جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب حاضر به تاریخ زیدیه پرداخته است و در ابتدا، به معرفی زید بن علی و افکار و عقاید و آثار او پرداخته و سپس مهم ترین قیام های زیدیه بعد از قیام زید در قرن دوم و سوم را بیان می کند. همچنین به مهم ترین فرقه های زیدیه یعنی جارودیه، بتریه، سلیمانیه و اعتقادات آنها، مخصوصا درباره امامت و حضرت علی و شیخین اشاره می نماید. در بخش دوم این کتاب، عالمان و فقیهانی همچون قاسم رسی، یحیی بن حسین، ناصر اطروش، جاکم جشمی بن مرتضی و یحیی بن حمزه معرفی می گردند. در بخش سوم، عقاید زیدیه بررسی شده که اکثر اعتقادات آنها همانند امامیه است. در بخش آخر کتاب نیز، نویسندگان خلاصه ای از کتاب مصباح العلوم فی معرفة الحی القیوم را که شامل دلائلی برای اثبات معرفت اصول دین می باشد، ضمیمه نموده اند.

امام‌خمینی به عنوان رهبر انقلاب اسلامی در ایران و حسن البناء به عنوان موسس سازمان اخوان‌المسلمین از مدافعان اسلام سیاسی و تشکیل حکومت دینی در عصر حاضر بوده اند، اما هر یک به چه دلیل به ضرورت تشکیل حکومت دینی رسیده و ویژگی های فرهنگی، اجتماعی وسیاسی یک جکومت دینی را بر اساس چه شاخصه هایی برشمرده و کدام یک از ویژگی ها را از دیگر شاخصه ها برجسته تر می دانند؟ اشتراکات و افتراقات این دو رهبر بزرگ اسلام سیاسی و مدافع تشکیل حکومت دینی در این زمینه چیست؟ رساله حاضر با استفاده از روش کتابخانه ای و با مطالعه آثار این دو اندیشمند و تحلیل داده های استخراجی از آثار ایشان با روش توصیفی تحلیلی نشان می‌دهد امام خمینی (ره) ضرورت تشکیل حکومت اسلامی را به عنوان یک نیاز فطری بشر مطرح کرده، اما حسن البنا، ضرورت تشکیل حکومت اسلامی را بدیهی گرفته و بیشتر بر اجرای احکام اسلامی تاکید دارد. ویژگی‌های فرهنگی حکومت امام‌ خمینی و حسن‌البنا را می‌توان در تأکید مشترک آنها بر ایجاد یک جامعه واقعاً اسلامی مبتنی بر اصول بینشی توحیدی، ارزش‌‌ هویت اخلاقی افراد و پایبندی به آموزه‌های جاودانه اسلامی مشاهده کرد. در حیطه ویژگی‌های اجتماعی حکومت دینی نیز امام‌خمینی و حسن‌البنا بر ادغام ارزش‌های دینی در حکومت، ترویج عدالت‌اجتماعی و مشارکت فعال جامعه در فرآیندهای ملی و غیرملی تاکید دارد. در حوزه ویژگی های سیاسی الگوی امام‌خمینی که ریشه در مفهوم توحید و ولایت دارد، از اداره ابعاد سیاسی جامعه تحت نظر فقیهی که دارای اختیارات شرعی و قانونی است، دفاع می‌کند. در مقابل حسن‌البنا، بر ضرورت رویکرد تدریجی و کل نگر برای ایجاد حکومت‌اسلامی تاکید کرد. دیدگاه البنا حول‌محور اصلاحات اجتماعی و آموزش ارزش‌های اسلامی در میان مردم در حال چرخش است. او از یک نظام سیاسی دفاع می‌کند که منعکس کننده اصول اسلام باشد و در عین حال وحدت در امت اسلامی را مورد ترویج قرار‌دهد.

