تحلیلی بر مساله حدوث و قدم زمانی عالم در تاریخ کلام اسلامی حدوث ذاتی اقسام حدوث و قدم تاریخ کلام تقدم و تاخر کون شئ لم یکن حدوث و قدم کلامی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ سید مرتضی‏: علی بن حسین بن موسی خواجه نصیرالدین طوسی ابوسهل نوبختی: اسماعیل بن نوبخت علامه حلی ملا عبدالرزاق لاهیجی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی جعفر سبحانی ابن سینا: ابوعلی سینا جهان شناسی Religious cosmology جهان شناسی فلسفی اشاعره (اهل سنت) حدوث عالم Ḥudūt̲h̲ al-ʿĀlam قدم ذاتی قدم عالم معتزله (اهل سنت) قدم زمانی عالم حدوث زمانی عالم شیخ مفید سید مرتضی خواجه نصیرالدین طوسی ابوسهل نوبختی جعفر سبحانی علامه طباطبایی ابن سینا فلسفه یونان واجب تعالی (اسماء ذات) مفهوم ممکن الوجود علامه حلی فخر رازی ابوحامد غزالی طوسی محمد بن عبدالکریم شهرستانی ابوالحسن اشعری (موسس مکتب اشاعره) علی بن محمد آمدی مامون عباسی واصل بن عطا فیاض لاهیجی ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه تابستان/1392 text فاریاب, محمدحسین (عضو هیئت علمی مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی قم،عضو هیات علمی گروه شیعه شناسی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، وابسته به جامعه الزهرا (س)، قم), 1355ش. گناوه، استان بوشهر# فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. واصل بن عطا , ابوحذیفه (مؤسس مکتب کلامی معتزلة، موسس نظریة "المنزلة بین المنزلتین"، متاثر از حسن البصری، اثر گذار بر عمرو بن عبید، أحمد بن أبی دؤاد، الجاحظ، الزمخشری، أحمد أمین مصری، صاحب کتب «أصناف المرجئة»، «التوبة»، «معانی القرآن»، «المنزلة بین المنزلتین»، «الدعوة»، «الفتیا» و «السبیل إلى معرفة الحق»), 80ق.مدینه،عربستان#131ق.بصره،عراق خلیفه عباسی, مامون (هفتمین خلیفه عباسی، خلافت از 198 تا 218 هجری قمری، حامی معتزله و آمر سیاست محنة خلق قرآن در مخالفت با اهل حدیث، رسمیت دهنده اعتزال و معتزله، آمر مسمومیت امام هشتم حضرت رضا علیه السلام) , 170ق. بغداد، عراق#218 ق. طرسوس، ترکیه قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. غزالی طوسی , ابو حامد محمد‎ بن محمد Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy(امام محمد غزالی، از معروفترین علمای اسلام، متکلم اشعری، ضد فلسفه، طرفدار منطق، شافعی مذهب، از متصوفه و عرفای قرن پنجم هجری، جامع معقول و منقول، رئیس جامع نظامیه بغداد) , 450ق/437ش./1059م. طوس، خراسان رضوی# # 505ق/490ش./1112م. طوس، خراسان رضوی اشعری , ابوالحسن علی بن اسماعیل (موسس مکتب کلامی اشعری), 260ق/874م.#324ق/936م. ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) شهرستانی , محمد بن عبدالکریم (متکلم، مورخ، محدث، فقیه شافعی، اصولی، مکتب اشعری، مولف کتب «الملل والنحل» و «نهایة الاقدام فی علم الکلام» و «مصارعة الفلاسفة» و «تفسیر مـفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار»، ازطرفداران اسماعیلیه؟), 479ق./1087م. شهرستانه، خراسان بزرگ (اکنون: جوزجان، افغانستان) # # 548ق./1154م. شهرستانه، خراسان بزرگ آمدی , ابوالحسن سیف الدین علی بن محمد (فیلسوف، منطقی، اصولی، طبیب، فقیه، ادیب؛ متکلم، شافعی، مکتب اشعری) , 551ق/1157م. آمد(دیار بکر)، عراق#631ق/1234م. دمشق، سوریه ابو سهل نوبختی , اسماعیل بن علی (متکلم شیعه امامی، از یاران خاصّ امام عسکری علیه السلام، از پیشوایان و حامیان بلند مرتبه امامیه بغداد در دوره غیبت صغری، صاحب کتاب «التنبیه فی الامامه» مندرج در مقدمه کتاب کمال الدین شیخ صدوق، ملقب به شیخ المتکلّمین), 237ق. بغداد، عراق#311ق. بغداد، عراق علم الهدی, سید مرتضی (شریف مرتضی، فقیه و متکلم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق), 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق شیخ مفید, ابو عبدالله محمد بن محمد بن نُعمان (متکلم، فقیه و عالم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق) , 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق عبدالرزاق لاهیجی, عبدالرزاق بن علی‎ (متکلم شیعی امامی، داماد و شاگرد ملاصدرا، متخلص به فیاض، صاحب کتب: «گوهر مراد»، «شوارق الالهام»، «سرمایه ایمان» و «مشارق الالهام فی شرح تجرید الکلام»), ؟؟؟.لاهیجان# # ۱۰۷۲ ق./1661م. قم سبحانی تبریزی, جعفر (مرجع معاصر تقلید مقیم قم), 1308ش./1347ق. تبریز، ایران#- article