00000na 22 1 450979188سپتامبر و اکتبر/ ۲۰۲۴در دو جلسه اول و دوم درباره زمينه تاريخی مکتب امامان باقر و صادق (ع) در مقايسه با مکاتب فقهی ديگر همعصر با آن دو امام بحث کرديم و گفتيم که برای شناخت جايگاه اين دو امام در بافت کلی اسلام در سده دوم قمری و به ويژه تاريخ تحول و شکلگيری فقه اسلامی بايد نخست بدانيم که فقه اسلامی چطور در امصار و بوم های مختلف در سده دوم قمری شکل گرفت، به ويژه در مدينه و کوفه و با توجه به دو فقه اهل حديث و اهل رأی. همچنين از نقش شافعی در اواخر سده دوم قمری بحث کرديم. همچنين به نحوه تدوين مجموعه های حديث شيعی و اهل سنت پرداختيم و اينکه معنای حديث در مکتب تشيع با معنای حديث در اهل سنت فرق می کند. تمايزهای اساسی دو مکتب فقهی را بحث کرديم و گفتيم که فقه امامان شيعه به ويژه در واکنش به نظام سازی فقه اهل رأی به تدريج تدوين شد.
جلسه سوم: در اين جلسه به اين موضوعات پرداخته شد: ۱) نحوه تأليف کتاب در دو سه قرن اول اسلامی چگونه بود؛ به ويژه در زمانی که هنوز صنعت کاغذ در دنيای اسلام گسترده نشده بود؟ ۲) آيا ائمه شيعه خود کتابی نوشته اند؟ ۳) آيا پيشوايان حديث و فقه اهل سنت در دو سه قرن اول خود کتاب هايشان را می نوشتند يا اينکه آثار منسوب به آنان مانند "اصول" حديث اصحاب ائمه شيعه حاصل مجالس درس و حديث و فقه آنان بوده است؟ ۴) اشکال و انواع مختلف تأليف کتاب در دو سه قرن اول اسلامی چگونه بود؟ ۵) مجالس سماع و قرائت و مقابله نسخه ها با استادان در قرون اوليه اسلامی به چه صورت هایی بود؟ ۶) بحث از سماع و قرائت و عرض و انهاء و اجازه و تعليق و اصل و امالی و ...۷) چرا در دو سه قرن اول اسلامی برخی از محدثان در اواخر عمر خود آثار و اصول حديثی خود را یا با آب می شستند و يا می سوزاندند و از بین می بردند تا مورد تحريف و دسّ و تدليس بدخواهان بعد از مرگشان قرار نگيرد؟ ۸) راه های جلوگيری از تحريف و جعل و تصحيف در نسخه های حديثی چه بود در زمانی که هنوز صنعت چاپ وجود نداشت؟ ۹) منابع کتاب های حديثی شيعی مانند الکافي چيست؟ ۱۰) چرا ائمه شيعه برای شيعيان رساله های عمليه ننوشته اند؟
در پايان اين جلسه مقداری هم در نقد گفتاری از آقای دکتر عباس امانت درباره تشيع عصر صفوی صحبت کرديم. همچنين از نقش علامه مجلسی در اين دوران سخن گفتیم. به مناسبت اين بحث از تلاش های استادان شادروان محمد تقی دانش پژوه و زنده یاد احمد منزوی و همچنین استاد رسول جعفريان و نیز انتشارات ميراث مکتوب و دکتر اکبر ايرانی هم صحبت به ميان آمد. درسگفتار ميراث حديث شيعه: عصر امامان باقر و صادق (ع)Lectures