طبق نظریه‌ای که توسط «هاوکینگ» ارائه شده؛ جهان خودبه‌خود به‌وجود آمده است. پاسخ اندیشمندان اسلامی در مقابل چنین نظریه‌ای چیست؟ مسایل جدید جهان شناسی Persian ]. ر. ک: کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه، ترجمه: مجتبوی، سید جلال الدین، ج 1، ص 31 - 38، تهران، سروش، چاپ چهارم، 1380ش.<br />[2]. حسن زاده آملی، حسن، معرفت نفس، دفتر دوم، ص 307، تهران، رجا، چاپ اول، 1360ش.<br />[3]. سعیدی مهر، محمد، دیوانی، امیر، معارف اسلامی، ج 1، ص 17، قم، نشر معارف، چاپ سی و پنجم، 1382ش.<br />[4]. طه، 110: «یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا یُحیطُونَ بِهِ عِلْماً».<br />.[5] «الَّذِی لَا یُدْرِکُهُ بُعْدُ الْهِمَمِ وَ لَا یَنَالُهُ غَوْصُ الْفِطَن‏»؛ سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ترجمه: انصاریان، حسین، ص 43، تهران، پیام آزادى، چاپ دوم، 1386ش.<br />.[6] حافظ، شمس الدین، محمد، دیوان اشعار، تصحیح: خرمشاهی، بهاءالدین، ص 57، تهران، انتشارات دوستان، چاپ چهارم، 1382ش.<br />[7]. ر. ک: یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، ص 312 - 318، قم، مؤسسه امام خمینی(ره)، 1388ش.<br />[8]. «یَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ»؛ روم، 7.<br />[9]. «إِنَّ فی‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ»؛ آل عمران، 190.<br />[10]. «إِنَّما یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماء»؛ فاطر، 28.<br />[11]. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به: 1041( فطرت و شناخت خدا) و 10873 (اثبات و انکارخدا) و 98(امکان شناخت خدا).<br />[12]. فصلت، 53: «سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهیدٌ».<br />[13]. فیلسوفان و روان‌شناسان جدید با مارسل وفاق دارند، در این‌که در ساختار زیرین وجود انسانی بی‌قراری‌ای هست. آدمی موجودی است گرفتار غم غربت و همیشه در آرزوی رضایت خاطری است که از چنگش می‌گریزد، دل نگران وضع و حال خویشتن است. در کنار خود نیز آسوده نیست؛ و پیوسته در پی فایق آمدن بر این حال غربت و بیگانی است. اما چه استنباطی باید داشت از این بی‌قراری، این سائقه استعلا، یا آنچه که مارسل آن را غم دوری از هستی خود می‌خواند؟ [در واقع دو استنباط از وجود این سائقه استعلا می‌توان داشت: نخست این‌که:] آرزو و بی‌قراری شاهدی بر پوچی وجود و حیات است ... از این‌رو؛ تنها عنوان در خور آدمی همان است که سارتر ارائه کرده است «آدمی شور و شوقی بیهوده است». دیگر آن‌که غم دوری از هستی نشانه و نمونه و پیش در آمدی از مشارکت آدمی در نظامی سرمدی است که در آن نظام، مصیبت دیگر قانون زندگی نیست و مرگ نیز سیطره ندارد. سم کین، گابریل مارسل، ترجمه: ملیکیان، مصطفی، ص 40، به نقل از: امینی، علیرضا، جوادی، محسن، معارف اسلامی، ج 2، ص 14، قم، نشر معارف، چاپ چهل و هفتم، 1383ش.<br />[14]. «خَسِرَتْ‏ صَفْقَةُ عَبْدٍ لَمْ تَجْعَلْ لَهُ مِنْ حُبِّکَ نَصِیبا»؛ مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار، ج 95، ص 226، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.<br />[15] . رساله ماترژن که متأسفانه هنوز انتشار عمومی نیافته است. text question and answer