اربعین (فی اثبات الخلافة بلا فصل لامیر المومنین علیه السلام)


<modsCollection xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns="http://www.loc.gov/mods/v3" xsi:schemaLocation="http://www.loc.gov/mods/v3 http://www.loc.gov/standards/mods/v3/mods-3-3.xsd">

        <mods version="3.3">
        <titleInfo>
            <title>اربعین (فی اثبات الخلافة بلا فصل لامیر المومنین علیه السلام)</title>
            <nonSort>ال</nonSort>
            
        </titleInfo>
        
        
                <subject>
                    <topic>کلام شیعه</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>خلافت</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>اثبات امامت امام علی (ع)</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>اربعینات</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>کتب کلام شیعه</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>امام شناسی</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>امامت</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>احقیت علی به خلافت</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>احادیث امامت امام علی(ع)</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>خلافت امام علی(ع)</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>ولایت امام علی(ع)</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>امامت امام علی(ع)</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>احادیث و روایات</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>علم کلام</topic>
                </subject>
        
                <subject>
                    <topic>ب. امام اول(حضرت امام علی ع)</topic>
                </subject>
        
        
                <language>
                    <languageTerm type="text"  authority="iso639-2b">Arabic</languageTerm>
               </language>
            
        <originInfo>
            
             
            
            
            
            
        </originInfo>
        <note>  </note>
        
                <note type="content">مـؤلف
يكى از خانواده هاى مشهور علمى و روحانى شيراز، خاندان امام جمعه است. عنوان «امام جمعه» براى اين خانواده و شهرت ايشان، زمانى آغاز شد كه شيخ عبدالنبى، فرزند شيخ محمدمفيد، در دهه هفتادِ قرن دوازدهم هجرى قمرى، امام جمعه شيراز شد و اقامه نماز جمعه، بعد از وى توسط فرزندانش ادامه يافت.
مؤلف كتاب حاضر، شيخ محمد، مشهور به مفيد و پدرِ شيخ عبدالنبى امام جمعه است. اطّلاع دقيق و كاملى از زندگى مؤلف در دست نيست. آنچه مسلّم است، پدر ايشان، شيخ حسين جزايرى، از ميان قبايل عرب به شيراز هجرت نموده، در آنجا به تبليغ دين مى پردازد. مؤلف، در شيراز متولّد شد و درگذشتش حدود سال ۱۱۵۰ق، در همان شهر است.
صاحب «فارسنامه ناصرى» در اين باره مى گويد:
سلسله جليله امام جمعه، جدّ اعلاى اين سلسله است جناب مستطاب معلّى القاب، مقتداى علما و پيشواى فضلا، علاّمه زمان، ممهّد قواعد و قوانين، ضياى دنيا و دين، شيخ حسين جزايرى، از جزاير عراقِ عرب به شيراز آمده، رحل اقامت را افكنده، مروّج مذهب اثنى عشرى گشته، احاديث و اخبار اهل بيت نبوى را گوشزدِ خاص و عام مى نمود و خلف الصدقش جناب مستطاب قدوه علما و زبده فضلا، علاّم فهّام، شيخِ مشايخ زمان، مقتداى اهل ايمان، شيخ محمد، مشهوربه شيخ مفيد، سالها در شيراز به نشر علوم دينيّه و مقاصد يقينيّه، طلاّب علم را بهره مند مى نمود. ولادت آن جناب و وفاتش در شيراز اتّفاق افتاد و از مآثر علميّه اوست: رساله «درّه نجفيّه» در اثبات امامت خاصّه و رساله «اربعين»، باز در اثبات امامت خاصّه كه ذكر چهل سند در او نموده است.[1]
مرحوم آقا بزرگ، احتمال داده كه شيخ محمد مفيد موردبحث، همان است كه شيخ عباس بلاغى (م ۱۱۷۰ق) و محمدعلى حزين (م ۱۱۸۰ق) محضر او را درك كرده اند.[2]
شايان ذكر است كه در خاندان امام جمعه شيراز، سه نفر مشهور به مفيدند:
۱. شيخ محمد مفيد، مؤلف كتاب حاضر و پدر شيخ عبدالنبى امام جمعه.
۲. شيخ محمد مفيد زاهد، فرزند ارشد شيخ عبدالنبى امام جمعه كه بعد از فوت پدرش (۱۱۹۱ق) تا پايان عمر (۱۲۲۹ق) امام جمعه شيراز بود.
۳. شيخ مفيد، متخلّص و مشهور به داور، فرزند ميرزا نبى، فرزند كاظم، فرزند شيخ عبدالنبى امام جمعه (۱۲۵۱. ۱۳۲۵).
 
