خواجه نصیرالدین طوسی علامه حلی ابن سینا: ابوعلی سینا اراده دلالت تصوری دلالت تصدیقی آخوند خراسانی امام خمینی (روح الله الموسوی الخمینی) خواجه نصیرالدین طوسی ابن سینا محمد رضا مظفر دلالت لفظی امام خمینی علامه حلی دلالت (دلالت مطابقی، تضمنی و التزامی ابونصر فارابی اراده تبعیت دلالت اراده از نظر ابن سینا تبعیت دلالت اراده از نظر خواجه نصیر طوسی تبعیت دلالت از علم لفظ مستعمل علیرضا کهنسال Persian تهران دانشگاه تهران بهار و تابستان/1393 برخی از منطق‌دانان بر این باورند که دلالت تابع اراده است و تا اراده‌ای محقق نشود، دلالتی صورت نمی‌گیرد. ابن‌سینا، خواجه نصیر طوسی و دبیران کاتبی از این دسته‌اند. برخی دیگر از بزرگان منطق نظیر قطب‌الدین رازی در این امر به مخالفت برخاسته و دلالت را تنها تابع علم به وضع دانسته‌اند. تتبعات تاریخی نشان می‌دهد که این مسئله از زمان ابن‌سینا و به‌توسط شخص وی مطرح شده است. از این رو تلاش کرده‌ایم که نظر ابن‌سینا به صورت کامل، تقریر و دربارۀ اختلافات دو تن از شارحین بزرگ کلام وی یعنی خواجه نصیر طوسی و قطب رازی داوری شود. عده‌ای از اصولیون به‌نام نیز که در یک مسئلۀ اصولی اختلاف نظر داشته‌اند، استطراداً به این بحث پرداخته و تفسیر دیگری را بیان کرده‌اند و مدعی شده‌اند که مراد عَلَمین (ابن‌سینا و خواجه نصیر) چیزی جز تفسیر آنان نبوده است. این نوشتار در صدد مقایسۀ نظر اصولیان و منطق‌دانان نیست و ذکر پاره‌ای از نظرات در اصول فقه تنها نشان‌دهندۀ وجودِ برداشت‌ها و تفسیرهای دیگر از کلام ابن‌سینا و خواجه نصیر می‌باشد. در این مقاله به شرح و جرح اقوال مشهور پرداخته و نتیجه گرفته‌ایم که در این باب نظر صائب همان قول قطب‌الدین رازی صاحب محاکمات است. text جمشیدی مهر , فردین (استادیار و عضو هیئت علمی دانشکده علوم انسانی و علوم ورزشی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران) Author کهنسال, علیرضا (دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد), #1342ش.- #1342ش.- Author گودل, کورت (Kurt Gödel، ریاضی‌دان، منطق‌دان و فیلسوف اتریشی), ۱۹۰۶ #1978 ۱۹۰۶ #1978 Descriptor ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor قطب الدین رازی, محمد بن محمد (منطقى، فیلسوف، متکلم شیعى و ایرانى، از فقهای بزرگ شیعه که با القاب گوناگونی مانند قطب الدین، علامه رازی، قطب تحتانی شناخته می‌شود. کنیه او را ابو جعفر رازی ذکر کرده‌اند.، صاحب کتاب المحاکمات بین شرحی الاشارات), 694ق. ورامین، تهران#766یا776ق. دمشق، سوریه 694ق. ورامین، تهران#766یا776ق. دمشق، سوریه Descriptor علامه مظفر , آیت الله شیخ محمد رضا (منطقى، فقیه، اصولى، ادیب، متکلم؛ شیعه اثنی‌عشرى و عراقى، صاحب تالیفات منتخب به عنوان متون درسی حوزه کتب: «المنطق»، «عقائد الامامیه»، «أصول الفقه»), 1322ق./1904م. نجف، عراق#1383ق./1964م. نجف، عراق 1322ق./1904م. نجف، عراق#1383ق./1964م. نجف، عراق Descriptor آخوندخراسانى, محمدکاظم بن حسین (فیلسوف، فقیه، اصولی؛ شیعه اثنی‌عشرى و ایرانی ، صاحب کفایة الاصول، فقیه اصولی و از مجتهدان بزرگ شیعه،مرجع شیعه مقیم نجف، حامی جنبش مشروطه), 1255ق./1218ش.مشهد.#1329 ق./1290ش.نجف 1255ق./1218ش.مشهد.#1329 ق./1290ش.نجف Descriptor فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م -257ق/ 870م#339ق/950م Descriptor علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق Descriptor خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق Descriptor خمینی, روح الله (امام خمینی، فقیه، عارف و فیلسوف معاصر،اولین رهبر و بنیان‎گذار جمهوری اسلامی ایران), 1281ش.خمین#1368ش.تهران 1281ش.خمین#1368ش.تهران Descriptor فردین جمشیدی مهر، علیرضا کهنسال Author article Comparative 2008-9422 specialized https:/jitp.ut.ac.ir 1394-06-09 1396-11-01