شیخ صدوق شیخ طوسی معتزله سیدمرتضی شیخ مفید امامیه لطف اراده البداء البداء نسخ غیبت ظهور قاضی عبدالجبار متکلمان بغداد متکلمان کوفه کراجکی عقل گرا شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ عدل الهی شیخ مفید اراده Persian قم انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه قم پاییز/ 1392 اندیشه ناب و توحیدی «بداء» گرچه در جامعه مسلمانان نخستین وجود داشت، اما بنا به دلایلی تنها در جامعه شیعی استمرار یافت. تا پایان عصر حضور ائمه(ع) میان متکلمان شیعه اختلافی در تبیین بداء وجود نداشت. بعد از این دوره و در زمانی که کلام شیعه دوران رکود و فترت را پشت سر می گذاشت، گروهی از معتزلیان شیعه شده و متکلمان عقل گرای شیعه تبیین جدیدی از بداء ارائه داده و آن را هم وزن نسخ دانستند. این اندیشه جدید که در ابتدا گروه اندکی طرف دار آن بودند، رفته رفته جایگاه مهمی در میان متکلمان شیعه پیدا کرد، به گونه ای که در اواسط قرن پنجم تقریبا همه گیر شد. تبیین این اندیشه جدید با شیخ مفید ادامه یافت و شاگردان وی نیز ادامه دهنده همین مسیر بودند. text موسوی, جمال الدین Author جمال الدین موسوی Author article 2345-3788 adult juvenile specialized http:/tkalam.ir/files/maj/M%203-%202.pdf 1394-06-12 1396-11-24