جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مباحث هرمنوتیک در عصر حاضر از مهم‌ترین و ضروری‌ترین مباحث در حوزة دین‌پژوهی به شمار می‌رود. کتاب حاضر که به نقد دیدگاه‌های هرمنوتیکی «محمّد مجتهد شبستری» اختصاص یافته، در دو بخش سامان‌دهی شده که بخش نخست به تبیین و نقد آرای شبستری دربارة ماهیت و مبادی فهم و تفسیر اشاره دارد. نگارنده در این بخش از مطالب مندرج در کتاب «هرمنوتیک» شبستری استفاده کرده است. بررسی و نقد مبانی نسبی‌گرایی در فهم دین، مبحث مورد مطالعه در بخش دوم کتاب است. نقدهای صورت‌گرفته در این اثر بر پایة اصول و قواعد منطقی، فلسفی و زبان‌شناختی بوده و هدف نهایی نویسنده، روشنگری اذهان و دفاع از تفکّر اصیل اسلامی عنوان شده است.

. نوشتار حاضر که حاصل کار جمعی از دین پژوهان است ضمن نقد مبانی هرمنوتیکی – روش شناختی شبستری و غیر فنی دانستن آرای او، آرای دین شناختی وی را بررسی کرده است، و فهم او از دین را با کژتابی‌ها خلط‌ها و مغالطه‌های فراوانی مواجه می‌داند. ناواقع گرایی، نسبیت، تقابل اندیشه وی با اسلوب و لسان قرآن و پیامبر (ص) خلط بین معنای پدیدارشناختی و نشانه شناختی «آیه» در قرآن، میان استعاره بودن زبان قرآن و تفسیری بودن متن قرآن، بین پیش فرض‌های فهم و پیش فرض‌های تحقق، و عدم تفکیک بین پیش فرض‌های خارج متن و پیش فرض‌های معنایی از مهمترین این اشکالات است.

هدف تحقیق: تبیین مبانی تمثیل " گوهر و صدف دین " نزد علامه سید حیدر آملی و محمد مجتهد شبستری است. پرسش های تحقیق: تمثیل گوهر و صدف دین در عبارت هریک از افراد مذکور به چه معنا و مفهومی است‭ ؟‬طرح این مسئله برای پاسخ به چه مسائلی بوده است‭ ؟‬ضمن بررسی این تمثیل به لحاظ تاریخی چه لزومی در طرح آن بوده است‭ ؟‬یافته های تحقیق: گوه رو صدف دین در عبارت شریعت طریقت حقیقت نزد سید حیدر آملی جلوه‌گر است. اگرچه باطن دین نسبت به ظاهر آن از اهمیت ویژه‌ه‌ای برخوردار است ولی احکام شریعت نیز به دلیل منشا صدور آنها و نیز عمق و معناداری آن امری صوری و بی محتوا نیست که بتوان نسبت به آن بی تفاوت بود بنابرانی اگرچه احکام فرعی تر نسبت به شرایط زمان و مکان و افراد قابلیت تغییر دارند ولی این احکام فرعی تر نسبت به شرایط زمان و مکان و افراد قابلیت تغییر دارند ولی این احکام در کلیت امری ثابت و لایتغیر است

مسأله وحی یکی از مباحث بنیادی در دین اسلام است که با دو نگرش زمینی و آسمانی مواجه می‌باشد. نگرش آسمانی، وحی را پیامی از جانب خدا برای بشر و پیامبر اسلام را واسطه‌‍‌ی ابلاغ آن می‌داند. اما نگرش زمینی که محصول دوره مدرنیته است، دارای جنبه‌ها و ابعاد مختلفی است. برخی از نواندیشان معاصر مانند مجتهد شبستری براین باورند که وحی از ضمیر ناخودآگاه پیامبر سرچشمه گرفته و در قالب الفاظ در قرآن آمده است. شبستری معتقد است اگر وحی کلام خدا باشد برای مخاطبان قابل فهم نیست. او برای اثبات این ادعا به دیدگاه‌های زبان شناسان و علمای علم اصول و تطبیق آن با قرآن استناد کرده و نتیجه می‌گیرد قرآن کلام پیامبر است. شبستری عنصر اصلی فهم را پیش‌فهم دانسته و آن را متأثر از زمان و مکان و علایق شخص می‌داند. با این دیدگاه اصولا فهم امری تاریخی است. در نتیجه فارغ از این بحث که قرآن کلام پیامبر باشد یا کلام خدا، فهم واقعی قرآن را غیرممکن می‌داند. هدف مقاله حاضر بررسی و نقد دلایل تطبیقی شبستری در رابطه با عدم امکان فهم وحی رسالی می‌باشد که وی در این زمینه به نظرات برخی فلاسفه زبانشناس و اصول فقه استناد نموده است. ایرادهای موجود در استدلال‌های وی در زمینه‌ی مورد بحث با شیوه‌ای جدید شفاف‌سازی و تبیین گردیده است. در نوشتار حاضر تعریف فلسفی زبان، امکان فهم وحی رسالی و دلالت تصدیقیه از نظر شبستری با روش تحلیلی-انتقادی مورد بررسی قرار گرفت و با معیار‌های عقلی و نقلی اثبات گردید که وی برداشت نادرستی از تعاریف زبان‌شناسان و مسأله‌ی مفاهمه و دلالت تصدیقیه ارائه داده است و با پیش‌فرض‌ها و شیوه‌ی استدلال غیرمنطقی به نتایجی باطل دست‌یافته است. بنابراین مواردی‌که شبستری به آن‌ها استناد کرده است، دلالتی بر عدم امکان فهم وحی از جانب خداوند را ندارند.

