00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00امکان معرفت تجربی به خدا در اندیشه اسلامی و حدود آن با تأکید بر دیدگاه صدراییقمموسسه فرهنگی تحقیقاتی إسراءموسسه فرهنگی تحقیقاتی إسراء بسیاری از فیلسوفان دین برجسته مسیحی، تجربه دینی را همان تجربه خدا تفسیر می‌کنند و تجربه خدا در نظر کسانی مانند سویین‌برن و آلستون ـ دو تن از فیلسوفان دین برجسته معاصر ـ نوعی معرفت تجربی به خداوند است. این مقاله با بیان دیدگاه حکمت متعالیه صدرایی درباره حدود و انواع معرفت انسان به خدا، راه را برای دستیابی به موضع ایشان درباره معرفت تجربی به خداوند هموار کرده، اصول مورد‌نظر ایشان در این خصوص را تبیین می‌کند؛ از جمله این اصول آن است که: کُنه ذات خداوند به هیچ‌وجه برای هیچ‌کس جز خود او مکشوف نیست و بنابراین معرفت تجربی به خداوند هرگز به کُنه ذات حق تعلق نمی‌گیرد؛ تعلق معرفت حضوری و بی‌واسطه به اسما و تجلیات خداوند امری ممکن، محقق و بلکه فراگیر است؛ آنچه اختصاصی است، علم به چنین علمی است، نه اصل آن؛ مراتب این علم، متناسب با درجات قرب به خداوند است؛ اگر معرفت تجربی به خداوند مصداق علم حضوری باشد، دارای بالاترین درجه اعتبار معرفتی خواهد بود. ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین محمد بن یعقوب کلینی ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی عبدالله جوادی آملی محمدتقی مصباح یزدی اسفار نهج البلاغه (نهج‌البلاغه) علم حصولی خداشناسی معرفت اسماء الهی ادبیات عرفانی قرآن معرفت‌شناسی تجربه دینی معرفت شناسی تجربه حسی معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) الهیات(کلام جدید) برهان تجربه دینی (مسائل جدید کلامی) الهیات طبیعی الهیات مسیحی معرفت شناسی تجربه عرفانی علم به علم محمدتقی مصباح یزدی علامه طباطبایی محمد بن یعقوب کلینی اسماء واجب(حکمت نظری) قرآن معرفت شناسی اسلامی خداشناسی تجربی تجربه خدا عبدالله جوادی آملی ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) علی شیروانی هرندی ادبیات عرفانی ویلیام آلستون William J. Abraham ریچارد سوئین برن اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) معرفت شناسی عرفانی ب. امام اول(حضرت امام علی ع) مقامات فناء(قسیم مقام تقوی و حسن ظن و استقامت و حیرت و خلت) علم حصولی(مقابل علم حضوری) علم حضوری(مقابل علم حصولی) تجربه‌ دینی کنه ذات الهی خداشناسی ملاصدرا معرفت حضوری اسماء الهی معرفت حضوری تجلیات الهی حجاب معرفتی ملاصدرا شیرازی معرفت‌ شناسی دینی شیروانی, علی (دانشیار گروه فلسفه و کلام پژوهشگاه حوزه و دانشگاه), 1343ش. تهران# 1343ش. تهران# Author ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor سوئین برن, ریچارد (Richard Swinburne، استاد فلسفه دین در دانشگاه آکسفورد، فیلسوف تحلیلی مسیحی), 1934م. استافوردشر، انگلیس# 1934م. استافوردشر، انگلیس# Descriptor آلستون, ویلیام پی (William Alstonفیلسوف دین، فیلسوف تحلیلی، مسیحی آمریکایی، استاد دانشگاه سیراکیوس در نیویورک آمریکا، از پایه‌گذاران نظریهٔ «مبناگرایی اصلاح شده» در حوزه معرفت‌شناسی، قائل به: «تجربهٔ دینی مانند تجربهٔ حسی منبع معرفت یا توجیه معرفتی»), -۱۹۲۱م.شریوپورت،لوئیزیانا،امریکا#2009م.نیویورک،امریکا -۱۹۲۱م.شریوپورت،لوئیزیانا،امریکا#2009م.نیویورک،امریکا Descriptor شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری Descriptor جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# Descriptor شیخ کلینی , محمد بن یعقوب (فقیه و محدث بزرگ امامیه، مولف "کافی" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه؛ متکلم امامی دوره غیبت صغری), ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق Descriptor مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم Descriptor ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. Descriptor جامی , عبدالرحمن بن احمد (دانشمند، ادیب، شاعر ایرانی، ماتریدی، حنفی مذهب، خلیفه طریقت نقشبندیه، از متصوفه و عرفای قرن نهم هجری), 817ق./۷۹۳ش./1414م. خرگرد، خواف، خراسان رضوی#898ق./۸۷۱ش./1492م. هرات، افغانستان 817ق./۷۹۳ش./1414م. خرگرد، خواف، خراسان رضوی#898ق./۸۷۱ش./1492م. هرات، افغانستان Descriptor article marcgt 2383-2916 specialized http:/hikmat.isramags.ir