال اصلی پژوهش این است: نظام الگویی تعامل مطلوب بین رساله در مردم و کارگزارانامام الحقوقسجاد(ع)برمبنایتحلیلمحتواچگونهاست؟ در این راستا از روش تحلیلمحتوا استفاده شدهاست