معرفت شناسی معاصر حکمت متعالیه اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) Persian ایرانداک پایان‌نامه . دولتی - سایر دستگاه‌های اجرایی - دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه.1395.کارشناسی ارشد فهرست مطالب,فصل اول: مفاهیم و کلیات 1,1- کلیات 2,1-1- بیان مسئله و مقدمه 2,1-2- سوالات تحقیق 5,1-2-1- سئوال اصلی 5,1-2-2- سئوالهای فرعی 5,1-3- ضرورت تحقیق 5,1-4- پیشینه تحقیق 5,2- مفاهیم و مقدمات 9,2-1- معنای عقل 9,2-1-1- «عقل» در لغت 9,2-1-2- معانی اصطلاحی عقل 11,2-1-3- عقل به معنای مصطلح روایی 12,2-2- عقل‌گرایی در کلام اسلامی 12,2-2-1- نص گرایی 13,2-2-2- عقل گرایی 13,فصل دوم: عقل‌گرایی نومعتزله 15,1- مقدمات شناخت نو معتزله 17,1-1- تاریخ اجمالی معتزله قدیم 17,1-2- جریان شناسی نومعتزله 19,1-2-1- ظهور نومعتزله 19,1-2-2- طبقه بندی نواعتزال 22,1-2-2-1- نومعتزله وحی گرا 23,1-2-2-1-1- علم گرایان (جریان مخالف فلسفه و کلام) 23,1-2-2-1-2- عقل گرایان اعتدالی 24,1-2-2-2- نومعتزله غرب گرا (عقل گرایان افراطی) 25,1-2-3- شخصیت شناسی نومعتزله خاص 27,1-2-3-1- امین الخولی (1313-1386ق) 27,1-2-3-2- نصر حامدابوزید (1943-2010) 27,1-2-3-3- محمد ارکون (1928-2010م) 28,1-2-3-4- محمدعابد الجابری (1935-2010م) 28,1-2-3-5- حسن حنفی (1935) 29,1-3- مقایسه اعتزال قدیم و جدید 30,1-3-1- مقابله با شبهات سایر ادیان 30,1-3-2- تلاش برای آشتی مذاهب اسلامی 30,1-3-3- عقل گرایی 31,2- مفهوم عقل نزد نو معتزله 33,2-1- مفهوم عقل نزد عابد الجابری 34,2-2- مفهوم عقل و انواع آن نزد محمد ارکون 40,2-2-1- ﻋﻘﻞ دﯾﻨﯽ 41,2-2-2- ﻋﻘﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ 42,2-2-3- ﻋﻘﻞ ﻣﺪرن 43,2-2-4- ﻋﻘﻞ ﭘﺴﺖﻣﺪرن 43,2-3- معنای عقل نزد سایر نو معتزلیان 44,3- مبانی عقل‌گرایی نو معتزله 46,3-1- مبانی نظری حسن حنفی 47,3-1-1- رویکرد پدیدارشناختی 47,3-1-2- اومانیسم 50,3-1-3- تاریخ‌نگری و نسبی‌گرایی 51,3-1-4- فایده‌گرایی 52,3-1-5- قداست‌زدایی 53,3-1-6- سکولاریسم 54,3-2- مبانی فکری محمد ارکون در عقل‌گرایی 55,3-2-1- آﺳﯿﺐﻫﺎی ﻋﻘﻞ دﯾﻨﯽ 55,3-2-1-1- فراتاریخی بودن 56,3-2-1-2- وجود گفتمان اسطوره‌ای و خیالی 57,3-2-1-3- نص‌گرایی 57,3-2-1-4- عصبیت و دگماتیسم 58,3-2-2- مقایسه عقل دینی با دیگر رویکردهای عقلی غربی 59,3-2-2-1- ﻋﻘﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﻋﻘﻞ دﯾﻨﯽ 59,3-2-2-2- ﻋﻘﻞ ﻋﻠﻤﯽ و ﻋﻘﻞ دﯾﻨﯽ 60,3-2-2-3- ﻋﻘﻞ ﻣﺪرن و ﻋﻘﻞ دﯾﻨﯽ 61,3-2-2-4- ﻋﻘﻞ ﭘﺴﺖﻣﺪرن و ﻋﻘﻞ دﯾﻨﯽ 63,3-3- مبانی نظری نصر حامد ابوزید 64,3-3-1- هرمنوتیک و تاریخی نگری در فهم دین 64,3-3-2- جدایی دین از معرفت دینی 67,3-3-3- سکولاریسم 68,4- بررسی عقل‌گرایی در برخی آراء شاخص نو معتزلیان 70,4-1- نص دینی از دید نومعتزله 70,4-2- وحی از دید حسن حنفی 73,4-2-1- نبوت: 73,4-2-2- حقیقت وحی: 74,4-2-3- اعجاز وحی: 75,4-2-4- وحی، تجربه‌ی دینی و شعور انسانی: 76,4-3- تأویل از دیدگاه ابوزید 77,4-3-1- تأویل‌های ایدئولوژیک 78,4-3-2- تأویل‌های غیرایدئولوژیک 79,4-3-3- تأویل‌ قرآن 79,4-3-3-1- ادله عقلی برای تأویل قرآن 80,4-4- رویکرد عقلی به مسائل فقهی در دیدگاه ابوزید و دیگر نومعتزله 82,4-4-1- احکام عبادی 82,4-4-2- احکام اجتماعی 83,فصل سوم: عقل‌گرایی نوصدرایی 85,1- مقدمات شناخت نوصدرایی 87,1-1- رویکرد‌های کلام شیعی و تاریخ آن 87,1-1-1- از جهت تحول ساختاری‏ 87,1-1-2- از جهت رویکرد‏ دوره‌های تاریخی 89,1-2- جریان نوصدرائی 90,1-2-1- تاریخچه مکتب نوصدرایی 90,1-2-2- برخی از ویژگی‌ها و رهاوردهای مکتب نوصدرایی 91,1-2-3- تعامل و تقابل