00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00چرا ابن ‏عباس امام حسین علیه السلام را همراهی ننمود؟[1] . بهترين دليل بر اين حقيقت، متن گفتارى است كه ميان معاويه، عبدالله بن جعفر و عبدالله بن عباس‏در حضور امام حسن عليه السلام انجام شد.( ر. ك. كتاب سليم بن قيس، ص 231- 238، دارالفنون، لبنان). همچنين روايت‏هايى كه ابن خزّار قمى در كفايت الاثر درباره امامان دوازده‏گانه و نام‏هايشان نقل كرده است( ر. ك. كفاية الاثر، ص 10- 22، انتشارات بيدار).
براى نمونه روايتى را به نقل از عطا در اينجا مى‏آوريم: ما سى تن از بزرگان طايف در بيمارى دم مرگ عبدالله بن عباس بر او وارد شديم. او ناتوان شده بود، سلام كرديم و نشستيم. ابن‏عباس از من پرسيد: عطا، اينها چه كاره‏اند؟ گفتم: آقا اينها بزرگان شهرند و عبدالله بن سلمة بن حضرمى طائفى، عمارة بن ابى الاجلح و ثابت بن مالك در ميان آنهايند. من يك يك از آنها نام بردم و آنان نزد او رفتند و گفتند: اى پسر عموى رسول خدا صلى الله عليه و آله تو پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديده و سخن او را شنيده‏اى، ايشان درباره اختلاف اين امت چه گفتند، گروهى على را بر ديگران مقدم دانسته‏اند و گروهى ديگر او را پس از سه تن قرار داده‏اند.
ابن عباس نفسى كشيد و گفت: از رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه فرمود:« على با حق است و حق با على است، او امام و جانشين پس از من است. هر كس به او تمسك جويد رستگار مى‏شود و نجات مى‏يابد و هر كس سر از فرمانش بپيچد گمراه مى‏شود. آرى، او مرا كفن مى‏كند و غسل مى‏دهد و قرضم را ادا مى‏كند. او پدر دو سبط من، حسن و حسين است؛ و امامان دوازده‏گانه از نسل حسين هستند و مهدى اين امت از ماست».
عبدالله بن سلمة بن حضرمى گفت: اى پسرعموى رسول خدا، چرا پيش‏تر اينها را به ما نگفتيد؟ گفت: به خدا سوگند، من آنچه را شنيده بودم باز گفتم و شما را نصيحت كردم، ليكن شما نصيحت‏كنندگان را دوست نداريد! آن‏گاه گفت: اى بندگان خدا تقواى الهى پيشه كنيد همانند تقواى كسى كه از اين موضوع عبرت مى‏گيرد ... پيش از رسيدن مرگ براى آخرت كارى بكنيد و به ريسمان محكم عترت پيامبرتان چنگ زنيد كه من از او شنيدم كه مى‏فرمايد:« هر كس پس از من به خاندانم تمسك جويد از رستگاران است».
آن‏گاه به شدت گريست و حاضران گفتند: آيا با اين جايگاهى كه نسبت به رسول خدا صلی الله علیه وآله دارى، مى‏گريى؟ رو به من كرد و گفت: اى عطا، من براى دو چيز مى‏گريم ترس از روز قيامت و جدايى دوستان! سپس مردم پراكنده شدند و ابن عباس به من گفت: اى عطا، دستم را بگير و مرا به صحن خانه ببر؛ آن‏گاه دست‏ها را به آسمان بلند كرد و گفت: پروردگارا من به وسيله محمد و آل محمد به تو تقرّب مى‏جويم، پروردگارا من به وسيله ولايت آقا على بن ابى طالب به تو تقرب مى‏جويم؛ و اين عبارت را آن قدر تكرار كرد تا بر زمين افتاد. ما ساعتى درنگ كرديم و سپس او را بلند كرديم و ديديم كه چشم از جهان فروبسته است.( ر. ك. كفاية الاثر، ص 20- 22، و نيز اختيار معرفة الرجال، ص 56، شماره 106).
[2] . علامه در خلاصه مى‏نويسد:« عبدالله بن عباس از ياران رسول خدا صلى الله عليه و آله و دوستداران و شاگردان امير المؤمنين عليه السلام بود. مقام بلند وى و نيز اخلاص او نسبت به اميرالمؤمنين عليه السلام روشن‏تر از آن است كه بتوان پنهان ساخت ...»( ص 103، بخش يكم؛ نيز ر. ك. مستدركات علم الرجال، ج 5، ص 43).
