00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00قطعی پنداشتن تئوری‌های علمی در «نقد قرآن»!:

[1]. البته در بسیاری از موارد ظاهر آیه بر مدعای دکتر سها دلالت ندارد و تعارض قرآن و علم را بر اساس برداشت سطحی یا غلط از آیه استوار کرده است که این مطلب در ضمن بررسی و نقد نمونه‌ها روشن خواهد شد.

[2]. نقد قرآن، ص 46.

[3]. همان، ص 48.

[4]. ر.ک: منطق تفسیر قرآن (5) و درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، از نگارنده.

[5]. ر.ک: همان‌ها.

[6].منطقيين علم را: «حصول صورة الشى ء عند العقل» (حاصل شدن صورت چيزى در ذهن انسان) مى دانند و آن را به علم حصولى و حضورى تقسيم مى كنند (ر.ک: المنطق، مظفر، مبحث علم) و بحث ما در علم حصولى است كه همان معناى منطقى علم است، هر چند در اين زمينه فلاسفه غرب سخنان ديگرى دارند كه در خلال بحث به آنها اشاره خواهد شد.

[7].علم در نظر آنان مطابق با كلمه Science است.

[8].Positivisme مكتبى كه توسط آگوست كنت ( Auguste Conte1798 -1857 م) بنياد نهاده شد و ريشه او در اصالت حس هيوم بود كه معرفت بشر را، محدود به تجربه حسى مى داند.

[9].استاد مصباح يزدى، آموزش فلسفه، ج 1، ص 61، با تلخيص.

[10].عن الصادق(ع): «ليس العلم بالتعلّم انّما هو نور يقع فى قلب من يريد اللَّه تبارك و تعالى اَن يهديه...» (بحارالانوار، ج 1، ص 225).

[11]. نك: فارابي، احصاء العلوم، ص 111 ـ 120، مصباح يزدي، محمدتقي، آموزش فلسفه، ج 1، ص 61، سياسي، علي‌اكبر، مباني فلسفه، ص 212 و 253 و مباني اقتصاد اسلامي، دفتر همكاري حوزه و دانشگاه، ص 9، رضايي اصفهاني، محمدعلي، درآمدي بر تفسير علمي قرآن، ص 151.

[12]. طلاق / 12.

[13]. (وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْماً) (كهف / 65)

[14]. همانطور كه از امام على(ع) حكايت شده: «قيمة كل امرء ما يعلمه» ارزش هر كس به چيزى است كه مى داند، (محجة البيضاء، فيض كاشانى، ج 1، ص 26.)

[15]. زمر / 9.

[16]. صاحب تفسير نمونه آيه را از جهت نابرابرى مطلق مى داند. (ج 19، ص 393) و علامه طباطبایى (ره) نيز علم در آيه را مطلق مى داند ليكن با توجه به مورد آيه آن را منطبق بر علم به خدا مى كند (ج 17، ص 257) و ذيل آيه نيز احاديثى از امام باقر(ع) حكايت شده كه مقصود از دانايان در اين آيه اهل بيت(ع) هستند (صافى، ج 4، ص 316) ولى مفسران اينگونه احاديث را حمل بر بيان مصداق كامل كرده اند وگرنه آيه شامل همه دانايان مى شود. (ر.ک: اطيب البيان ذيل آيه)

[17]. مجادله / 11.

[18]. علامه طباطبایى(ره) بر آن است كه آيه مومنان را به دو قسم عالم و غيرعالم تقسيم مى كند پس آيه مى فرمايد علماى با ايمان دو درجه برترى دارند و مومنان يك درجه (الميزان، ج 11، ص 216) ولى آيت‌اللَّه مكارم شيرازى مى نويسند: گرچه آيه در مورد خاصى نازل شده ولى با اين حال مفهوم عامى دارد و نشان مى دهد آنچه مقام آدمى را نزد خدا بالا مى برد، دو چيز است: 1. ايمان؛ 2. علم. (نمونه، ج 23، ص 438)

[19]. فاطر / 28.

[20]. مقصود از خشيت «ترس از مسئوليت توام با درك عظمت مقام پروردگار است». (نمونه، ج 18، ص 245)

[21]. آيت‌اللَّه مكارم شيرازى پس از بيان ارتباط اين بخش آيه 28 / فاطر با بخش هاى قبلى و آيات قبل، و لزوم مسئوليت پذيرى دانشمندان مى نويسند: «عالمان در منطق قرآن كسانى نيستند كه مغزشان صندوقچه آراء و افكار اين و آن، و انباشته از قوانين و فرمول هاى علما جهان و زبانشان گوياى اين مسائل و محل زندگى شان مدارس و دانشگاه ها و كتابخانه هاست. بلكه علما آن گروه از صاحب نظران و دانشمندانند كه نور علم و دانش تمام وجودشان را به نور خدا و ايمان و تقوا روشن ساخته، و نسبت به وظائفشان سخت احساس مسئوليت مى كنند و از همه پاى بندترند. (نمونه، ج 18، ص 245)، البته علامه طباطبایى (ره) بر آن است كه مقصود از علما در اينجا عالمان بالله هستند. (الميزان، ج 17، ص 43)

[22]. احصاء العلوم فارابي، چاپ سوم (چاپ مصر)، ص 111 ـ 120.