نوصدرائیان با جریان‌های فکری 92,2- مفهوم عقل نزد نوصدرائیان 94,2-1- مفهوم عقل از دیدگاه علامه طباطبایی 94,2-1-1- عقل فطری و برخی ویژگی‌های آن 95,2-1-2- عقل نظری 96,2-1-3- عقل عملی 96,2-2- مفهوم عقل در نگاه مرتضی مطهری 97,2-2-1- اصالت عقل در قرآن 97,2-2-2- اصالت عقل در سنت 99,2-3- مفهوم عقل از دید جوادی آملی 100,2-3-1- مدرکات عقل نظری 100,2-3-2- انحصار عقلی مواد و جهات قضایای حکمت نظری و عملی 101,2-3-3- تفریع عقل عملی برعقل نظری 102,3- مبانی عقل‌گرایی نوصدرایی 103,3-1- عقل در منظومه معرفت دینی علامه طباطبایی 103,3-1-1- اصول اعتقادی 103,3-1-2- هماهنگی میان عقل و وحی 105,3-1-3- نقد دیدگاه افراطی و تفریطی در باب عقل و دین 106,3-2- دیدگاه شهید مطهری 108,3-2-1- ساحت عقل و دین 109,3-3- عقل و دین از نگاه آیت الله جوادی آملی 111,3-3-1- رابطه عقل و دین 111,3-3-1-1- ثمره بحث از رابطه عقل و دین 112,3-3-1-2- تعامل و تقابل عقل و نقل 113,3-3-2- عقل‌گرایی در معرفت شناسی دینی 114,3-3-2-1- بررسی نسبیت باور دینی 115,4- بررسی عقل‌گرایی در برخی از دیدگاه‌های نوصدرائیان 118,4-1- وحی از دیدگاه علامه طباطبایی 118,4-1-1- نبوت: 118,4-1-2- حقیقت وحی 119,4-1-3- الهی‌بودن الفاظ و معانی 120,4-1-4- تأویل قرآن 121,4-2- عقل‌گرایی در فهم قرآن از دیدگاه آیت الله جوادی آملی 122,4-2-1- ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺘﻦ ﻣﻘﺪس ﯾﺎ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﻘﻞ 122,4-2-1-1- روش نقلی 123,4-2-1-2- ضرورت رجوع به سنت 124,4-2-2- ﻧﻘﺶ ﻋﻘﻞ در ﻓﻬﻢ ﻗﺮآن 125,4-2-3- تفسیر به رأی 126,4-3- ضرورت احکام اجتماعی دین از دید نوصدرایی 126,فصل چهارم: مقایسه و نتیجه 130,1- مقایسه تطبیقی دو رویکرد 131,1-1- بیان خلاصه رویکرد عقلانی نو معتزله 131,1-2- تفاوت‌های عقل گرایی نومعتزله و نوصدرائی 132,2- تحلیل و نتیجه 138,2-1- تحلیل علت اصلی دیدگاه نومعتزله 138,2-2- عقل‌گرائی دینی شیعه، محصول تعلیمات پیشوایان معصوم (علیهم السلام) 139,فهرست منابع و مآخذ 141 text فهرست منابع و مآخذ قرآن کریم 1) ابراهیمی دینانی ، غلام حسین ، ماجرای فکر فلسفی، تهران، طرح نو، دوم، ۱۳۷۹. 2) ابن خلدون ، مقدمه، ط بیروت، دار القلم، 3) ابن طاووس ، رضی الدین ابی القاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد ، کشف المحجه لثمره المهجه، تحقیق محمد الحسون، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۷۵ش، 4) ابن عاشور ، اصول النظام الاجتماعی فی الاسلام، تونس، الشرکه التونسیه للتوزیع، چاپ دوم، 1985، 5) ابن عساکر ، علی بن حسن ، تاریخ مدینهْْ دمشق، بیروت، دارالفکر للطباعهْْ و النشر و التوزیع، 1415ق. ج2 6) ابن قتیبه ، عبد الله بن مسلم ، الامامهْ و السیاسه، تحقیق طه محمد زینی، ناشر موسسه الجلس و شری للنشر و التوزیع. 7) ابن منظور ، لسان العرب، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1419، ج 9 8) ابوزید، نصر حامد ، «تأویل، حقیقت و نص»؛ ترجمه‌ی مرتضی کریمی‌نیا؛ کیان؛ ش54، مهر و آبان 1379. 9) ابوزید، نصر حامد ، «مفهوم وحی»؛ ترجمه‌ی محمد تقی کرمی؛ مجله نقد و نظر؛ ش12، پاییز 1376. 10) ابوزید، نصر حامد ، القرآن نص تاریخی و ثقافی، اجری الحوار: محمدعلی الأتاسی، 2008. 11) ابوزید، نصر حامد ، النص، السلطه، الحقیقه، الفکر الدینی بین الاداره المعرفه و اراده الهیمنه؛ ط1، بیروت: المرکز الثقافی العربی، 1995م. 12) ابوزید، نصر حامد ، دوائر الخوف، بیروت، المرکز الثقافی العربی، 2004م. 13) ابوزید، نصر حامد ، دین و سکولاریزم، مترجم: روح اله فرج زاده، www.motazele.blogfa.com 14) ابوزید، نصر حامد ، گفتگوی نصر حامد ابوزید با جانکارلو بوزتی، 1389، به نقل از www.abuzaid.ir 15) ابوزید، نصر حامد ، معنای متن: پژوهشی در علوم قرآن؛ ترجمه‌ی مرتضی کریمی‌نیا؛ چ1، تهران: طرح‌نو، 1380. 