00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00ماجرای ولایت عهدی امام رضا(ع) چگونه رقم خورد؟
[۱] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۲۴۵، أعلام الورى: ص ۳۲۸؛ تاريخ الطبرى: ج ۸ ص ۵۵۴ ، تاريخ ابن خلدون: ج ۳ ص ۳۱۰. متن عهد نامه ولايت عهدى در منابع روايى آمده است (كشف الغمّة: ج ۳ ص ۱۲۳، إحقاق الحق: ج ۱۲ ص ۳۷۶).
[۲] تاريخ ابن خلدون: ج ۳ ص ۳۱۰ . آنها خوش نداشتند كه حكومت از خاندان بنى العبّاس ، بيرون رود.
[۳] «فَمَا رَأَيتُ خِلَافَةً قَطُّ كَانَتْ أَضْيعَ مِنْهَا ، أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ يتَفَصَّى فِيهَا وَ يعْرِضُهَا عَلَى عَلِىِّ بْنِ مُوسَى وَ عَلِىُّ بْنُ مُوسَى يَرْفُضُهَا وَ يأْبَى» (عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۴۱ ح ۶) .
[۴] ر . ك : ح ۱۵۱ .
[۵] ر . ك : ح ۱۵۱ .
[۶] ر . ك : همان .
[۷] ر . ك : همان .
[۸] ر . ك : همان .
[۹] ر . ك : همان .
[۱۰] ر . ك : ح ۱۵۵ .
[۱۱] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۱۹ ح ۱ .
[۱۲] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۴۱ ح ۵ .
[۱۳] امام عليه السلام چنين دعا مى كند: «اللّهم إنّك قد نهيتنى عن الإلقاء بيدى إلى التهلكة و قد اُكرهت و اضطررت كما أشرفت من قبل عبد اللَّه المأمون على القتل منّى متى لم اقبل ولاية عهده و قد اُكرهت و اضطررت كما اضطر يوسف و دانيال إذ قبل كلّ واحد منهما الولاية من طاغية زمانه» (عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۱۹ ح ۱ . نيز ، ر.ك : الأمالى ، صدوق ص ۷۵۷ ح ۱۰۲۲).
[۱۴] ر . ك : ح ۱۵۱ .
[۱۵] عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج ۲ ص ۱۴۷ ح ۱۸. در ادامه همين گزارش ، آمده است كه مامون ، يكى از دختران خود به نام «امّ حبيب» را به همسرى امام رضا عليه السلام در آورد. اين مطلب در منابع و متون ديگر ، نيامده است.
[۱۶] در منابع به عنوان عيد ، تصريح نشده است؛ امّا از ذكرى كه امام عليه السلام در راه مصلّا گفته است : «اللَّه أكبر على ما رزقنا من بهيمة الأنعام»، كه ويژه اذكار ايّام تشريق و عيد قربان است، مى توان دريافت كه نماز عيد قربان بوده است.
[۱۷] الكافى: ج ۱ ص ۴۸۸ ح ۲، عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۴۹ ح ۲۱.
[۱۸] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۶۷ ح ۲۹ .
[۱۹] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۶۴ ح ۲۵ .
[۲۰] حياة الحيوان الكبرى : ج ۱ ص ۱۱۱.
[۲۱] الفهرست : ص ۱۶۸.
[۲۲] الأخبار الطوال : ص ۴۴۲ .
[۲۳] تاريخ الخلفاء: ص ۳۲۶.
[۲۴] الأمالى ، طوسى : ص ۲۹۱ ح ۵۶۶.
[۲۵] كمال الدين: ص ۳۰۸ ح ۱.
[۲۶] براى اطّلاع بيشتر در باره مأمون ، ر . ك : سفينة البحار : ج ۱ ص ۱۱۲ تا ۱۱۵ مادّه «أمن» . همچنين در متون اهل سنّت ، ر . ك : البداية و النهاية : ج ۱۰ ص ۳۰۰ . ابن اثير ، تصريح مى كند كه مأمون به نوعى تشيّع را قائل بود كه به معتزله مى انجاميد و به برترى على بن ابى طالب عليه السلام بر خلفا باور داشت و وصيّت هم نمود كه بر وى نمازى با پنج تكبير بخوانند.