تأليفات
۱. الأربعين في اثبات الخلافة بلافصل لأميرالمؤمنين (رساله حاضر)
همان طور كه مؤلف متذكّر شده است، تمامى احاديثى كه در ذكر فضائل امام على (ع) موجود است، در حدّ تواتر و شهرت است؛ ولى در استدلال به خلافت بلافصل ايشان، فقط از تعدادى از آنها استفاده مى شود كه در واقع، احاديث مشهور در استفاده بحث امامت است؛ همانند احاديث غدير و منزلت.
مؤلف در رساله حاضر، از حاديثى استفاده كرده كه خود، احاديث مشهورى هستند؛ ولى استفاده آنها در استدلال بر امامت امام على (ع)، مشهور نيست.
كتابْ در اكثر جاها داراى نثرى مسجّع و شيواست. مؤلف، علاوه بر امامت، مطالب ديگرى، همانند شفاعت و چگونگى آن را در مكان مناسب و لازم، مطرح كرده است.
 
۲. امامت
كتاب اخير، اثبات امامت با استدلال به آيه ۱۲۴ سوره بقره و بيان معناى عصمت و شرطيت آن براى جانشين پيامبر صلى الله عليه و آله است. ابتداى نسخه چنين آمده:
... امّا بعد؛ فهذه درّة بيضاء ملتقطة ممّا نزل من السماء من النكت الغراء...
مؤلف، اين كتاب را در شهر مقدس نجف، طىّ مسافرتى كه به آنجا داشته، نوشته است.
 
۳. سيادة الاشراف
اين اثر، در بيان انتساب كسانى است كه مادرشان به هاشم بن عبد مناف سيّده است، نگاشته شده، با اين سرآغاز:
... امّا بعد، فأعلى كلمة لا يجوز أن ينسب قائلها إلى الجزاف وأجلى مسألة لابدّ أن يعدّ انكارها من الاعتساف، القول بسيادة الأشراف... .
 
۴. دليل شريف على طرز طريف
رساله بسيار مختصر و كوچكى است در شرح اين حديث مروى از امام صادق عليه السلام كه: «خاصموا بسورة انّا أنزلناه في ليلة القدر تفلجوا».[3]
 
۵. كلام مفيد للبصير المستفيد
رساله كوچكى است در اثبات امامت اميرمؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام با استدلال به آيه ۵۴ و ۵۵ سوره مائده، با اين سرآغاز:
لا يخفى على الأريب الأديب الذي له من المعرفة نصيب...
 
۶. فوائـد
مجموعه يادداشت هاى مؤلف، بدون خطبه و فصل بندى در شرح بعضى از احاديث و آيات و نكات علمى است.[4]
 
۷. الفوائد المرتضوية والدرّة النجفيّة
مهمترين و بزرگترين تأليف مؤلف است كه در كتاب «اربعين» خود، به دفعات از آن ياد كرده و متأسفانه، نسخه اى از آن در دست نيست.
 
فرزندان
۱. شيخ عبدالنبى امام جمعه (م ۱۱۹۲ق)
و در حدود سال ۱۱۶۰ق، در شيراز، امام جمعه شده و تا پايان عمر، نماز جمعه را اقامه مى كرده و پس از وى، منصب امام جمعه در بين فرزندان وى ادامه يافته است. ايشان داراى تأليفات متعددى است كه اكثر آنها در كتابخانه علامه طباطبايى شيراز موجود است.
ظاهرا اقامه نماز جمعه توسط شيخ عبدالنبى، مورد طعن و سؤال عدّه اى قرار گرفته است. بدين جهت، رساله اى در وجوب نماز جمعه نوشته و نزد علماى بحرين فرستاده كه ضمن ملاحظه مكتوب وى، به سه سؤال زير نيز پاسخ گويند:
۱- وجوب نماز جمعه.
۲- عدالت در نماز جمعه و معناى آن.
۳- معناى اجتهاد و تأييد اجتهاد وى.
علماى زير به خواهش وى پاسخ داده اند كه رساله هاى آنان در كتابخانه علاّمه طباطبايى شيراز، موجود است:
۱- ياسين بن صلاح الدين.
۲- عبدعلى بن احمد بحرانى.
۳- محمد بن احمد بن ابراهيم بحرانى درازى.
۴- محمد بن على مقابى بحرانى.
رساله چهارم در هفتم ربيع الاول سال ۱۱۶۹ق، نوشته شده و شيخ عبدالنبى آن را شرح كرده است.
 