در مطالعات ادیان تطبیقی و تاریخ اندی شه های دینی، برر سی خا ستگاه فرقه های من شعب شده از ادیان و مذاهب و یا نحله های خود ساخته جدید همواره از پیچیدگی های روش شناختی برخوردار بوده است . این پژوهش از حیث روش شنا سی مبتنی بر تحلیل محتوای انتقادی متون ا صلی و برر سی تطبیقی آراء متکلمان و فرقه شناسان اسلامی است. با استفاده از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و با اتکا به منابع دست اول متون کلامی ، فرقه شناسی و تاریخی ، این مطالعه در پی پاسخگویی به این پر سش ا سا سی ا ست که: نظریات درباب من شأ پیدایش اهل حق چی ست وچه نقدهایی به آن وارد اساات؟ برای نیل به این هدف، پژوهش حاضاار با رویکردی انتقادی به بررساای و نقد نظریات مختلف در باب منشا و خاستگاه اهل حق پرداخته است و نتایج آن از این قرار می باشد: -1اهل حق منشا و خاستگاه پیش از اسلامی ندارد و برای مدعیان این دیدگاه اشکالات متعددی وارد شده ا ست. -2درباره من شا ت صوفی اهل حق، ا ستدلال های طرفداران این نظریه ا شکالات فروانی دارد -3در بحث خاستگاه کیسانی اهل حق نیز اثبات گردید که ادله طرفداران این نظریه به صورت عام می باشد که ممکن است در سایر فرق نیز پیدا شود پس نمی توان بر اساس این ادله اثبات نمود که اهل حق من شا کی سانی دارد -4و در نهایت در ف صل آخر اثبات گردید که تحلیل شکلگیری فرقه اهل حق نشان میدهد که سلطان اسحاق برزنجی در قرون هفتم و هشتم هجری، با تلفیق نظام مند عقاید مختلف، این م سلک را پایهگذاری کرده ا ست سلطان ا سحاق برزنجی با استفاده از ترکیب عقاید و افکار ادیان و مذاهب مختلف ازجمله آیین هندوئیسم، ادیان ایران با ستان (زرت شتی، مانوی و مزدکی ) و م سیحیت و یهودیت و ا سلام ، همچنین افکار فرقه های غالی موجود در منطقه جغرافیایی کردستان بزرگ که از زمان های سابق در این ناحیه وجود دا شته ا ست به مرور زمان با گ سترش تدریجی، عقاید غلات و آیین ها و کیش های دیگر را در بع ضی موارد با تغییر اندکی و در برخی موارد نیز به عینه در این فرقه داخل و به آن رنگ و بوی مسلکی جدید داده است و فرقه اهل حق را به وجود آورده است .

بسیاری از بزرگان امامیه در ضمن آثار و مکتوبات خود حکم به جواز استمداد و استغاثه به اولیای الهی داده اند. از جمله این آثار می توان به ذکر معجزات و کرامات ائمه اطهار علیهم السلام، پاسخ به سلفیه در باب استمداد از اولیای الهی، پذیرش ولایت تکوینی اهل بیت علیهم السلام و نقش ایشان در تدبیر امور عالم و فتوای فقهی فقهاء اشاره نمود، از اولین و مهمترین ادله در مشروعیت استغاثه، قول علمای امامیه به فاعلیت اولیای الهی در تدبیر امور عالم است که با اثبات ولایت تکوینی برای اهل بیت أطهار علیهم السلام و نقش ایشان در تدبیر امور عالم، طلب حاجت به نحو مستقیم از ایشان را جایز بلکه ضروری قلمداد نموده اند. بنابراین می توان گفت قول به استغاثه در میان بزرگان امامیه نه تنها مورد تأیید و به عنوان عقیده مطرح بوده بلکه ایشان به تبیین و دفاع کامل از آن در طول تاریخ تشیع پرداخته اند.

