بررسی و نقد آراء ماتریدی و نسفی در مورد آیات مربوط به اهل بیت (ع) اهل بیت ماتریدیه ماتریدی امیرالمومنین علی بن ابی طالب (ع) نجم الدین عمر نسفی ماتریدیه (اهل سنت) ابو منصور ماتریدی Al-Māturīdī شادی نفیسی عمر بن محمد النسفی(460-537) 1- ابو منصور ماتُریدی (نام کامل: محمد بن محمد بن محمود أبو منصور الماتریدی السمرقندی الحنفی) (تاریخ وفات: سال ۳۳۳ هجری قمری) مؤسس فرقهٔ ماتریدیه، متکلم، فقیه و مفسر قرآن ایرانی مسلمان بود و در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر به دنیا آمد.<br />پس از سال‌ها کشمکش میان دو فرقهٔ اهل حدیث و معتزله، در نهایت دو نفر به اندیشهٔ ساخت مکتبی میانهٔ این دو افتادند که اولی ابوالحسن اشعری (۲۶۰ - ۳۲۴ یا ۳۳۰ هجری) بود که مکتب اشاعره را در عراق و شام بنیان نهاد و دومی ابومنصور ماتریدی که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر با انجام اصلاحاتی در مذهب تسنن، فرقهٔ ماتریدی را بنیان نهاد.<br />او آچنان کلام اهل تسنن را تدوین کرد که قسطلانی می‌نویسد:<br />معروفترین فرد در کلام اهل سنت در سرزمین عراق، شام و.... ابوالحسن اشعری و در ماوراءالنهر، ابو منصور ماتریدی است.<br />زبیدی نیز می‌گوید:<br />هر گاه گفته شود اهل سنت، مقصود اشاعره و ماتریدیه‌است.<br />پیروان فرقهٔ ماتریدیه در بیش‌تر اصول با اشاعره همداستانند؛ اگرچه در فقه بیش‌ترشان از مذهب حنفی پیروی می‌کنند، در حالی که اشاعره بیش‌تر از مذهب شافعی پیروی می‌کنند.<br />اهل سنت در کل دارای چهار مذهب کلامی هستند که اشعریون و ماتُریدون اکثریت آنان را شامل می شود. <br /> ماتریدی دانشمندی حنفى و مؤلف:<br /> «كتاب التوحيد» و «كتاب المقامات» و «كتاب رد اهل الادلة» و «كتاب بيان اوهام المعتزله» و «تأويلات القرآن» و «رد الاصول الخمسة لابى محمد الباهلى» و «ردالامامة لبعض الروافض» و «الرد على القرامطة» و «مآخذ الشرايع» و «الحبل فى اصول الفقه» و «شرح الفقه الاكبر امام ابى حنيفة النعمان» و ميان وى و ابوالقاسم سمرقندى دربارهء اختلاف ميان اهل سنت و معتزليان و كراميان در سمرقند مناظره بوده است. <br />2- «نجم الدين عمر بن محمد بن احمد نسفى» (537-462ق) از علماى حنفى مذهب است كه سمعانى شرح حال او را در كتاب معجم خود آورده است. اين شرح‌حالى است كه نويسندگان پس از سمعانى از آن بهره برده و با توجه به اطلاعاتى كه از زندگى نويسنده به دست آورده‌اند، آن را كامل كرده‌اند. نويسنده از چنان شهرتى برخوردار است كه سمعانى در شرح حال او مى‌نويسد: «از آنجا كه وى بسيار مشهور است و تأليفات بسيارى دارد، من او را در اين مجموعه ذكر كردم». يكى از نويسندگان سده نهم هجرى نيز او را «مفتى ثقلين» ناميده است.<br />ابن نجار درباره او و كتاب‌هايش مى‌نويسند: «او فقيهى فاضل، مفسّر، محدّث و اديبى ذوالفنون است و كتاب‌هايى در تفسير، حديث و به رشته تحرير درآورده است و شايد شمار نگاشته‌هاى او به 100 برسد».<br />كتاب «القند فى ذكر علماى سمرقند» از مهمترين آثار اوست. تفسير بزرگ «الاكمل الاطول» در چهار مجلد و تفسير مختصر «التيسير فى التفسير» از جمله آثار اوست. ترجمه ى فارسى او از قرآن كريم از قديمى‌ترين ترجمه‌هاى موجود است.<br />كتاب «عقائد النسفية» او با موضوع توحيد و عقايد اسلامى، مورد توجّه و عنايت بسيارى از عالمان قرار دارد. اين كتاب در بسيارى از حوزه‌هاى علميه اهل سنّت و به ويژه در دانشگاه الازهر جزو كتب درسى است. از شروح و حواشى بسيارى كه بر اين كتاب نوشته شد، مهم‌ترين و مشهورترين آن‌ها شرح علامه تفتازانى متوفاى 791ق است.<br />آثار: نسفى علاوه بر آثار مذكور، صاحب تأليفات ديگرى نيز هست كه از آن جمله است:<br />1- بعث الرغائب لبحث الغرائب؛<br />2- تطويل الأسفار لتحصيل الأخبار؛<br />3- الجمل المأثورة؛<br />4- الحصائل فى الفروع؛<br />5- دعوات المستغفرين؛<br />6- شرح الأصول؛<br />7- طلبه الطلبه، فى الاصطلاحات الفقهيه على مذهب ألفاظ كتب الحنفيه؛<br />8- فى بيان مذهب التصوف و أهله؛<br />9- يواقيت المواقيت، فى فضائل الشهور و الأيام. text نفیسی, شادی (استادیار گروه علوم قران وحدیث، دانشگاه تهران), 1344ش.# خلیلی آشتیانی , سمیه (عضو هیأت علمی گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران غرب ، تهران، ایران) ماتریدی , ابو منصور محمد بن محمد Abu Mansur al-Maturidi (موسس مکتب کلامی ماتریدی، متکلم، ، أصولی، فقیه، مفسر قرآن، حنفی) , 238؟. ماترید، سمرقند، ازبکستان(خراسان بزرگ=ماوراءالنهر) ## 333ق./945م. سمرقند، ازبکستان(خراسان بزرگ=ماوراءالنهر) نسفی , نجم الدین عمر بن محمد (متکلم ماتریدی،مکتب ماتریدیه، مولف کتاب «العقائد النسفیه»=«متن العقائد النسفیة» و «طلبة الطلبة فی اصطلاحات الفقیه»), 460ق./1071م.# # ۵۳۷ق./1143م. article Review comments