[۲۷] تاريخ الخلفاء : ص ۳۲۴، الكامل فى التاريخ : ج ۶ ص ۲۹۸.
[۲۸] حياة الإمام الرضا عليه السلام ، قرشى: ج ۲ ص ۲۸۲.
[۲۹] الكامل فى التاريخ : ج ۶ ص ۳۰۱.
[۳۰] الكامل فى التاريخ: ج ۶ ص ۳۰۰.
[۳۱] الكامل فى التاريخ: ج ۶ ص ۳۰۵.
[۳۲] مقاتل الطالبيين : ص ۳۶۶ : «قال : و نظر فى الدواوين فوجد من قتل من أصحاب السلطان فى وقائع أبى السرايا مائتا ألف رجل» .
[۳۳] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۲۲۴ ح ۸.
[۳۴] ر . ك : حياة الإمام الرضا عليه السلام ، قرشى : ج ۲ ص ۲۸۲ ، حياة الإمام الرضا عليه السلام ، جعفر مرتضى عاملى : ص ۴۴۲ ، تحليلى از زندگانى امام رضا عليه السلام ، محمّد جواد فضل اللَّه : ص ۹۸ .
[۳۵] يكى از محقّقان ، ده انگيزه مأمون را كه در منابع آمده ، اين گونه شماره كرده است: اعتقاد مأمون به اعلم و افضل و اورع و اتقى بودن امام، وفاى مأمون به نذرى كه پيش تر كرده بود، تشيّع مأمون، راحت نمودن خود از مشكلات حكومتدارى، برقرارى محبّت و دوستى بين بنى عبّاس و بنى اميّه، بد جلوه دادن شخصيت امام عليه السلام در نگاه عموم، مقابله با شيوع انديشه اسماعيليه، انتقام از بنى عبّاس به جهت تكيه نمودن به امين و تحقير مأمون، مقابله با قيام هاى علويان و تأمين مصالح حكومت عبّاسى (الإمام الرضا عند أهل السنة : ص ۱۸۱) . مرحوم محمّد باقر شريف القرشى نيز هفت انگيزه را بيان داشته كه عبارت اند از : تقويت حكومت عبّاسى به زعامت مأمون در قبال طرفداران امين در جهان اسلام، تغيير افكار عمومى در مخالفت و ضدّيت با حكومت عبّاسى، جلب محبت لشكريان و سربازان (چه اين كه بسيارى از آنها علاقه مند به امام رضا عليه السلام بوده اند) ، فرو نشاندن قيام هايى كه با نام دعوت به «الرضا من آل محمّد» انجام مى شد، مشروعيت بخشى به حكومت مأمون و غير ظالم دانستن حكومتش بر خلاف پدرش، شناسايى عناصر شيعه، ترويج اين ديدگاه كه امام عليه السلام از زاهدان نيست (حياة الإمام الرضا عليه السلام ، قرشى : ج ۲ ص ۲۸۲) .
[۳۶] حياة الإمام الرضا عليه السلام ، قرشى : ج ۲ ص ۲۸۲.
[۳۷] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۱۹ ح ۱.
[۳۸] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۸۱ ح ۱.
[۳۹] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۱۹ ح ۱.
[۴۰] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ص ۱۵۲ ح ۳ ، علل الشرائع: ج ۱ ص ۲۳۷ ح ۱ ، الأمالى ، صدوق: ص ۱۲۵ ح ۱۱۵.
[۴۱] ر . ك : ح ۲ .
[۴۲] انسان ۲۵۰ ساله : بيانات مقام معظّم رهبرى در باره زندگى سياسى - مبارزاتى ائمّه معصومين عليهم السلام : ص ۳۰۹ - ۳۱۱ .