ماجرای ردّ الشمس یکی از فضایل امیرالمؤمنین علیه­السلام در تاریخ و روایات است. ابن­تیمیه، این مسئله را از جنبه­های متعدّد، نقد کرده است. وی معتقد است افرادی که این مسئله را نقل کرده­اند، صلاحیت لازم برای تشخیص حدیث صحیح از غیرصحیح را ندارند و نقل آن­ها اعتبار ندارد. همچنین معتقد است که بر اساس نظر حدیث­شناسان، افرادی که این روایت را نقل کرده­اند، ضعیف هستند و روایات آنان از درجه اعتبار، ساقط است. در اشکالی دیگر تصریح می­کند که بازگشت خورشید، هیچ فضیلتی را ثابت نمی­کند؛ زیرا اگر قضا شدن نماز به تقصیر مکلّف باشد، ضروری است که مکلّف از این تقصیر توبه کند و اگر فوت وقت نماز بدون تقصیر مکلّف باشد، نیازی به بازگشت خورشید برای اعاده نماز نیست و تنها لازم است که مکلّف نماز خود را قضا کند. ابن­تیمیه در نهایت به این نکته اشاره می­کند که ناقل این روایت (اسماء بنت عمیس)، در هنگام وقوع این ماجرا در حبشه بوده و نمی­تواند این روایت را نقل کرده باشد. با دقت­نظر و تفحّص در آثار به جامانده از علمای اهل­تسنّن دریافته می­شود که تمامی ادّعاهای ابن­تیمیه بی­اساس است. علمای بسیاری از دیرباز نه تنها به صحّت این حدیث اذعان کرده­اند، بلکه روات این روایت را قابل اعتنا دانسته­اند. همچنین آنان معتقدند که صرف وقوع ردّ الشمس، علاوه بر این­که می­تواند فضیلتی خاص در مورد امیرالمؤمنین علیه­السلام محسوب شود، می­تواند به­عنوان معجزه­ای از معجزه­های پیامبر اکرم قلمداد شود. علاوه بر این­که برخی از علمای تسنّن اذعان داشته که در زمان وقوع ردّ الشمس، اسماء بنت عمیس در مدینه، حضور داشت.

عصمت امام یکـی از اعتقادات شیعه است، که درآیات و روایات بر آن تأکید شده­ است؛ اما با این‌ وجود برخی از نو­اندیشان دینی؛ همچون محسن کدیور با انتخاب گزینشی برخی روایات، بر این باورند که اندیشه عصمت امام در طی قرون نخست مطرح نبوده ­است در تحقیق حاضر، سـعی شده ­است دیدگاه بازتاب یافته محسن کدیور درباره اندیشه عصمت امام با تکیه ‌بر آیات و روایات و بـا روش توصیفی تحلیلـی و رویکرد انتقادی مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. نتایـج حاصـل از ایـن تحقیق نشـان می‌دهد دلایل محسن کدیور مبنی بر عدم طرح اندیشه عصمت در قرون نخست، به جهات مختلفی همچون: عدم ارائه شواهد کافی، مخالفت با آموزه‌های قرانی، مخالفت با آموزه‌های حدیثی، عدم توجه به دیدگاه سایر عالمان شیعی و مخالفت با دلایل عقلی عصمت، قابل پذیرش نیست. بدیهـی اسـت، نتیجه این تحقیق می‌تواند در تبلیغ اندیشه عصمت در عصر حاضر، نقش مهم و راهبـردی داشـته باشـد.

صفات خبری بخشی از متون دینی را تشکیل می‌دهد و مسلمانان در برابر این صفات دیدگاه‌های مختلفی دارند. وهابیان با ادعای تبعیت از سلف، در تفسیر صفات خبریه از ظاهرگرایی بهره برده و بر این باورند که صفات خبری خداوند باید بر همان معنای حقیقی و ظاهری خود حمل شود اما باید کیفیت این صفات را به خدای متعال واگذار نمود. در مقابل اخوان المسلمین نیز با ادعای تبعیت از سلف، رویکردهای متفاوتی در باب صفات خبریه را به سلف نسبت داده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی دیدگاه دو جریان پرداخته و این نتیجه را به دست می‌دهد که ادعای هر دو جریان در تبعیت از سلف مخدوش به نظر می‌رسد؛ زیرا سلف دارای نظر واحدی در این باب نبوده بلکه برخی از آنها قائل به تاویل صفات شده‌اند.