ترجمه ماشینی: این کتاب با تکیه بر آثار هگل، چارچوبی برای درک مدرنیته در جهان اسلام پیشنهاد می‌کند و گفتمان متفکران برجسته مسلمان و رهبران سیاسی را تحلیل می‌کند. کتاب فصل به فصل به تحلیل متنی دقیق آثار محمد اقبال، ابوالعلاء مودودی، سید قطب، فاطمه مرنیسی، مهدی حائری یزدی، محمد مجتهد شبستری، محمد خاتمی، سید حسین نصر و محمد ارکون می پردازد و در مورد معاصر نتیجه گیری می کند. اندیشه اسلامی با اشاره به برخی از شاخص ترین نشانه های مدرنیته.

واقع‌نمایی به معنای نشان‌دادن وجود عینی اشیا در خارج از ادراک ماست. این نظریه در خصوص گزاره‌های دینی و قرآنی، از مسائل چالش‌برانگیز در دهه‌های اخیر بوده است؛ درحالی‌که واقع‌نمایی گزاره‌های معاد به جهت عدم تحقق بالفعل، مورد تردید و انکار برخی متفکران قرار گرفته است. فیلسوفان مسلمان قضایای مربوط به معاد را در عین واقع‌نمایی، از سنخ حقایق صادق می‌دانند؛ البته توانایی تحقق تجربی ندارد؛ بلکه به تناسب قضایای فلسفی، قابل تحلیل عقلی و ارجاع به علم حضوری است. اما تجربه‌گرایان در اثبات‌پذیری و واقع‌نمایی گزاره‌های دینی مناقشه کرده‌اند و مجتهد شبستری با وجود اعتقاد به خدا، منکر واقع‌نمایی گزاره‌های مربوط به معاد در قرآن است؛ بنابراین پرسش اصلی این است که دیدگاه مجتهد شبستری در انکار واقع‌نمایی چیست و چگونه تحلیل می‌شود؟ این پژوهش ضمن نقد دیدگاه مجتهد شبستری با روش توصیفی‌-‌تحلیلی به بررسی و اثبات واقع‌نمایی گزاره‌های معاد در قرآن می‌پردازد. نتایج حاکی از این پژوهش این است که گزاره‌های معاد در قرآن با توجه به اینکه از نوع گزاره‌های تجربی نیست و از متکلم حکیم صادر شده است، باید با معیار متناسب خود سنجیده شود؛ همچنین گزاره‌های موجود در قرآن با صراحت، واقع‌نمایی آیات مربوط به معاد را به اثبات می‌رساند.

در اسلام، وحی سنگ زیربنا و منبعِ همۀ آموزه‌ها و معارف دینی است. از دید بیشتر مسلمانان لفظ و معنای قرآن از سوی خداوند است، اما معدودی از نواندیشان معاصر مانند محمد مجتهد شبستری براین باورند که وحی از ضمیر ناخودآگاه پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله سرچشمه گرفته و در قرآن آمده است. وی با ارائۀ تعاریف جدیدی از وحی، قول و کلام الهی معتقد است، قرآن در لفظ و معنا از پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله است. با توجه به اینکه اساس آموزه‌های دینی و منبع همۀ معارف اسلامی وحی است؛ حجت دانستن معارف قرآن وابسته به نحوۀ نگرش پیرامون وحی است. شبستری قرآن را محصول وحی می‌داند، نه خود وحی. در پژوهش حاضر با روش تحلیلی-انتقادی ،دیدگاه‌ها و ادلۀ وی بررسی و با معیار عقلی و نقلی مورد نقد قرار گرفته است. نتیجۀ حاصل از این نوشتار اینکه ادلۀ شبستری، توان اثبات ادعاهایش را ندارد و لفظ و معنای قرآن از جانب خداوند است.