00000na 22 1 450781751- ابو منصور ماتُریدی (نام کامل: محمد بن محمد بن محمود أبو منصور الماتریدی السمرقندی الحنفی) (تاریخ وفات: سال ۳۳۳ هجری قمری) مؤسس فرقهٔ ماتریدیه، متکلم، فقیه و مفسر قرآن ایرانی مسلمان بود و در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر به دنیا آمد.
پس از سالها کشمکش میان دو فرقهٔ اهل حدیث و معتزله، در نهایت دو نفر به اندیشهٔ ساخت مکتبی میانهٔ این دو افتادند که اولی ابوالحسن اشعری (۲۶۰ - ۳۲۴ یا ۳۳۰ هجری) بود که مکتب اشاعره را در عراق و شام بنیان نهاد و دومی ابومنصور ماتریدی که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر با انجام اصلاحاتی در مذهب تسنن، فرقهٔ ماتریدی را بنیان نهاد.
او آچنان کلام اهل تسنن را تدوین کرد که قسطلانی مینویسد:
معروفترین فرد در کلام اهل سنت در سرزمین عراق، شام و.... ابوالحسن اشعری و در ماوراءالنهر، ابو منصور ماتریدی است.
زبیدی نیز میگوید:
هر گاه گفته شود اهل سنت، مقصود اشاعره و ماتریدیهاست.
پیروان فرقهٔ ماتریدیه در بیشتر اصول با اشاعره همداستانند؛ اگرچه در فقه بیشترشان از مذهب حنفی پیروی میکنند، در حالی که اشاعره بیشتر از مذهب شافعی پیروی میکنند.
اهل سنت در کل دارای چهار مذهب کلامی هستند که اشعریون و ماتُریدون اکثریت آنان را شامل می شود.
ماتریدی دانشمندی حنفى و مؤلف:
«كتاب التوحيد» و «كتاب المقامات» و «كتاب رد اهل الادلة» و «كتاب بيان اوهام المعتزله» و «تأويلات القرآن» و «رد الاصول الخمسة لابى محمد الباهلى» و «ردالامامة لبعض الروافض» و «الرد على القرامطة» و «مآخذ الشرايع» و «الحبل فى اصول الفقه» و «شرح الفقه الاكبر امام ابى حنيفة النعمان» و ميان وى و ابوالقاسم سمرقندى دربارهء اختلاف ميان اهل سنت و معتزليان و كراميان در سمرقند مناظره بوده است.
2- «نجم الدين عمر بن محمد بن احمد نسفى» (537-462ق) از علماى حنفى مذهب است كه سمعانى شرح حال او را در كتاب معجم خود آورده است. اين شرححالى است كه نويسندگان پس از سمعانى از آن بهره برده و با توجه به اطلاعاتى كه از زندگى نويسنده به دست آوردهاند، آن را كامل كردهاند. نويسنده از چنان شهرتى برخوردار است كه سمعانى در شرح حال او مىنويسد: «از آنجا كه وى بسيار مشهور است و تأليفات بسيارى دارد، من او را در اين مجموعه ذكر كردم». يكى از نويسندگان سده نهم هجرى نيز او را «مفتى ثقلين» ناميده است.
ابن نجار درباره او و كتابهايش مىنويسند: «او فقيهى فاضل، مفسّر، محدّث و اديبى ذوالفنون است و كتابهايى در تفسير، حديث و به رشته تحرير درآورده است و شايد شمار نگاشتههاى او به 100 برسد».
كتاب «القند فى ذكر علماى سمرقند» از مهمترين آثار اوست. تفسير بزرگ «الاكمل الاطول» در چهار مجلد و تفسير مختصر «التيسير فى التفسير» از جمله آثار اوست. ترجمه ى فارسى او از قرآن كريم از قديمىترين ترجمههاى موجود است.
كتاب «عقائد النسفية» او با موضوع توحيد و عقايد اسلامى، مورد توجّه و عنايت بسيارى از عالمان قرار دارد. اين كتاب در بسيارى از حوزههاى علميه اهل سنّت و به ويژه در دانشگاه الازهر جزو كتب درسى است. از شروح و حواشى بسيارى كه بر اين كتاب نوشته شد، مهمترين و مشهورترين آنها شرح علامه تفتازانى متوفاى 791ق است.
آثار: نسفى علاوه بر آثار مذكور، صاحب تأليفات ديگرى نيز هست كه از آن جمله است:
1- بعث الرغائب لبحث الغرائب؛
2- تطويل الأسفار لتحصيل الأخبار؛
3- الجمل المأثورة؛
4- الحصائل فى الفروع؛
5- دعوات المستغفرين؛
6- شرح الأصول؛
7- طلبه الطلبه، فى الاصطلاحات الفقهيه على مذهب ألفاظ كتب الحنفيه؛
8- فى بيان مذهب التصوف و أهله؛
9- يواقيت المواقيت، فى فضائل الشهور و الأيام. بررسی و نقد آراء ماتریدی و نسفی در مورد آیات مربوط به اهل بیت (ع) نفیسی شادی, خلیلی آشتیانی سمیهarticleReview commentsarticleReview comments