مردم به حال ابن عباس در همراهى و سرسپردگى وى نسبت به على عليه السلام آگاه بودند و مى‏دانستند كه شاگرد و دستيار اوست. به او گفتند: ميزان علم تو نسبت به علم پسر عمويت چه اندازه است؟ گفت:« مانند نسبت ميان قطره‏اى باران در برابر اقيانوس ...».( شرح نهج‏البلاغه، ابن ابى‏الحديد، ج 1، ص 19). شيخ حسن پسر شهيد ثانى گويد: وضعيت عبدالله بن عباس در محبت و اخلاص نسبت به مولاى‏مان اميرالمؤمنين و دوستى و يارى و دفاع از او و دشمنى به خاطر رضايت او و پشتيبانى از آن حضرت جاى شك و ترديد ندارد ...( التحرير الطاووسى، ص 312).
پس از وفات اميرالمؤمنين عليه السلام، هنگامى كه امام حسن خطبه‏اش را به پايان برد، عبدالله بن عباس در حضور حضرت ايستاد و گفت:« اى مردم، اين فرزند پيامبرتان و جانشين امامتان است، با او بيعت كنيد ...»( كشف‏الغمه، ج 2، ص 109؛ نيز ر. ك. مقاتل الطالبيين، ص 33).
[3] . مناقب آل ابى‏طالب، ج 3، ص 400؛ وفيات الاعيان، ج 6، ص 179.
[4] . امالى صدوق، ص 478، مجلس 87، حديث شماره 5.
[5] . مستدرك الحاكم، ج 3، ص 179.
[6] . ر. ك. اختيار معرفة الرجال( رجال كشّى)، ج 1، ص 272؛ أسدالغابه، ج 3، ص 195.
[7] . ر. ك. اختيار معرفة الرجال، ص 57، شماره 107..
[8] . تنقيح المقال، ج 2، ص 191؛ ذهبى مى‏نويسد:« اگر ابن عباس مدعى خلافت مى‏شد، به خاطر نابينايى، مردم با او بيعت نمى‏كردند.»( سير اعلام النبلاء، ج 3، ص 356)؛ نيز در اخبار آمده است:« ابن‏زبير در مكه بر بالاى منبر سرگرم خواندن خطبه بود و ابن‏عباس نيز پاى منبر همراه مردم نشسته بود. او گفت: در اينجا مردى حضور دارد كه خداوند قلب او را همانند چشمش كور كرده است. ابن‏عباس به راهنماى خود، ابن جبير، گفت: صورتم را به سوى ابن زبير برگردان و كمى مرا بلند كن؛ و ابن‏عباس چشمانش كم‏سو شده بود ...»( ر. ك. قاموس الرجال، ج 6، ص 470؛ شرح نهج‏البلاغه، ابن ابى‏الحديد، ج 20، ص 130 و 134؛ سير اعلام النبلاء، ج 3، ص 354 و منتهى المقال، ج 4، ص 201).
[9] . تنقيح المقال، ج 2، ص 191.
[10] . المعارف، ص 589.
[11] . اختيار معرفة الرجال، ج 1، ص 272؛ تنقيح المقال، ج 2، ص 191.
[12] . امالى طوسى، ص 314- 315، مجلس 11، حديث 640/ 87.
[13] . الفتوح، ج 5، ص 27؛ مقتل الحسين عليه السلام، خوارزمى، ج 1، ص 281.
[14] . در برخى متون آمده است كه سبب نابينايى او در اواخر عمر، گريه‏هاى فراوان او بر اميرالمؤمنين، على عليه السلام بود( ر. ك. سفينة البحار، ج 6، ص 128 به نقل از حديقة الحكمه).
[15] . شايد اين كم‏سويى چشمان او به سبب گريه‏هاى پيوسته‏اش بر فقدان اميرالمؤمنين عليه السلام بود كه پس ازشهادت امام حسن عليه السلام شدت يافت. ابن‏عباس در اواخر دوران معاويه- و پس از شهادت امام حسن عليه السلام- نزديك به نابينايى بود و همين ضعف شديد بينايى سبب شد كه معاويه از روى تمسخر بگويد:« شما بنى‏هاشم از ناحيه چشم بيمار مى‏شويد!»
[16] .گرفته شده از کتاب «با کاروان حسینی»، استاد نجم الدین طبسی، ج2،ص211. واقعه کربلا یاران امام حسین امامت ابن عباس(عبدالله بن عباس) ث. امام سوم(حضرت امام حسین ع) ابن عباس, عبدالله‌ بن عباس, 3 قبل از هجرت.مکه-68ق.طائف 3 قبل از هجرت.مکه#68ق.طائف Descriptor امام سوم (سید الشهداء), حسین بن علی (ع), 4-۶۱ ق 4#۶۱ ق Descriptor question and answer local adolescent adult general juvenile specialized