16) ابوزید، نصر حامد ، مفهموم النص، بیروت، دارالبیضا، المرکز العربی الثقافی، 1998م. 17) ابوزید، نصر حامد ، مفهوم النص، دراسه فی علوم القرآن، الطبعه الرابعه، بیروت، المرکز الثقافی العربی، 1998م. 18) ابوزید، نصر حامد ، نقد الخطاب الدینی، قاهره، مکتبه مدبولی، 1997. 19) ابوزید، نصر حامد ، نقد گفتمان دینی؛ ترجمه حسن یوسفی اشکوری و محمد جواهر کلام؛ چ2، تهران: یادآوران، 1383. 20) ارکون ، محمد ، اﻻﺳﻼم اوروﺑﺎ اﻟﻐﺮب رﻫﺎﻧﺎت اﻟﻤﻌﻨﯽ و اردات اﻟﻬﯿﻤﻨﻪ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫﺎﺷﻢ ﺻﺎﻟﺢ؛ اﻟﻄﺒﻌﺔ اﻟﺜﺎﻧﯿﺔ، ﻟﺒﻨﺎن، ﺑﯿﺮوت: داراﻟﺴﺎﻗﯽ، 2001م 21) ارکون ، محمد ، اﻟﻔﮑﺮ اﻻﺻﻮﻟﯽ و اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ اﻟﺘﺄﺻﯿﻞ: ﻧﺤﻮ ﺗﺎرﯾﺦ آﺧﺮ ﻟﻠﻔﮑﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫﺎﺷﻢ ﺻﺎﻟﺢ؛ ﻣﺼﺮ، اﺳﮑﻨﺪرﯾﻪ: داراﻟﺴﺎﻗﯽ، 2003م. 22) ارکون ، محمد ، ﺗﺎرﯾﺨﯿﮥ اﻟﻔﮑﺮ اﻟﻌﺮﺑﯽ اﻻﺳﻼﻣﯽ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ: ﻫﺎﺷﻢ ﺻﺎﻟﺢ؛ چ دوم، ﻟﺒﻨﺎن، ﺑﯿﺮوت: ﻣﺮﮐﺰ اﻻﻧﻤﺎء اﻟﻘﻮﻣﯽ، اﻟﻤﺮﮐﺰ اﻟﺜﻘﺎﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯽ، 1996م 23) ارکون ، محمد ، ﻗﻀﺎﯾﺎ ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟﻌﻘﻞ اﻟﺪﯾﻨﯽ: ﮐﯿﻒ ﻧﻔﻬﻢ اﻻﺳﻼم اﻟﯿﻮم؟؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫﺎﺷﻢ ﺻﺎﻟﺢ؛ ﻟﺒﻨﺎن، ﺑﯿﺮوت: داراﻟﻄﻠﯿﻌﺔ، 1998م 24) ارکون ، محمد ، ﻣﻦ اﻻﺟﺘﻬﺎد اﻟﯽ اﻟﻨﻘﺪ اﻟﻌﻘﻞ اﻻﺳﻼﻣﯽ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫﺎﺷﻢ ﺻﺎﻟﺢ؛ ﻟﺒﻨﺎن، ﺑﯿﺮوت: داراﻟﺴﺎﻗﯽ، 1991م 25) استرآبادی، محمدامین، الفوائد المدنیهْْ، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1424 ق، 26) افغانی ، جمال الدین ؛ عبده ، محمد ، العروه الوثقی، اعداد و تقدیم: سیدهای خسروشاهی، قاهره، مکتبه الشروق الدولیه، 1423ق، 27) امین ، احمد ، پیشگامان مسلمان تجدد گرایی در عصر جدید، ترجمه حسن یوسفی اشکوری، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهگی، 1376 28) امین ، احمد ، ضحی الاسلام، قاهره، مکتبه النهضه المصریه، چاپ هفتم، 1964م. 29) اولیویه ، روآ ، تجربه اسلام سیاسی، ترجمه محسن مدیر شانه چی و امین مطیعی، تهران، انتشارات بین المللی الهدی1378، 30) ایجی، القاضی عضد الدین عبدالرحمن، المواقف فی علم الکلام، بیروت، عالم الکتب، بی‏تا. 31) آخوند خراسانی ، محمد کاظم ، کفایه الاصول؛ قم، موسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث، سوم، ۱۴۲۶ق، 32) آشتیانی ، جلال الدین ، مقدمه بر شواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه تالیف محمدبن ابراهیم صدرالدین الشیرازی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۰، 33) باربور ، ایان‌ ، علم‌ و دین، ترجمه‌ بهأالدین‌ خرمشاهی، تهران، 1362، 34) بغدادی ، خطیب ، احمد بن علی، تاریخ بغداد، مصر، مکتبهْ العربیهْ، 1349ق. ج8، 35) پورعباس ، محمد ؛ حسن زاده ، صالح ، جایگاه و نقش عقل در منظومه معرفت دینی با تأکید بر آراء علّامه طباطبائی در تفسیر المیزان، مجله معرفت، سال بیست و سوم شماره 204 -آذر 1393. 