جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اگرچه عقل در تعیین شاخصه های کلی امامت نقشی بی بدیل را ایفا می کند، با این وجود تعیین مصداق امام حق در گرو اشارات و تأییدات نقل است. کتاب «عبقات الانوار» به عنوان یکی از آثار ارزشمند در حوزه مطالعات امامت پژوهی، تحلیل های سندی و دلالی قدرتمندی در نقد و بررسی احادیث مورد استناد در این حوزه ارائه کرده است. برهمین اساس با هدف استخراج روش ها و معیار های ارزیابی اعتبار روایات و گزارشات مورد استناد در حوزه امامت پژوهی و دستیابی به یک روش شناسی جامع در این حوزه تحقیقات کلامی، ضمن اشاه به پاره ای از اهم امور دخیل در سنجش اعتبار روایات، رویکرد صاحب عبقات  در بررسی و تحلیل این امور مورد واکاوی قرار گرفته است. نقش باور های پیشینی در دخل و تصرف در مفاد روایات و یا کتمان واقعیت ها و راهکار های نقد و واکاوی این امور، شیوه تضعیف روایات امامتی و راهکار های تصحیح اعتبار این روایات، تحلیل اعتبار روایات بر مبنای شاخصه های یک اثر و اعتبار سنجی روایات بر پایه شواهد بیرونی از دستاورد های این تحقیق به شمار می رود.

مسئله توحید، اقسام، مراتب، ابعاد و زوایای گوناگون آن همواره کانون توجه اندیشمندانِ فرق مختلف اسلامی بوده است. رساله حاضر با هدف ارائه پژوهشی جامع و تطبیقی به دیدگاه امام محمد غزالی و ملا عبدالله زنوزی مؤسس مکتب فلسفی تهران پرداخته تا در گرو تحلیل و بررسی آرای این دو متفکر اسلامی جناب زنوزی به جامعه علمی کشور معرفی و گامی در تعمیم و تحکیم وحدت بین مذاهب برداشته شود. برخلاف تنوع آثار مکتوب پیرامون اندیشه غزالی، درخصوص اندیشه ملا عبدالله زنوزی تاکنون به جز دو مورد اثری فراهم نشده است. پژوهش با روش تحلیلی توصیفی وتطبیقی با مراجعه به کتابخانه ها به ویژه بخش نسخه های خطی و مطالعه نرم افزارهای مختلف، مبتنی برکلام با توجه به گرایش کلامی فلسفی وکلامی عرفانی آنها انجام شده است. روش غالب معرفت آنها عقلی است. غزالی مدعی رؤیت خداوند به معنی رؤیت قلبی ذات در آخرت و زنوزی مدعی رؤیت پروردگار با بصیرت، به نحو اشراقی و تشکیکی برای مقربّان و کُمَّل است که اختصاص به دنیا یا آخرت ندارد. غزالی برخلاف زنوزی کلام و اراده را از اقسام صفات ذات می‌داند. او خداوند را مسبّب الأسباب می داند، قائل به صدور طولی قدرت و فعل بنده را کسب می‌داند. زنوزی خداوند را علت العلل می داند، قائل به صدور طولی اراده و ترتب فعل بنده بر فعل خداوند است. غزالی علم توحید را ذیل عبادات یعنی حکمت عملی دانسته و زنوزی با نگاه اخص به حکمت عملی یا توحید عملی اشاره نکرده است. در راستای تقریب مذاهب؛ آنها به اوصاف سلبی برای معرفی حق تعالی استناد کرده‌، از روش های کسب معرفت: فطری، عقلی، نقلی، تجربی وعرفانی درخداشناسی بهره برده اند. در روش عرفانی نور را به معنی وجود تلقی می‌ کنند. براین باورند که نور مطلق و مستقل، قائم به ذات و مختص به حق‌تعالی است. با درک و کشف تشکیک از منابع نور به تشکیک در وجود نائل می‌شوند. اگر ماهیت عام به معنای وجود باشد از نظر غزالی هستی خدا وجود صرف و اصالت با وجود است. زنوزی نیز به اصالت وجود قائل است. معتقدند عالم هستی تابع قدرت خداوند به عنوان مسبب الاسباب است، واجب تعالی بسیط محض و ناشناختنی است. صفات وجودی حیات و علم بنحو تشکیک در موجودات تسری یافته است. رابطه ذات و صفات رابطه این همانی و عینیت است. خداوند تنها خالق، حاکم مطلق و هادی ازلی است. رأی اختصاصی ملاعبدالله زنوزی: معرفت و شناخت از راه فطرت؛ منوط به شناخت عقلی، غور در قوانین نقلی و آثار نبوی است. سمع و بصراز اقسام علم حضوری اشراقی است. سمع و بصراز عوارض همه موجودات و تشکیکی است. فقط به این عالم اختصاص ندارد. زنوزی در اثبات سمع و بصر (با استقرا ناقص در اختصاصی بودن) به برخی از دلایل اثبات علم استناد می کند.