۲. زين العابدين
در «فارسنامه ناصرى» تنها يك فرزند ذكور براى مؤلف ذكر شده است كه همان عبدالنبى امام جمعه است؛ امّا شيخ عبدالنبى، در مقدمه كتابش «تذكار المعلّمين في شرح تبصرة المتعلّمين» گفته كه اين شرح را براى دو پسرش محمدمفيد و ضياءالدين نوشته و از خداخواسته كه كتاب، ذخيره آخرت براى خودش و برادرش زين العابدين باشد.
 
اجازه حديث
مؤلف، سفرى به نجف اشرف داشته و در آنجا شيخ حسين بن محمد بن جعفر بحرانى ماحوزى (م ۱۱۸۱ق) را ملاقات كرده و از او اجازه روايت حديثْ دريافت كرده است. كه متن اجازه چنين است:
بسم اللّه الرحمن الرحيم، والحمد للّه
نحمدك اللّهم على ما ألهمتنا من دراية المدارك الحقيقية، ونشكرك على ما وفّقنا إلى سلوك مسالك رواية الأخبار بالطرق العالية العلية، ونصلّي على نبيّك الهادي خيرة البرية، محمدٍ وعترته أفضل كلّ ذريّة.
وبعد؛ فحيث ساعد القدر الإلهي والتوفيق الأحدي على التشرّف بتقبيل[5] أعتاب حضرت عيبة علم اللّه وخاصته، واستلامِ أركان كعبة حُجّة اللّه وخالصته، مولاي أمير المؤمنين. عليه أفضل الصلوة والسلام. وقع الإجتماع مع الشيخ الفاضل والمدقّق الكامل، عين أعيان ذوي التحقيق، وخلاصة ذوى التنقيح والتدقيق، ذي الفكر الصائب والفهم الثاقب، مولانا وشيخنا الشيخ مفيد بن المرحوم المبرور الشيخ حسين. دام ظله ودام على قوابل الطلبة طَلّه.
وممّا دلّ على اتّصافه بصفات الفضل والإنصاف، وتركِه لسلوك طرق اللُّدد والاعتساف، استجازته ممّن هو ليس للإجازة لِمثلِ هذا الشيخ الجليل ولا لإجالة فرسان الدراية في ميدان تحمّل أنواع الرواية لنحو هذا العالم النبيل جأهلج، بل إذا نظر بعين التحقيق، وتفكّر بالنظر الدقيق، كان قليل البضاعة في مثل هذه الصناعة، لكن وقع ذلك من الشيخ المذكور على سبيل التفضّل والامتنان وعلى جهة الإكرام والإحسان، فصار ذلك ضربة لازب وأفضل كلّ واجب، فعجبته إلى مطالبه، وساعدته على مآربه.
واستخرت اللّه سبحانه، فأجزت له. دام تأييده. أن يروي عني ما صحّ لديّ روايته و وَضَح عندي طريقُه ودرايته: من الأحاديث النبويّة والإمامية والمسائل الفقهية. بل أجزت له أن يروي عنّي جميع كتب الأخبار، ممّا يُعتمد عليها في جميع الأعصار، خصوصا الكتب الأربعة التي عليها المدار، المشتهرة في غاية الإشتهار، بل جميع مقرواتي ومسموعاتي وما رقمته من التصانيف والتعليقات، بل كلّ ما أرويه وأعمل عليه ممّا ظهر إليّ دليله واتّضح لديّ سبيلُه، بطرقي المتّصلة إلى مشايخي. رضوان اللّه عليهم. بل له أن يروي عنّي كتب الآداب وعلم التفسير وغير ذلك من أنواع العلوم.
وعليه أن يسلك في ذلك طريق الإحتياط التام حسبما يقتضيه المقام؛ والملتمس من جانبه الأشرف ومقامه الأعرف أن يُجريني على صفحات خاطره الشريف، ويستحضرني على باله المنيف، في أوقات الخلوات ومظانّ الإجابات. والمأمول من حضرته العالية إسدال ذيل العفو عمّا وقع من الإختصار في هذه الإجازة؛ حيث إنّها وقعت في أوقات الإشتغال وتوزّع البال، لأنّي واقف على ساق الترحل والإرتحال، والتوجه إلى تحمّل أثقال السفر في تلك الحال.
وعَسى أن نأتي على إجازة تشتمل على تفصيل طرقي إلى مشايخي والأسناد، وبيان أنواع المجاز بالتفصيل المفاد، واللّه َ سبحانه نسأل الإعتصام عن الزلل في كلّ مقام، وكتب الأقلّ الأحقر الجاني حسين بن محمّد بن جعفر البحراني الماحوزي، باليوم الحادي والعشرين من شهر رجب الأصبّ، حامدا مصلّيا مسلّما.
ومشايخي الّذي أروي عنهم هم: شيخنا العلاّمة والمحقّق الفهّامة شيخنا الشيخ سليمان بن الشيخ عبداللّه الماحوزي، وشيخنا الفاضل الكامل شيخنا الشيخ أحمد بن محمّد الحويزي، وشيخنا الشيخ الأفضل الأعلم الشيخ عليّ بن الشيخ حسن البلادي، بطرقهم عن المرحوم علاّمة الزمان ونتيجة الأوان، شيخنا الشيخ محمّد بن ماجد، عن شيخه المحقّق المدقّق، ذي الفهم الجليل والفكر الصائب النبيل شيخنا الشيخ سليمان بن عليّ بن ظبية الشاخوري، عن الشيخ الجليل ذي الفضل العالي والتنقيح المتعالي شيخنا الشيخ بهاءالدين، عن مشايخه المعلومة.
 