36) پیترسون ، مایکل‌ ، «عقل‌گرایی‌ و ایمان‌ دینی»، ترجمه‌ امیرعباس‌ علی‌ زمانی، نقد و نظر، سال‌ اول، ش‌ 3 و4، تابستان‌ و پاییز 1374 37) پیترسون ، مایکل‌ و دﯾﮕﺮان، ﻋﻘﻞ و اﻋﺘﻘﺎد دﯾﻨﯽ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺣﻤﺪ ﻧﺮاﻗﯽ و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺳﻠﻄﺎﻧﯽ؛ چ ﺳﻮم، ﺗﻬﺮان: ﻃﺮح ﻧﻮ، .1379 38) تحولات فی تاریخ الوجود و العقل؛ بحوث فی الفلسفه العربیه الاسلامیه، بیروت: دارالمغرب الاسلامیه، (1995 39) تفتازانی ، سعد الدین مسعود ، شرح مقاصد، انتشارات الشریف الرضی، ج1، 40) الجابری ، علی ، الفکر السلفی عند الشیعه الامامیه، قم، دار احیاء الاحیاء، ۱۴۰۹ق، 41) الجابری ، محمد عابد ، «التراث و الحداثه؛ دراسات و مناقشات»، الطبعه الاولی، مرکز دراسات الوحده العربیه، بیروت، 1991م. 42) الجابری ، محمد عابد ، «عقلانیت و هویت»، تنظیم، محمدرضاوصفی، نامه فرهنگ، زمستان 1376، شماره 28. 43) الجابری ، محمد عابد ، «نحن و التراث قرائات معاصره فی تراثنا الفلسفی»،الطبعه السادسه، المرکز الثقافی العربی، بیروت، 1993م. 44) الجابری ، محمد عابد ، تکوین العقل العربی. (بیروت: مرکز دراسات الوحده العربیه، 1994. 45) جبرئیلی ، محمد صفر ، کلام شیعی دوره‌های تاریخی رویکردهای فکری، مجله قبسات، سال دهم، زمستان 1384. 46) جبرئیلی ، محمد صفر ؛ متقی فر ، سعید ، محمد ارکون و آسیب‌های عقل دینی، مجله کلام اسلامی، سال 23، شماره 89. 47) جمعی از نویسندگان، معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه آیت الله جوادی آملی، مجموعه مقالات نخستین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی، تهران: انتشارات آفتاب توسعه، چاپ نخست 1394. 48) جوادی آملی ، عبد الله ، انتظار بشر از دین؛ قم، نشر اسراء، اول، ۱۳۸۰، 49) جوادی آملی ، عبد الله ، پیرامون وحی و رهبری، انتشارات الزهراء (س)، بی جا، 1409ق. 50) جوادی آملی ، عبد الله ، تبیین براهین اثبات خدا، نشراسراء، قم، بی تا، 51) جوادی آملی ، عبد الله ، ﺗﺴﻨﯿﻢ، ﻗﻢ: اﺳﺮاء 1387، ج1. 52) جوادی آملی ، عبد الله ، خطوط کلی حکمت نظری و عملی، سرچشمه‌اندیشه، اسراء، قم ،1382. 53) جوادی آملی ، عبد الله ، دین‏شناسی، قم، مرکز نشر اسراء، اول، ۱۳۸۱ش، 54) جوادی آملی ، عبد الله ، ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ اﻧﺪﯾﺸﻪ، 5 ﺟﻠﺪ، ﻗﻢ: اﺳﺮاء. 1389، 55) جوادی آملی ، عبد الله ، شریعت در آینه‌ی معرفت، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، تابستان ۱۳۷۸، 56) جوادی آملی ، عبد الله ، ﺷﻤﺲ اﻟﻮﺣﯽ ﺗﺒﺮﯾﺰی، ﻗﻢ: اﺳﺮاء 1388، 57) جوادی آملی ، عبد الله ، شناخت شناسی در قرآن، تهران، : مرکز نشر فرهنگی رجا، ۱۳۷۲. 58) جوادی آملی ، عبد الله ، عبدالله، رحیق مختوم ج۱ 59) جوادی آملی ، عبد الله ، ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ، ﻗﻢ: اﺳﺮاء، 1381، 60) جوادی آملی ، عبد الله ، ﻗﺮآن در ﻗﺮآن، ﻗﻢ: اﺳﺮاء 1380، 61) جوادی آملی ، عبد الله ، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم، نشر اسراء، دوم، ۱۳۸۶ش. 62) ﺣﺴﯿﻨﯽ ﺷﺎﻫﺮودی ، ﻣﺮﺗﻀﯽ ؛ ﻣﺪﻧﯽ ، ﻫﻨﺎء ، ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﺣﻘﯿﻘﺖ وﺣﯽ از دﯾﺪﮔﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ و ﺣﺴﻦ ﺣﻨﻔﯽ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﺟﺮﯾﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻧﻘﺪ اﻋﺘﺰالﻧﻮ، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393. 