ال عالم امر جبر و اختیار(کلام) اصول دین شیخیه اراده الهی عمومیت قضا و قدر شیخیه ( شیعه اثنی عشری) ) ملائکه حمله عرش شیخیه خدا و اختیار انسان شیخ احمد احسائی عقاید شیخیه حقیقت لوح محفوظ ظهور قلم(مقابل لوح محفوظ) وجودشناسی لوح محفوظ کتب کلام شیخیه Arabic لبنان/ بیروت مؤسسة شمس هجر 1428 ق اول text وصف کلی اندیشه احسایی را می‎توان در این خلاصه کرد که وی علوم و حقایق را به‎تمامی نزد پیامبر(ص) و امامان(ع) می‎داند و از دیدگاه او حکمت –که علم به حقایق اشیاء است- با باطن شریعت و نیز با ظاهر آن ازهرجهت سازگاری دارد. او معتقد است که عقل آنگاه می‎تواند به ادراک امور نائل شود که از انوار اهل‎بیت روشنی گیرد و این شرط در شناخت‎های نظری و عملی یکسان وجود دارد. درست است که تعقل در اصول و معارف دین واجب است اما ازآنجاکه حقیقت با اهل‎بیت(ع) همراهی دارد، صدق احکام عقل در گرو نوری است که از ایشان می‎گیرد. احسایی ضمن آنکه موضع اهل ظاهر را در اکتفا به‎ظاهر شریعت نمی‎پذیرد، مسلک متصوفه‎ای را که در پرداختن به باطن شریعت از پایبندی به‎ظاهر آن باز مانده‎اند، مردود می‎شمارد. در آثار وی معارضه‎هایی سخت با ابن عربی آمده است. وی در مقدمه شرح خود بر العرشیه صدرالدین شیرازی از او انتقاد می‎کند که به اقوال کسانی چون ابن عربی گراییده و بر پایه آن ناچار به تأویل سخن امامان شده است. او همین عیب را بر فیض کاشانی نیز می‎گیرد... احسایی می‎گوید تمسکش به اهل‎بیت(ع) در دریافت حقایق سبب شده است که در برخی مسائل با بسیاری از حکما و متکلمان مخالفت کند. وی در عین احاطه بر آرای حکما، مبانی فلسفی را تا آنجا پذیرفته است که از دید او با باطن تعالیم شریعت در تعارض نباشد. در نتیجه اصطلاحاتی هم که به‎کاربرده است در مواردی با آنچه از این اصطلاحات در حکمت رایج فهمیده می‎شود، تفاوت دارد و توجه به این نکته در فهم صحیح افکار وی سودمند است./ از میان علما محمد بن حسین آل عصفور بحرانی و ملا محمدتقی برغانی با عقاید او مخالفت کردند و به‎ویژه برغانی عقاید او را غلوآمیز دانست، ولی محمدابراهیم کلباسی مخالفت با او را روا نمی‎شمرد و حتی پس از مرگ او در اصفهان سه روز عزای عمومی برپا داشت. احسایی , شیخ احمد بن زین الدین (مؤسس و پایه گذار فرقه شیخیه), 1166 ق./1753م. روستای مطیرفی، منطقه احساء در شرق عربستان ## 1241ق./1826م. مدینه، عربستان 1166 ق./1753م. روستای مطیرفی، منطقه احساء در شرق عربستان ## 1241ق./1826م. مدینه، عربستان Author دباب, صالح احمد research fellow أحمد بن زین الدین إحسائی، محقق: صالح أحمد دباب Author book specialized 1395-05-11 1398-04-09