ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی عبدالله جوادی آملی علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی معتزله فصوص الحکم شواهد الربوبیه فتوحات مکیه جاودانگی نفس رحمت الهی جهنم اجل مسمی فطرت توحیدی معاد(کلام) قرآن خلود در عذاب علامه مجلسی شیخ حر عاملی علامه طباطبایی سید بن طاووس(طاوس) انقطاع عذاب جهنم از نظر ابن عربی انقطاع عذاب جهنم از نظر ملاصدرا قاعده امتناع قسر دائم و اکثری نعیم بهشت طبیعت ناریه پایه توحید فطری فطرت تکوینی کافر معاند عبدالله جوادی آملی ابن عربی عرفان نظری الف. حضرت رسول اکرم(ص) ب. امام اول(حضرت امام علی ع) ح. امام ششم(حضرت امام صادق ع) امامان معصوم علیهم السلام ملاصدرا شیرازی ملا محسن فیض کاشانی Persian شیراز دانشگاه شیراز تابستان/1390 تقریباً همه ی دانشمندان مسلمان، اعم از فیلسوف، متکلم، عارف و مفسر، در,lt;br /,gt; اصلِ جاودانگی و خلود در دوزخ اتفاق نظر دارند، اما این که خلود در دوزخ,lt;br /,gt; مستلزم عذاب دائم و ابدی است یا با انقطاع عذاب نیز می تواند همراه باشد,lt;br /,gt; مسأله ای است که محل تشتت آرا و انظار واقع شده است. ابن عربی و، به تبع او،,lt;br /,gt; ملاصدرا معتقدند هیچ ملازمه ای بین خلود در دوزخ و عذاب دائم وجود ندارد،,lt;br /,gt; بلکه با توجه به مقتضای قاعده ی امتناع قسر دائم و اکثری و با توجه به مسأله ی,lt;br /,gt; شمول رحمت واسعه ی الاهی نسبت به همه ی موجودات، عذاب مخلدین در دوزخ,lt;br /,gt; اجل مسمی و مدت معین دارد و پس از سپری شدن این مدت، دوزخیان از نعیمی,lt;br /,gt; که متفاوت با نعیم بهشتیان است بهره مند می شوند، بدین صورت که طبیعت ناریه,lt;br /,gt; پیدا میکنند و دیگر احساس سوزش و رنج و عذاب نمیکنند. اما این نظر با آیات,lt;br /,gt; قرآن کریم و احادیثی که اهل دوزخ را در عذاب الاهی مخلد میدانند، سازگار,lt;br /,gt; نیست. این مقاله به بحث و بررسی ادله ای که ابن عربی و ملاصدرا برای اثبات این,lt;br /,gt; نظریه فراهم آورده اند و نقدهایی که بر آن وارد است می پردازد و سپس آیات,lt;br /,gt; قرآنی و احادیثی از اهل بیت(ع) مورد بررسی قرار میگیرد و سرانجام نظر نهایی,lt;br /,gt; ملاصدرا بیان می شود که مطابق با آیات و روایات است. text ابوالبرکات دیباجی, سید احمد (عضو هیئت علمی دانشگاه فیض الاسلام خمینی شهر) Author گلی فروشانی, فاطمه (دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران) Author ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor ابن عربی , شیخ اکبر؛ محیی الدین محمدبن علی (Ibn Arabi؛ شاعر، فیلسوف و عارف مشهور قرن هفتم هجری، از اولاد حاتم طائی، متولد اندلس، صاحب کتب «فتوحات مکیه» و «فصوص الحکم»، نظریه وحدت وجود), 560ق/1165م.#638ق/1240م. 560ق/1165م.#638ق/1240م. Descriptor طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor فیض کاشانی, ملامحسن (حکیم فیلسوف، محدث، مفسر و عارف دوره صفوی و از دانشمندان شیعه، شاگرد ملاصدرای شیرازی و داماد بزرگ او، فقیه اخباری), 1007ق. کاشان#1090 ق. کاشان 1007ق. کاشان#1090 ق. کاشان Descriptor مدرس آشتیانی , میرزامهدی (حکیم، عارف و دانشمند شیعه قرن چهاردهم، حکمت متعالیه، صاحب کتاب «اساس التوحید، به فارسی»، «حاشیه بر اسفار، به عربی»، «حاشیه بر شفاء»، «حاشیه بر فصوص الحکم ابن عربی»، «حاشیه بر فصوص فارابی»، «حاشیه بر مصباح الانس»، «تعلیقة رشیقة علی شرح منظومة السبزواری»), 1268ش. تهران#1332ش. تهران (محل دفن: قم، رواق بالاسر) 1268ش. تهران#1332ش. تهران (محل دفن: قم، رواق بالاسر) Descriptor پیامبر اسلام, محمد بن عبدالله (ص), 53 قبل از هجرت.مکه#11ق.مدینه. 53 قبل از هجرت.مکه#11ق.مدینه. Descriptor جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# Descriptor بن عبدالحارث, بن کثیر بن حبیب بن الحارث, -ق 1 ه #ق 1 ه Descriptor قیصری, شرف الدین داود بن محمود ساوی( رومی الاصل و یکی از پیروان و شارحان مشهور مکتب ابن عربی در سده هشتم هجری), #751 ق. #751 ق. Descriptor راغب اصفهانی, ابوالقاسم حسین بن محمد (مولف کتاب المفردات فی غریب القرآن، ادیب، لغوى، شاعر، مفسر، محدث، متکلم معتزلی؟، حکیم، فقیه شافعى؟ قرن پنجم، اهل اصفهان و ساکن بغداد، منتسب به تشیع، گرایش صوفیانه، محب اهل بیت، سلفی اهل اثر؟), قرن5ق. اصفهان#502ق./1109م. اصفهان قرن5ق. اصفهان#502ق./1109م. اصفهان Descriptor شیخ حر عاملی, محمد بن حسن (معروف به صاحب وسائل، محدث و فقیه شیعه امامی در قرن ۱۱ هجری قمری، مؤلف کتاب وسائل الشیعة، از عالمان مهاجر جبل‌عامل به ایران، شیخ الاسلام و زعیم شیعه، از عالمان اخباری معتدل، معتقد به صحت تمام احادیث کتب اربعه), 1033ق/1624م. روستای «مشغره» از توابع جبع در لبنان#1104ق/1693م. مشهد، خراسان رضوی، ایران (آرامگاه: صحن حرم رضوی) 1033ق/1624م. روستای «مشغره» از توابع جبع در لبنان#1104ق/1693م. مشهد، خراسان رضوی، ایران (آرامگاه: صحن حرم رضوی) Descriptor امام ششم(امام صادق), جعفر بن محمد (ع), 83ق./702م.##‎۱۴۸ق./766م. 83ق./702م.##‎۱۴۸ق./766م. Descriptor ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. Descriptor سید بن طاووس, رضی الدین علی بن موسی (عارف، فقیه، محدث، مورخ، ادیب، رجالى، متکلم شیعه اثنی‌عشرى و عراقى ), 589 ه‍.ق (حله )#664 ه‍.ق (بغداد (محل دفن: نجف)) 589 ه‍.ق (حله )#664 ه‍.ق (بغداد (محل دفن: نجف)) Descriptor احمد ابوالبرکات دیباج، فاطمه گلی فروشانی Author article Review comments 2251-6123 specialized http:/jrt.shirazu.ac.ir 1394-06-12 1396-10-04