63) الحلی ، محمد بن ادریس ، السرایر، قم، ج1،النشر الاسلامی، الثانیه، 64) حنفی ، حسن ، التراث و التجدید، الطبعه الرابعه، بیروت، الموسسه الجامعیه للدراسات والنشر، 1412ق، 65) حنفی ، حسن ، الدین و الثوره فی مصر، القاهره: مکتبه مدبولی، 66) حنفی ، حسن ، فی فکر الغربی المعاصر، الموسسه الجامعیه للدراسات و النشر، بیروت، الطبعه الرابعه، 1410ق، 67) حنفی ، حسن ، قضایا معاصره فی فکرنا المعاصر، القاهره، دارالکفر العربی، 1976م، 68) حنفی ، حسن ، قضایای معاصره، مرکز مطالعات بین الملل، مشق روز، 1380، 69) حنفی ، حسن ، مقدمه فی علم الاستغراب، الموسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع، بیروت، الطبعه الاولی، 70) حنفی ، حسن ، من العقیده الی الثوره، القاهره: مکتبه مدبولی، 1995، ج4، 71) حنفی ، حسن ، من العقیده الی الثورۀ، دارالتنویر للطباعه و النشر، بیروت، 1988م، 72) حنفی ، حسن ، من النص الی الواقع، دارالمدار للاسلامی، بیروت، 2005 م، ج1، 73) حنفی ، حسن ، موسوعه الحضاره العربی الاسلامی، بیروت، الموسسه العربیه للدراسات و النشر، 1986م، ج2، 74) حنفی ، حسن ، هموم الفکر و الوطن، دار القباء للطباعه و النشر، القاهره، 1998م، ج1، 75) حنفی ، حسن ؛ قضایا اسلامیه معاصره، بیروت، 1423 ق، 76) خدوری ، مجید، گرایش‌های سیاسی در جهان عرب، ترجمه عبدالرحمن عالم، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، 1366، 77) خسروپناه ، عبدالحسین ، سخنرانی در نشست روایت‌ افق‌های فکری ایران معاصر، به همت موسسه روزگار نو، خبرگزاری تسنیم، شهریور 1392 78) خلف الله ، محمد احمد ، القرآن و مشکلات حیاتنا المعاصر، بیروت، الموسسه العربیه، ۱۹۸۲م 79) خلف الله ، محمد احمد ، مفاهیم قرآنیه، کویت، عالم المعرفه، 1984م، 80) الخمیس ، محمد بن عبدالرحمان ، عقیده مالک بن انس، ریاض، دار طیبه، ط اول، 1419، 81) دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، اول، ج12، 82) دیلمی معزی ، امین ، اشتراکات نظری در اندیشه اصلاحی اهل سنت، دو هفته نامه پگاه حوزه، شماره 299، اسفند 1389. 83) ذهبی ، محمد بن احمد ، سیراعلام النبلاء، بیروت، موسسه الرساله، چاپ نهم، 1413ق. ج3، 84) ذهبی ، محمد حسین ، التفسیر والمفسرون، ج1، 85) ربانی گلپایگانی ، علی ، علی، فرق و مذاهب کلامی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول، 1377 86) ربانی گلپایگانی ، علی ربانی گلپایگانی، ایضاح المراد فی شرح کشف المراد، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه، ۱۳۸۲. 87) رﺟﺒﯽ ، محمود ، روش ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺮآن، ﻗﻢ: ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﺣﻮزه و داﻧﺸﮕﺎه 1387. 88) رحمتی ، محمد کاظم ، نکاتی درباره اهمیت آثار شیخ صدوق، علوم حدیث، ش۳۰، دانشکده علوم حدیث، زمستان ۱۳۸۳. 89) رشاد ، علی اکبر ، گفتمان فلسفی نوصدرایی، مجله قبسات، سال سوم و چهارم شماره دهم و یازدهم. 90) رضوی ، رسول ، ادوار تاریخی علم کلام اسلامی، مجله معارف عقلی 1385 شماره 3. 91) زکریایی ، محمد علی ، درآمدی بر جامعه شناسی روشنفکران ایران، تهران، نشر آذریون، 1378. 92) زنجانی ، فضل الله ، تاریخ علم الکلام. 93) سبحانی ، جعفر ، الالهیات علی هدی الکتاب و السنه و العقل، قم، المرکز العالمی للدراسات، 1412. 94) سبحانی ، جعفر ، بحوث فی الملل و النحل، قم، موسسه النشر الاسلامی، موسسه الامام الصادق، بی تا. 95) سبحانی ، جعفر ، مدخل کلام جدید،قم، موسسه امام صادق،1383، اول، ج3، 96) سبحانی ، جعفر ، مع الشیعه الامامیه فی عقائدهم، قم، معاونیه شون التعلیم و البحوث الاسلامیه، ۱۴۱۳ق، 97) سبحانی ، جعفر ، معجم طبقات المتکلمین، قم، موسسه الامام الصادق، ۱۳۸۲ش، ج1، 98) شاذلی ، سید بن قطب بن ابراهیم ، فی ظلال القرآن، بیروت-قاهره: دارالشروق، چاپ هفدهم، 1412ق، ج1، 99) شرفی ، عبد المجید ، عصری سازی اندشه دینی، مترجم: محمد امجد، تهران، نشر ناقد، 1382، 100) شریف، میان محمد ، تاریخ فلسفه در اسلام،1389. 