مفهوم «سماع موتی» یا شنیدن مردگان، یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در کلام و تفسیر اسلامی است که به توانایی ارواح اموات برای شنیدن سخنان زندگان اشاره دارد. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی دیدگاه وهابیت ونقشبندیه در تفسیر آیات قرآنی دال بر سماع موتی، به تحلیل رویکردهای این دو جریان در فهم آیات مورد بحث می‌پردازد. روش تحقیق تطبیقی است و از تحلیل متنی و مطالعه اسنادی متون تفسیری و کلامی وهابی و صوفی برخوردار می باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نقشبندیه با تأکید بر حیات برزخی و تفسیر عرفانی آیات، مانند آیه ۸۰ سوره نمل و آیه ۲۲ سوره فاطر، امکان شنیدن مردگان را تأیید می‌کنند و این باور را با اعمالی نظیر توسل به اولیاء و زیارت قبور هم‌راستا می‌دانند. در مقابل، وهابیت با رویکردی ظاهری و با استناد به همان آیات، سماع موتی را به معنای عام رد کرده و آن را تنها در موارد محدود و منصوص می‌پذیرند. نتایج این پژوهش می‌تواند به فهم بهتر اختلافات الهیاتی میان این دو جریان و تقویت گفت‌وگوی بین‌مذهبی کمک کند.این پژوهش با پر کردن خلأ مطالعاتی در بررسی تطبیقی این دو جریان، زمینه جهت بررسی آرای نقشبندیه به عنوان یک اهل سنت درتقابل با وهابیت فراهم می کند.

این تحقیق به بررسی رابطه میان آراء ابو هاشم جبائی، یکی از برجسته‌ترین علمای معتزله، و مواضع علمای امامیه، به ویژه در مسائل توحید و عدل الهی، می‌پردازد. تحقیق به تاثیر تفکر معتزلی در فقه امامیه، به ویژه در آراء جبائی که نقش محوری در شکل‌گیری تفکر کلامی در قرون سوم و چهارم هجری داشته است، پرداخته و سعی دارد وجوه شباهت و تفاوت میان آراء جبائی و مواضع علمای امامیه مانند شیخ مفید و سید مرتضی را بررسی کند. برخی به شبهه‌ای اشاره کرده‌اند که علمای امامیه به‌طور کلی تحت تاثیر تفکر معتزلی قرار داشتند تا جایی که آن‌ها را پیرو این تفکر دانسته‌اند، که این مسئله سوالاتی در مورد استقلال و اصالت تفکر امامی ایجاد می‌کند. این تحقیق قصد دارد این شبهه را از طریق بررسی آراء جبائی و تاثیر آن‌ها بر علمای امامیه، و همچنین بررسی منابع مستقل امامیه جدا از تفکر معتزلی، به‌ویژه در مسائل عقیده و فلسفه، رد کند. هدف تحقیق تجزیه و تحلیل آراء ابو هاشم جبائی در زمینه‌های توحید و عدل الهی و مقایسه آن با مواضع علمای امامیه همچون شیخ مفید و سید مرتضی است و به بررسی میزان تاثیرپذیری تفکر معتزلی بر تفکر امامیه در این دوره پرداخته و شبهه وابستگی امامیه به معتزله را در اصول عقیده رد می‌کند. این تحقیق از روش تحلیلی مقایسه‌ای استفاده کرده است که در آن آراء جبائی از منابع اصلی جمع‌آوری شده و سپس با آراء علمای امامیه در مسائل خاصی مانند توحید، عدل الهی، امامت و نظریه احوال مقایسه می‌شود. همچنین این آراء در زمینه تاریخی و فرهنگی آن‌ها تحلیل می‌شود تا شباهت‌ها و تفاوت‌ها مشخص شود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که جبائی با علمای امامیه در اصول بنیادی اتفاق نظر داشته است، اما در برخی جزئیات مانند عدل الهی و آزادی اراده با آن‌ها اختلاف داشته است. نظریه احوال به طور قاطع از سوی علمای امامیه رد شده است زیرا آن‌ها معتقد بودند که این نظریه با عقیده عصمت امامان در تعارض است. علی‌رغم تأکید جبائی بر اهمیت امامت به عنوان منصب الهی، امامیه به این منصب ابعاد خاصی داده‌اند و عصمت امامان را تأکید کرده‌اند. جبائی ایده تقسیم صفات الهی به صفات ذاتیه و صفات فعلیه را تایید کرده است که با برخی آراء علمای امامیه هم‌خوانی دارد. آراء جبائی بر تعادل میان عقل و نقل استوار بود که این نیز با روش امامیه در بسیاری از مسائل عقیدتی هم‌خوانی دارد.