ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین انسان وجود الله طبیعت عدم ابن سینا: ابوعلی سینا ذات (منطق) اشارات و تنبیهات تصور امکان (منطق) وجود خاص ذاتی مفهوم مصداق 06. ذات ( عام ) essence امکان هویت عرضی دانشنامه علایی ابن سینا فلسفه بوعلی ماهیت عدم ذاتی عرضی واجب تعالی (اسماء ذات) مفهوم حقیقت شیء طبیعی ماهیت از نظر ابن سینا سید حسین موسویان کتاب شفا (ابن سینا) ملاصدرا شیرازی حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) Persian تهران دانشگاه تهران تابستان/1381 «ماهیّت» و وجود به عنوان دو مفهوم اساسی در جای جای متون فلسفة اسلامی به صورت متقابل، به کار می روند. در مقالة حاضر کوشیده ایم تا از دیدگاهی تحلیلی و با تأکید بر آراء ابن سینا، پاره ای از احکام ماهیّت را بررسی کنیم. دربارة ماهیّت، سه گونه حکم می توان داشت: یکی از آنها به صورت حمل اوّلی ذاتی است، و دو دیگر از نوع حمل شایع صناعی. در نخستین حکم، به بیان و تعریف مفهوم « ماهیّت » و اینکه از لفظ «ماهیّت» چه چیزی فهمیده می شود و اجزاء مفهومی آن چیستند، می پردازیم و در دومین و سومین حکم، مفهوم ماهیّت از دو جهت متفاوت مورد نظر قرار می گیرد: یکی اینکه این مفهوم- به عنوان موجودی از موجودات ذهنی و عقلی-مصداق کدامیک از مفاهیم معقول بشری واقع می شود و دیگر اینکه مصادیق این مفهوم- که آنها نیز از موجودات ذهنی و عقلی هستند- از حیثیّات گوناگون چه احکام ویژه ای دارند. امّا دربارة قسم اوّل از دو گونه حکم اخیر باید گفت که همانگونه که حکمای متأخر به درستی بیان کردند، مفهوم ماهیت یکی از مصادیق معقولات ثانیه است که البته موطنی جز ذهن بشری ندارد؛ لیکن از آن رو که در آثار معروف ابن سینا- تا آنجا که نگارنده تحقیق کرده است- سخن صریحی در این زمینه دیده نمی شود، در این مقاله پس از بیان معنی و مفهوم «ماهیّت»، به بررسی احکام «مفاهیم ماهوی»- مانند مفاهیم «انسان» و «سنگ» «درخت» که مصادیق مفهوم ماهیت هستند- از دیدگاه شیخ الرئیس خواهیم پرداخت. text موسویان, سید حسین (مدیر و استادیار گروه فلسفه اسلامی پژوهشکده فلسفه موسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران) Author ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor مدرس آشتیانی , میرزامهدی (حکیم، عارف و دانشمند شیعه قرن چهاردهم، حکمت متعالیه، صاحب کتاب «اساس التوحید، به فارسی»، «حاشیه بر اسفار، به عربی»، «حاشیه بر شفاء»، «حاشیه بر فصوص الحکم ابن عربی»، «حاشیه بر فصوص فارابی»، «حاشیه بر مصباح الانس»، «تعلیقة رشیقة علی شرح منظومة السبزواری»), 1268ش. تهران#1332ش. تهران (محل دفن: قم، رواق بالاسر) 1268ش. تهران#1332ش. تهران (محل دفن: قم، رواق بالاسر) Descriptor حسین موسویان Author article 1010-4968 specialized https:/jmb.ut.ac.ir 1394-06-10 1396-02-30