101) شریف، میر سید ، تعریفات، ط تهران، ناصر خسرو. 102) شهرستانی ، عبدالکریم ، الملل و النحل، تحقیق محمد سید گیلانی، قم، منشورات رضی، 103) شهرستانی ، محمد بن عبدالکریم ، ملل و نحل، ج1، منشورات رضی، سوم، 1367 104) صابری ، حسین ، تاریخ فرق اسلامی، تهران، سمت، اول، 1383 ، 105) صافی ، لوی ، وحی و خیزش تمدنی، مجله پگاه حوزه، نهم اسفند 1382، شماره 123. 106) صداقت ، مجتبی ، عقل و دین از نگاه آیت الله جوادی آملی، aftab.ir. 107) صدر ، محمد باقر ، المعالم الجدیده للاصول، طهران، مکتبه النجاح، دوم، ۱۳۹۵ق. 108) صدرالدین الشیرازی ، محمد بن ابراهیم (صدرالمتألهین) ، 1383، ج 1، ص 241؛ ج 3، 109) طباطبائی ، محمد حسین ، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1997 م، ج 2، 110) طباطبائی ، محمد حسین ، اﻟﻤﯿﺰان ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن، ﻗﻢ: دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ، 1417 ق. 111) طباطبائی ، محمد حسین ، بررسی‌های اسلامی، قم، بوستان کتاب، 1387 112) طباطبائی ، محمد حسین ، تعلیقه بحارالانوار، پاورقی علّامه طباطبائی، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، چ سوم، 1403ق، 113) طباطبائی ، محمد حسین ، حاشیه الکفایه، قم، بنیاد علمی و فکری علّامه طباطبائی، بی تا، 114) طباطبائی ، محمد حسین ، شیعه در اسلام، قم، بوستان کتاب،چاپ سوم 1378، 115) طباطبائی ، محمد حسین ، شیعه: مجموعه مذاکرات با پروفسور هانری کربن، قم، بوستان کتاب، چ دوم، 1387، 116) طباطبائی ، محمد حسین ، قرآن در اسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ نهم، 1379، ص 76 117) طبرسی ، احمد ابن علی ، الاحتجاج علی اهل اللجاج، مشهد، مرتضی، 1403ق. 118) طبرسی ، احمدبن‌علی ، الاحتجاج، قم، دارالاسوهْْ للطباعهْْ و النشر، چاپ دوم، 1416ق، 119) طنطاوی جوهری، الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم، تهران: انتشارات آفتاب، بی تا. 120) طوسی ، محمد بن حسن ، الا قتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت، دارالاضواء، دوم،1406، 121) طوسی ، محمد بن حسن ، شرح العبارات المصطلحه عندالمتکلمین، 122) عبدالحمید ، صایب ، ابن تیمیه حیاته و عقایده، بیروت، الغدیر، دوم، 1423ق. 123) عبده ، محمد ، الاعمال الکامله لمحمد عبده، جمع آوری محمد عماره، بیروت، دار الشروق، 1414. 124) عرب صالحی ، محمد ، جریان شناسی اعتزال نو، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393، 125) عرب صالحی ، محمد ؛ متقی فر ، سعید ، نقد نگاه تطبیقی محمد ارکون به عقل اسلامی و عقل غربی، مجله قبسات، سال نوزدهم، تابستان 93. 126) عزتی ، ابوالفضل‌ ، «نقش‌ عقل‌ در نظام‌ حقوق‌ غرب‌ و اسلام» نامه‌ مفید، سال‌ دوم، ش‌ 6، 1375، 127) عزیزی ، حسین ، مبانی و تاریخ تحول اجتهاد، قم، موسسه بوستان کتاب، اول، ۱۳۸۴، 128) عسقلانی ، ابن حجر ، «لسان المیزان»، چاپ دوم، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1422ق، ج5، 129) عطوان ، حسین ، فرقه‌های اسلامی در سرزمین شام، ترجمه حمیدرضا شیخی. 130) العقیل ، محمد بن عبدالوهاب ، منهج الشافعی، فی اثبات العقیده، ج2، ریاض، دار اضواء، 1419ق، 131) عماره ، محمد ، الاسلام و فلسفه الحکم، قاهره، دار الشروق، 1409ق. 132) عماره ، محمد ، قراءه النص الدینی بین التأویل الغربی و التأویل الاسلامی؛ ط1، القاهره: مکتبه الشروق الدولیه، 1427ق. 133) غزالی ، ابو حامد محمد ، احیاءعلوم الدین،، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1406؛ 134) فاضل مقداد، اللوامع الالهیه فی المباحث الکلامیه، مجمع الفکر الاسلامی، قم، 1386. 