[۴۳] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۶۴ ح ۲۲.
[۴۴] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۷۷.
[۴۵] الإرشاد: ج ۲ ص ۲۵۹، مقاتل الطالبيين: ص ۳۷۶.
[۴۶] تاريخ ابن خلدون: ج ۳ ص ۳۱۰، تاريخ الإسلام: ج ۱۴ ص ۵ و ص ۱۳ . برخى از مورّخان اهل سنّت ، دليل وفات امام عليه السلام را زياده خوردن انگور دانسته اند!! (تاريخ الطبرى : ج ۷ ص ۱۵۰ ، الكامل فى التاريخ : ج ۶ ص ۳۵۱) ، مسعودى به گفته طبرى و ابن اثير مى افزايد كه «گفته شده است كه او را مسموى كرده اند» . (مروج الذهب : ج ۳ ص ۴۴۱) .
[۴۷] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۵۱ ح ۳.
[۴۸] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۶۴ ح ۲۲.
[۴۹] سير أعلام النبلاء: ج ۹ ص ۳۹۰.
[۵۰] حياة الإمام الرضا عليه السلام ، جعفر مرتضى عاملى : ص ۴۴۲ و ۴۴۳ . جعفر مرتضى ، اين متن را از نسخه اى خطّى گزارش كرده است .
[۵۱] تنزيه الأنبياء ، ص ۲۳۲.
[۵۲] تنزيه الأنبياء: ص ۲۳۲.
[۵۳] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۱۹ ح ۱، الأمالى ، صدوق : ص ۷۵۷ ح ۱۰۲۲.
[۵۴] اشاره دارد به اصطلاحى قرآنى در آيه هشت از سوره صافات و ۶۹ از سوره ص .
[۵۵] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۸۳ ح ۶ . گزارش زندانى شدن امام عليه السلام در سرخس را فقط در همين حديث يافتيم و منبع ديگرى يافت نشد ؛ امّا نكته مهم آن است كه سند روايت ، «صحيح» است و در حديث آمده كه امام عليه السلام در خانه اى در سرخس ، زندانى شده بود ، در حالى كه در بند بوده و زندانبانان ، در ابتدا ، مانع از ورود ابو صلت به داخل آن خانه مى شوند . احتمال دارد اين زندان در راه بازگشت از مرو به طوس و سپس بغداد و پيش از تصميم به قتل امام بوده باشد .
[۵۶] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۸۳ ح ۶.
[۵۷] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۲ ص ۱۸۳ ح ۶.
[۵۸] ر . ك : ح ۵۸۵ .
ولایتعهدی امام رضا (ع) سیره امام رضا (ع) امامت امام رضا عصر امام رضا علیه السلام سلطنت معنوی امام رضا (ع) سیره رفتاری امام رضا (ع) ولایتعهدی امام رضا تاریخ تشیع مامون عباسی د. امام هشتم(حضرت امام رضا ع) امام هشتم (امام رضا), علی بن موسی (ع), ‎۱۵۳ق./771م.# # ‎۲۰۳ق./819م. ‎۱۵۳ق./771م.# # ‎۲۰۳ق./819م. Descriptor خلیفه عباسی, مامون (هفتمین خلیفه عباسی، خلافت از 198 تا 218 هجری قمری، حامی معتزله و آمر سیاست محنة خلق قرآن در مخالفت با اهل حدیث، رسمیت دهنده اعتزال و معتزله، آمر مسمومیت امام هشتم حضرت رضا علیه السلام) , 170ق. بغداد، عراق#218 ق. طرسوس، ترکیه 170ق. بغداد، عراق#218 ق. طرسوس، ترکیه Descriptor question and answer local adolescent adult juvenile specialized منبع : حکمت‌ نامه رضوی جلد اول پديدآورنده : محمّد محمّدی ری شهری زمان انتشار : 1393 از صفحه 23 تا صفحه 87