استیون ویلیام هاوکینگ ستاره‌شناس و فیزیک‌دان بریتانیایی، در سال ۲۰۱۰ میلادی با انتشار کتاب «طرح عظیم» بـه بیان و شرح چگونگی خلقت عالم هستی از هـیچ پرداخت. او در این‌باره معتقد است که برای خلقت جهان و تداوم آن نیازی به آفریدگار نیست و قوانین فیزیک چگونگی ایجاد عالم ماده را از هیچ و به ‌صورت خودساخته را بیان می‌کنند. از این‌رو، وی به ردَّ فلسفه می‌پردازد و تنها راه شناخت جهان را قوانین طبیعت و فیزیک می‌داند. امّا فلاسفه و متکلمین مسلمان، صدها سال قبل به مسئله آفرینش جهان پرداخته و با بهره‌گیری از قرآن و روایات به این مسئله پاسخ جامع و کامل داده‌اند. در این میان ملاصدرا با استدلال عقلی و شواهد قرآنی وجود خدا و نحوه خلقت جهان را اثبات کرده است. ذات خداوند، غایت اصلی و علّت فاعلی موجودات و صانع و مُبدع کل جهان است. در این پژوهش با روش توصیفی_تحلیلی و تطبیقی نخست به بیان استدلال‌های هاوکینگ پرداخته و با نگاهی نقادانه آن‌ها را با آرای فیلسوفان اسلامی مقایسه می‌کنیم و با ادلّه عقلی و قرآنی به بررسی نظام‌مند بودن عالم و نقش خداوند در جهان خلقت می‌پردازیم.

ابن سینا و ویتگنشتاین غایت‌مندی تغییر و حرکت را در نظر داشته و به شیوه‌ی منطقی و استدلال عقلانی نتیجه گرفته‌اند که تغییر و حرکت، کمال نخست یا ابزار و توانایی طبیعت برای انتقال و رسیدن به آگاهی یا کمال ثانی و فعلیت محض در صورت زندگی است. آرای ابن سینا و ویتگنشتاین متاخر در خصوص مسئله‌ی تغییر و حرکت، تقارن و تشابهات منطقی و هم‌چنین تمایز نظرات این دو فلسفه را نسبت به برداشت و تصویری که هر دو فیلسوف از این منظر داشته‌اند، نشان می­دهد ابن سینا تغییر و حرکت را فرآیندی در مسیر فعلیت یافتن چیزی دانسته -که تاکنون ظرفیتی در آن نهفته بوده- برای رسیدن به تکامل؛ ویتگنشتاین در پی این است که با تغییر و حرکت، «این نه آنی‌ها» را به سمت «این‌همانی‌ها» سوق دهد، تا در فرآیند انتقال معنا، بیشترین شناخت منطقی، و در نتیجه آگاهی حاصل گردد.