135) فخری ، ماجد ، سیر فلسفه در جهان اسلام، ترجمه: نصرالله پورجوادی، نشر دانشگاهی، 1372 136) فراستخواه، مقصود ، سرآغاز نواندیشی دینی، چاپ سوم، انتشار، بی جا، 1377ش. 137) فقیهی ، علی اصغر ، وهابیان، تهران، کتاب فروشی، صبا، 1352، 138) فنایی ، ابوالقاسم‌ ، درآمدی‌ برفلسفه‌ و کلام‌ جدید، تهران، 1375، 139) قاضی عبدالجبار، شرح اصول خمسه، قاهره، مکتبه وهبه، سوم، 1461. 140) ﻗﺎﺋﻤﯽﻧﯿﺎ ، ﻋﻠﯿﺮﺿﺎ ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﺟﺮﯾﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻧﻘﺪ اﻋﺘﺰالﻧﻮ، ج1. 141) کربن هانری ، تاریخ فلسفه ی اسلامی، ترجمه ی جواد طباطبایی، ج 2، نشر کویر. 142) کرمی ، تقی ، درآمدی بر اندیشه‌های محمد عابد جابری، پگاه حوزه - مهر ماه 1380، شماره 21. 143) کریمی مله ، علی ، عقل گرایی دینی و توسعه سیاسی، قبسات 1377 شماره 7، 144) کلینی ، محمّد بن یعقوب ، اصول کافی، بیروت، 145) کمالی اردکانی ، علی اکبر ، بررسی و نقد مبانی سکولاریسم، تهران، دانشگاه امام صادق†، 1388، ج1، 146) ﮔﻠﯽ ، ﺟﻮاد ، ﺗﺄوﯾﻞ ﻗﺮآن از دﯾﺪﮔﺎه ﻧﺼﺮ ﺣﺎﻣﺪ اﺑﻮزﯾﺪ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﺟﺮﯾﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻧﻘﺪ اﻋﺘﺰالﻧﻮ، ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم: ﭼﺎﻟﺶ ﺑﺎ اﺑﻮزﯾﺪ، 1393. 147) ﮔﻠﯽ ، ﺟﻮاد ، دﯾﺪﮔﺎه ﻧﺼﺮ ﺣﺎﻣﺪ اﺑﻮزﯾﺪ درﺑﺎره اﺣﮑﺎم ﻓﻘﻬﯽ اﺳﻼم، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﺟﺮﯾﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻧﻘﺪ اﻋﺘﺰال نو، 1393. 148) گلی ، جواد ؛ یوسفیان ، حسن ، جریان‌شناسی نومعتزله، مجله معرفت کلامی 3- پاییز 1389 149) لاهیجی ، عبدالرزاق ، شوارق الالهام فی شرح تجرید الاعتقاد، موسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق (ع)، 150) لنگرودی جعفری ، محمد جعفر ، تاریخ معتزله، تهران، گنج دانش، اول، 1368 151) لیوتار ، ژان فرانسوا ، پدیده شناسی، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران، نشر نی، چاپ دوم 1384، 152) متقی فر ، سعید ، جریان شناسی نومعتزله، مجله معارف - اسفند ماه سال 1393 شماره 107. 153) مجلسی ، محمد باقر ، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، الثانیه، 1403 ق. 154) محسنی ، سید میرآقا ، نقدی‌ بر اخباری‌گری، قم‌ 1371، 155) محمدی ، علی‌ ، شرح‌ اصول‌ فقه‌ مظفر، ج‌ 3، قم، 1369، 156) مخلصی ، عباس ، عقلانیت دین در قرائت شهید مطهری، مجله حوزه - فروردین و اردیبهشت 1379، شماره 97. 157) مدرسی طباطبایی ، حسین ، مقدمه‏ای بر فقه شیعه، محمد آصف فکرت، مشهد، بنیاد پژوهش‏های اسلامی، ۱۳۶۸، 158) مسرحی ، فارح ، الحداثه فی فکر محمد ارکون،بیروت، دارالعربیه للعلوم، 2006م 159) مسعودی ، علی‌ بن‌حسین ، مروج الذهب و معادن الجواهر، بیروت، موسسه الا‌علمی للمطبوعات، چاپ اول، 1411ق. 160) مصباح یزدی ، محمد تقی ، آموزش عقاید، تهران، شرکت چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377 161) مصباح یزدی ، محمد تقی ، آموزش فلسفه، تهران، معاونت فرهنگی سازمان تبلیغات، 1365، 162) مصباح یزدی ، محمد تقی ، حقوق و سیاست در قرآن، قم، انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، 1377، 163) مصباح یزدی ، محمد تقی ، نظریه سیاسی اسلام، قم، انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم، 1388، 164) المصباحی ، محمد. من المعرفه الی العقل؛ بحوث فی نظریه العقل عند العرب، بیروت: دارالطلیعه، 1990. 165) ﻣﺼﻼﯾﯽ ﭘﻮر ، ﻋﺒﺎس ؛ زﻧﺪﯾﻪ ، ﻧﻮراﻟﺪﯾﻦ ، ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺴﺘﻔﺎد در ﻓﻬﻢ ﻗﺮآن، مجله ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ، ﺳﺎل دوم، ﺷﻤﺎره دوم، ﺑﻬﺎر و ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن 1388. 