00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00مسئله باور پایه و نظام معرفتی علامه طباطباییتهرانپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی نظریة مبناگرایی یکی از دیرینه‌ترین و مهم‌ترین رهیافت‌ها در معرفت‌شناسی تلقی ‌می‌شود. از دو قسم اساسی مبناگرایی، مبناگرایی کلاسیک و معتدل، در مقالة حاضر، مبناگرایی کلاسیک را انتخاب کرده‌ایم و از دو شکل مبناگرایی درون‌گرایانه و برون‌گرایانه، دومی را بررسی می‌کنیم. در نوشتار حاضر هر دو دسته از مبناگرایی ساده و مضاعف و تمایزات اساسی آن‌ها را کاویده‌ایم. ادعای اصلی مبناگرایی کلاسیک برون‌گرایانه این است که باورهای ما به دو دستة پایه و استنتاجی تقسیم می‌شوند و همة باورهای استنتاجی ما، در فرایند توجیهی، باید به باورهای پایه بازگردند، در غیر این‌ صورت دچار دور یا تسلسل خواهیم شد. در مقالة حاضر کوشش خواهد شد تا علاوه ‌بر آن‌که کاستی‌های نظریة مبناگرایی نشان داده می‌شود به این کاستی‌ها، بر اساس نظام معرفتی علامه، پاسخ‌هایی داده شود.<br /> علامه طباطبایی در نظام معرفتی خود دستگاهی از روابط میان باورها، بر اساس سه اصل، سامان می‌دهد که این دستگاه اولاً، تمایز میان بدیهیات اولیه و ثانویه را مشخص ‌می‌کند؛ ثانیاً، ضمن نقد معرفت خطاپذیر از معرفت خطاناپذیر دفاع می‌کند؛ ثالثاً، روش دست‌یابی به معرفت یقینی را تبیین ‌می‌کند؛ و بالاخره، ضمن نقد بر مبناگرایی ساده، مبناگرایی مضاعف را رویکرد درست بر‌می‌شمارد.<br /> خطاپذیری و خطاناپذیری و درنتیجه، تصحیح باورهای پایه اساسی‌ترین ضعف و کاستی در مبناگرایی است. با توجه به مبنای علامه طباطبایی، دربارة معرفت یقینی، که باید درنهایت همة معرفت‌ها به بدیهیات ختم و بدیهیات ثانویه نیز با روابط ویژه‌ای به بدیهیات اولی یا سه اصل اولی منتهی شوند؛ می‌توان خلل اساسی در مبناگرایی، که همان معرفت تزلزل‌پذیر غیر یقینی است، را مورد پرسش قرار داد.<br /> مهم‌ترین دستاورد علامه، در حوزة معرفتی، دفاع از معرفت یقینی بر اساس اولیات و امکان دست‌یابی به معرفت خطاناپذیر است. علامه طباطبایی اسفار باور پایه وظیفه گرایی (مکتب اخلاقی) بدیهیات علم حصولی مبناگرایی (معرفت شناسی) باور برهان تسلسل خطاناپذیری توجیه درون گرایی خطاپذیری معرفت یقینی مبناگرایی معتدل این همانی یا هو هویت. امکان معرفت وظیفه گرایی معرفتی فطریات امتناع اجتماع نقیضین لزوم توجیه باورهای غیر پایه مبناگرایی‌ تجربی علم‌ حضوری معرفت شناسی باور پایه باور استنتاجی مبناگرایی غیرتجربی هستی شناسی معرفت تکثر معرفت مبناگرایی ساده مبناگرایی مضاعف ساختار معرفت ناوظیفه گرایی پیدایش بدیهی معرفت‌شناسی (اپیستمولوژی) کتاب شفا (ابن سینا) درباره علامه طباطبایی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین خواجه نصیرالدین طوسی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری محمدتقی مصباح یزدی ابن سینا: ابوعلی سینا علم حصولی علم حضوری توجیه (مسائل جدید کلامی) معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) توجیه باور دینی نظریه مبناگروی مبناگرایی تجربی مبناگرایی کلاسیک مبناگرایی معتدل خواجه نصیرالدین طوسی محمدتقی مصباح یزدی مرتضی مطهری علامه طباطبایی ابن سینا امور بدیهی یقین ویلیام آلستون William J. Abraham امکان معرفت(معرفت شناسی) تصدیق بدیهی(مقابل تصدیق نظری) باور موجه بدیهیات اولیه بدیهیات ثانویه اصل امتناع اجتماع نقیضین اصل امتناع ارتفاع نقیضین فطریات وظیفه گرایی معرفتی(اصطلاح وابسته) باور پایه((اصطلاح وابسته)، قسیم استدلال تسلسل معرفتی و دور معرفتی) قاسم پورحسن درزی ملاصدرا شیرازی پورحسن , قاسم (دانشیار، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.) Author طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor آلستون, ویلیام پی (William Alstonفیلسوف دین، فیلسوف تحلیلی، مسیحی آمریکایی، استاد دانشگاه سیراکیوس در نیویورک آمریکا، از پایه‌گذاران نظریهٔ «مبناگرایی اصلاح شده» در حوزه معرفت‌شناسی، قائل به: «تجربهٔ دینی مانند تجربهٔ حسی منبع معرفت یا توجیه معرفتی»), -۱۹۲۱م.شریوپورت،لوئیزیانا،امریکا#2009م.نیویورک،امریکا -۱۹۲۱م.شریوپورت،لوئیزیانا،امریکا#2009م.نیویورک،امریکا Descriptor ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران Descriptor مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم Descriptor خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق Descriptor article marcgt 2383-0697 specialized http:/wisdom.ihcs.ac.ir فلسفه دین