[23]. مباني فلسفه، نوشتة دکتر علي اکبر سياسي، ص 212 ـ 253.

[24].Experimental Sciences.

[25].Natural Sciences.

[26].Humanities Sciences.

[27]. در مورد تعقل ر.ک: بقره / 73 و 242، يوسف / 2، انبياء / 10، مومنون / 80، زخرف / 3 و در مورد تفكر نك: بقره / 219، روم/ 8، آل عمران / 191، نحل / 44، حشر / 21 و...

[28]. ر.ک: آيات سوره رعد / 2 به بعد، حج / 5، مومنون / 12 ـ 21، نحل / 3 ـ 17 و...

[29]. ر.ک: سوره انبياء، يونس، يوسف و كهف و...

[30]. شورى / 51، مومنون / 27، طه / 38.

[31]. (وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْماً) (كهف / 65)

[32]. در مباحث بعدى در اين مورد توضيحات بيشترى خواهد آمد.

[33]. ر.ک: مبانی فلسفه، دکتر علی اکبر سیاسی، ص 210 به بعد.

[34].Ian G. Barbur.

[35]. علم و دين، تأليف ايان باربور، ترجمة بهاء الدين خرمشاهي، ص 213 ـ 214 (چاپ مرکز نشر دانشگاهي).

[36]. المنطق، تأليف مرحوم مظفر، ص 262 ـ 263 (چاپ بيروت) با تلخيص.

[37]. الاسس المنطقيه للاسقراء، تأليف شهيد محمد باقر صدر، ص 25 ـ 27 (چاپ بيروت)، با تلخيص.

[38]. همان.

[39].Bode''s law.

[40]. بيان قانون اين است که اگر، به هر يک از اعداد رشته 96، 48، 24، 12، 6، 3 (که غير از اولي، هر يک دو برابر ما قبل است)، چهار اضافه کنيم و هر جمله را، به ده تقسيم کنيم، جمله‌هاي رشته‌اي حاصل (غير از 8/2) تقريباً، عدد متناسب، با فواصل سيارات معلوم از خورشيد است.

[41]. علم و دين، ايان باربور، ص 216 (چاپ نشر دانشگاهي).

[42]. نامی است که بلومبرگ و هربرت فایگل در سال 1931م به مجموعه‌ای از افکار که حلقه «وین» پیش‌نهاده بود، داده بودند. (پوزیتویسم منطقی، بهاء الدین خرمشاهی، ص 3).

[43]. علم و دین، ایان باربرو، ص 153.

[44]. به نقل از: گامی به سوی علم دینی (1)، حسین بستان (نجفی) و همکاران، ص 50.

[45]. به نقل از: گامی به سوی علم دینی (1)، حسین بستان (نجفی) و همکاران، ص 50.

[46]. ر.ک: کلام جدید، عبدالحسین خسروپناه، ص 335.

[47]. المیزان، ج 1، ص 422.

[48]. براي اطلاع بيشتر به کتاب‌ حدس‌ها و ابطال‌ها و کتاب منطق اکتشافات علمي، تأليف پوپر و ترجمة احمد آرام مراجعه کنيد.

[49].Karl popper.

[50]. پوزییویسم منطقی، بهاء الدین خرمشاهی، ص 3.

[51]. منطق اکتشافات علمی،‌ پوپر، ص 56.

[52]. ر.ک: چیستی علم، آلن اف چالمرز، مترجم: سعید زیبا کلام، ص 51 ـ 53.

[53]. براي اطلاع بيشتر به کتاب‌ حدس‌ها و ابطال‌ها، نوشتة پوپر، ترجمة احمد آرام و کتاب منطق اکتشافات علمي، از همان نويسنده و مترجم مراجعه کنيد.

[54]. ر.ک: گامی به سوی علم دینی، حسین بستان (نجفی و همکاران، ص 55.

[55].A. G. Ayer.

[56].Rudollf carnap.

[57].Carl hempel.

[58]. پوزیتیویسم منطقی، خرمشاهی، ص 17.

[59]. در این قسمت (مبحث تمییز علم از غیرعلم)، علاوه بر منابع مذکور، از کتاب گامی به سوی علم دینی، حسین بستان و همکاران، سود جسته‌ایم.

[60]. گامی به سوی علم دینی، حسین بستان و همکاران، ص 57. نقدِ نقدِ قرآن اصطلاحنامه علوم قرآنی question and answer local portal_lib local adult