166) مطهری ، مرتضی ، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 1، مقدمه، مطبوعات داالعلم، قم، بی تا 167) مطهری ، مرتضی ، انسان کامل, تهران، صدرا. 168) مطهری ، مرتضی ، انسان و ایمان, تهران، صدرا. 169) مطهری ، مرتضی ، آشنایی با علوم اسلامی«کلام-عرفان»، انتشارات صدرا. 170) مطهری ، مرتضی ، آشنایی با قرآن، تهران، صدرا. 171) مطهری ، مرتضی ، ختم نبوت، تهران، صدرا. 172) مطهری ، مرتضی ، ده گفتار ، تهران ، صدرا. 173) مطهری ، مرتضی ، سیری در نهج البلاغه, تهران، صدرا. 174) مطهری ، مرتضی ، شرح مبسوط منظومه، تهران، حکمت. 175) مطهری ، مرتضی ، عدل‌ الهی، ج‌ 2، تهران‌ 1361. 176) مطهری ، مرتضی ، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، پنجم، 1371. 177) مطهری ، مرتضی ، مسئله شناخت, تهران، صدرا. 178) مطهری ، مرتضی ، مقتضیات زمان, تهران، صدرا. 179) مطهری ، مرتضی ، نبوت، تهران، صدرا، 1373. 180) مطهری ، مرتضی ، وحی و نبوت, تهران، صدرا. 181) مقایسه اعتزال قدیم و جدید، تلخیص و تنظیم: نشریه معارف، اسفند ماه سال 1393 شماره 107 182) ملک، حمید، معتزله ، مجله هفت آسمان، ش20. 183) نصر ، حسین ، معارف اسلامی در جهان معاصر، تهران، شرکت سهامی کتاب‏های جیبی، ۱۳۷۱، 184) نصری ، عبد الله ، ابوزید و قرائت متن در افق تاریخی، مجله قبسات، شماره 23، بهار 1381، 185) نقی زاده ، حسن ، اندیشه‌های ابوزید و برداشت‌های او از قرآن، مجله مطالعات اسلامی شماره 68.تابستان 84. 186) نلسون فرای ، ریچارد ، تاریخ اسلام از اسلام تا سلاجقه، ترجمه حسن انوشه، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1363ش، 179 187) نوذری ، ﺣﺴﯿﻨﻌﻠﯽ ؛ ﺻﻮرت ﺑﻨﺪی ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ و ﭘﺴﺖﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ: ﺑﺴﺘﺮﻫﺎی ﺗﮑﻮﯾﻦﺗﺎرﯾﺨﯽ و زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ؛ ﺗﻬﺮان: ﻧﻘﺶﺟﻬﺎن، .1379، 188) نوری ، محمد علی ، تاریخ در منظومه فکر جابری، تاریخ اسلام - نهم خرداد ماه سال 1390 شماره سی و نهم 189) نیکزاد ، عباس ، عقل و دین از منظر ملاصدرا و برخی فیلسوفان صدرایی معاصر، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1386. 190) وصفی ، محمد رضا ، نومعتزلیان، چ1، تهران، نگاه معاصر، 1387. 191) ویلیامز ، برنارد ، «عقل‌گرایی» ترجمه‌ محمدتقی‌ سبحانی، نقد ونظر، سال‌ اول، ش‌ 2، بهار 1374، 192) اله‌بداشتی ، علی ، تحول کلام امامیه از خواجه نصیر طوسی تا حکمت متعالیه صدرایی، همایش ملی خواجه نصیرالدین طوسی، شیراز،1391 193) هلد ، دیوید ، مدل‌های‌ دموکراسی، ترجمه‌ عباس‌ مخبر، تهران، 1369، 194) همفر ، مستر ، خاطرات همفر جاسوس انگلیسی در ممالک اسلامی، تهران، انتشارات امیرکبیر. 195) هیدگر ، مارتین ، وجود و زمان؛ ترجمه محمد نوالی؛ چ1، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز، 1386. 196) یوسفیان ، حسن ؛ شریفی ، احمدحسین ، عقل و وحی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، اول، 1383. معاجم 1) .التحقیق فی کلمات القرآن الکریم 2) .القاموس المحیط 3) .المصباح المنیر. 4) .تاج العروس 5) ‌.لسان العرب 6) .معجم مفردات الفاظ القرآن 7) .معجم مقاییس اللغه جوادی, قاسم (استاد جامعه المصطفی؛ دانشیار گروه ادیان مجتمع آموزش عالی امام خمینی قم ایران), 1335ش. پاکدشت، تهران# 1335ش. پاکدشت، تهران# Conductor رضاپور , محمد (استادیار گروه کلام، دانشکده حکمت و دین پژوهشی، دانشگاه بین المللی المصطفی، قم، ایران.) Thesis advisor حیدری, محمد Author محمد حیدری؛ استاد راهنما: قاسم جوادی؛ استاد مشاور: محمد رضاپور Author Thesis Comparative 1396-07-11 1398-07-16