شيوه تحقيق
از كتاب حاضر، چهار نسخه در دسترس است كه از آنها در كار تحقيق استفاده شده است:
۱. نسخه موجود در كتابخانه علاّمه طباطبايى شيراز، ضمن مجموعه اى به شماره ۱۷۶۳ كه تصحيحات و حواشى «منه» آن به خطّ مؤلف است و داراى ۴۵ برگ در اندازه ۲۴ × ۵/۱۴ سانتى متر است.
۲. نسخه موجود در كتابخانه مدرسه علميه امام عصر (عج) شيراز به شماره ۳۶۱ كه اين نسخه را ميرزا ابراهيم نيريزى، متخلّص به ساكت، با خطّ نسخ زيبا در سال ۱۳۳۰ق، نوشته است و داراى ۷۳ برگ در اندازه ۲۱ × ۱۶ سانتى متر است.
۳. نسخه اى كه تماما از روى نسخه شماره ۱۷۶۳ استنساخ شده و به خطّ ميرزا ابراهيم نيريزى است و در كتابخانه علامه طباطبايى نگهدارى مى شود.
۴. نسخه موجود در كتابخانه آيت اللّه العظمى نجفى مرعشى به شماره ۱۵۰۸ كه تحرير شده در روز چهارشنبه سوم جمادى ۱۳۰۳ق، است كه در فهرست، با عنوان «الفوائد المرتضوية والدرة النجفية» معرّفى شده است.</note>
           
        
        
        <typeOfResource>text</typeOfResource>
        
        
        
                <name  type="personal">
                    <namePart>مفید شیرازی, محمد , قرن 13-</namePart>
                    
                    
                    <namePart type="date">قرن 13#</namePart>
                    
                    <role>   <roleTerm type="text">Author</roleTerm></role>
                </name>
           
                <name  type="personal">
                    <namePart>برکت, محمد (مدرس حوزه علمیه شیراز)</namePart>
                    
                    
                    
                    
                    <role>   <roleTerm type="text">research fellow</roleTerm></role>
                </name>
           
                <name  type="personal">
                    <namePart>ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م.</namePart>
                    
                    
                    <namePart type="date">۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م.</namePart>
                    
                    <role>   <roleTerm type="text">Descriptor</roleTerm></role>
                </name>
           
                <name  type="corporate">
                    <namePart>محمد مفید شیرازی؛ محقق: محمد برکت</namePart>
                    
                    
                    
                    
                    <role>   <roleTerm type="text">Author</roleTerm></role>
                </name>
           
        
                <genre authority="marcgt">book</genre>
           
        
        

        

        
                <targetAudience>adult</targetAudience>
           
                <targetAudience>juvenile</targetAudience>
           
                <targetAudience>specialized</targetAudience>
           

        
        <physicalDescription>
            
            
            
            
            
             
        </physicalDescription>
        <recordInfo>
            <recordCreationDate encoding="w3cdtf">1394-08-15</recordCreationDate>
            <recordChangeDate encoding="w3cdtf">1396-03-27</recordChangeDate>
            
        </recordInfo>
        </mods>       
    

</modsCollection>