قرآن کتاب مرجع تمام مسلمانان، به زبان عربی ساده و «تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ» است، این کتاب شریف دارای متنی ثابت و عباراتی محدود است. درحالی‌که حقایق هستی، بی‌کران است، این متن ثابت با عبارات محدود که می‌تواند بیانگر حقایق لایتناهی وجود، فارغ از قیود زمان و مکان و ماده باشد، ما را متوجة این نکته می‌کند که می‌بایست بی‌کرانگی را در معانی باطنی قرآن جستجو کرد، پس این پرسش مطرح می‌شود که «راه دستیابی انسان به‌عنوان تنها مخاطب قرآن، به دریای بی‌کران حقایق و معانی قرآن چگونه است؟» هدف این پژوهش،‌‌‌‌‌ یافتن پاسخ این پرسش در آثار «علامه حسن‌زاده» بوده و تجزیه و تحلیل مطالب ایشان همراه با استدلال نگارنده است که با روش توصیفی تحلیلی و مطالعۀ مکتوبات و منقولات ایشان انجام شده و ضمن استفاده از نظرات و دیدگاه‌های ایشان به‌عنوان مقدمات قیاس، به این نتیجه رسیده است، اگرچه عموما ظاهر قرآن الفاظ ساده و معانی آشکار است اما باطنش، معانی کلی مرسل است؛ زیرا حضرت خاتم صلوات الله علیه، آن را در اشتداد وجودی و در اعتلا به مرتبۀ فوق‌ تجرد عقلی که مقام «لایقفی» نفس انسان است تلقی کرده‌اند و از آنجا که هیچ ادراکی بدون مناسبت و سنخیت حاصل نمی‌شود و هرکس به‌قدر سعۀ وجودی خود قادر به ادراک است، تنها راه دستیابی به بی‌کرانگی معانی قرآن، درک این رتبۀ وجودی نفس، یعنی مرتبه لایقفی و فوق تجرد است.

آیۀ 89 سورۀ نحل، معروف به آیۀ تبیان، از زوایای گوناگونی مورد بررسی مفسران و قرآن‌پژوهان قرار گرفته و بیشترین موضوع موردبحث دلالت عبارت «کل شیء» بوده که پرسش‌هایی نیز در پی داشته است: اینکه چگونه متن قرآن می‌تواند حامل معانی بسیار باشد، به‌گونه‌ای که از آن تعبیر به «کل شیء» شود و چه کسانی و از چه طریقی می‌توانند به معانی آن دست یابند. هدف این پژوهش مقایسه و تطبیق دیدگاه‌های علامه طباطبایی و حسن‌زادۀ آملی در تبیین این دو مسئله بوده است: (1) «کل شیء» چه گستره‌ای دارد؟ (2) درک قرآن با وصف «تِبْیانًا لِکلِّ شَیءٍ» ویژۀ چه کسانی است؟ این مطالعه نشان می‌دهد که دیدگاه‌های طباطبایی و حسن‌زادۀ آملی همسوست و بین آن‌ها اختلاف ساختاری و ریشه‌ای وجود ندارد، بلکه تفاوت‌ها صرفاً از جهت اجمال و تفصیل است و به نظر می‌رسد، پاسخ‌های حسن‌زاده همان نگاه طباطبایی بوده که از طریق معرفت نفس برهانی شده است. بر این اساس، این دو دانشور از دو مسیر متفاوت «تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْ‏ء» را بررسی کرده و به اصول واحدی رسیده‌اند.

چکیده ندارد.

بررسی حجیت ادیان ابراهیمی پس از ظهور اسلام همواره در میان مباحث کلامی مسئله‌ای زنده، پویا و در جریان است. با توجه به اهمیت کشف دیدگاه قرآن در این مسئله، دلایل نقلی محور اصلی جدال‌های دو طرف را تشکیل می‌دهد. از جمله موضوعات مرتبط، تعیین کاربست معنایی واژۀ «اسلام» در قرآن است. از مهم‌ترین آیات مورد نزاع آیۀ شریفۀ «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آل عمران/19) است که دین را نزد خداوند، اسلام معرفی می‌کند. با وجود استناد موافقان و مخالفانِ حجیت ادیان ابراهیمی به این آیه، تحقیق مستقلی که همۀ شواهد و قراین را جمع‌آوری و ارزیابی کند انجام نشده است. این تحقیق با تأکید بر روش کتابخانه‌ای و تحلیلی، افزون بر تمایز دو قرائت اصلی دربارۀ این آیه، شواهد هر یک را مورد ارزیابی قرار داده و قرائت سومی را در این تحقیق ارائه می‌دهد که بر معنای متفاوتی از «دین» و «اسلام» استوار است و اسلام را به معنای تسلیم و دین را نیز به معنای تدین مؤمنان معرفی می‌کند. نتیجۀ این تحقیق آن است که این آیه به لحاظ موضوع، با مسئلۀ «حجیت ادیان» بیگانه است و ازاین‌رو موافقان و مخالفان حجیت ادیان نمی‌توانند این آیه را به‌عنوان سندی مستقل مدعای خود مطرح کنند.