دلایل اثبات وجود خداوند در اندیشه های تفسیری زمخشری و فخررازی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی معتزله کتاب التفسیر الکبیر برهان حدوث (اثبات خدا) اثبات وجود صانع برهان فطرت معتزله (اهل سنت) برهان وجوب و امکان قرآن برهان امکان و وجوب (اثبات خدا) الکشاف دلایل خداشناسی اثبات وجود خدا علامه طباطبایی خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) براهین اثبات واجب(حکمت نظری) برهان حدوث قرآن کریم علم کلام اثبات وجود خدا نزد زمخشری اثبات وجود خدا نزد فخر رازی دلایل قرآن بنیان فخر رازی محمود زمخشری احد فرامرز قراملکی الف. حضرت رسول اکرم(ص) تفسیر المیزان (کتاب) زینب السادات حسینی Persian دانشگاه تهران زمستان/1383 این تحقیق بررسی تطبیقی را پرتوی در فهم اندیشه های دو دانشمند مؤثر در تاریخ علم کلام و علم تفسیر اخذ می کند. زمخشری در الکشاف و فخر رازی در التفسیر الکبیر، به رغم وابستگی به دو نظام فکری مختلف، معرفت خدا را استدلالی دانسته و علاوه بر آن دلایلی «قرآن بنیان» در اثبات وجود باری ارائه داده اند. هر دو مفسر برهانهای فطرت، حدوث در اجسام و حدوث در صفات را به کار بسته اند، ولی رازی علاوه بر اینها از براهین فلسفی چون وجوب و امکان، امکان ذوات و اعراض و نیز برهانی مرکب از امکان و حدوث ذوات و اعراض بهره می گیرد. البته این اختلاف با توجه به مبانی روش شناختی دو مفسر قابل تبیین است، زیرا زمخشری متکلمی است که نسبت به روشهای فلسفی، بی مهری می ورزد و آن را بیهوده می انگارد. از این رو، روی آورد وی صرفاً کلامی است اما رازی متکلمی متأثر از فلسفه و متمایل به آن است، در نتیجه افزون بر اقامة براهین کلامی، براهین فلسفی نیز ارائه داده و بدین ترتیب گرایش به تکثر دلایل اثبات وجود خدا، در التفسیر الکبیر ملاحظه می گردد. text فرامرز قراملکی, احد (استاد تمام گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامى دانشگاه تهران), -1340ش.# زمخشری, جارالله محمودبن عمر (مفسر، ادیب، زبان شناس، خطیب، حنفی، معتزلی، صاحب تفسیر الکشاف), 467ق.خوارزم#538ق.خوارزم فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم پیامبر اسلام, محمد بن عبدالله (ص), 53 قبل از هجرت.مکه#11ق.مدینه. حسینی, زینب السادات (دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران) article 1010-4968 https:/jmb.ut.ac.ir