پژوهشی در رابطه کلام و کتاب خداوند در حکمت صدرایی معتزله عالم عقول اشاعره کتابت الاسفار کلام خدا از نظر ملاصدرا کتاب خدا از نظر ملاصدرا نفس و تشریع اغراض کلام کلام تشریعی امامان معصوم علیهم السلام ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق اشاعره (اهل سنت) معتزله (اهل سنت) اهل بیت(ع) عالم عقول کلام الهی حکمت متعالیه ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) محمدرضا کریمی والا ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه تهران بهار و تابستان/1393 ملاصدرا با این تلقی که کلام: انشاء چیزی است که بر ضمیر و نهان متکلم دلالت می‌کند، اظهار می‌دارد که کلام الهی شامل موجودات و افعال خداوند می‌شود؛ پس اطلاق کلمه و کلام برجهان آفرینش صحیح است و خداوند هم به این اعتبار متکلم است. صدرالمتالهین، مراتب سه‌گانه کلام الهی را تبیین و بر این نظر است که کلام اعلی، عالم امر؛ کلام اوسط، عالم نفس و کلام نازل، عالم تشریع است. از نظرگاه صدرایی، اما می‌توان هر کلامی را به نحوی کتاب و هر کتابی را کلام شمرد، پس کتابت الهی نیز بر مراتب سه‌گانه است، و خداوند در سه مرحله همان‌طور که متکلم است کاتب هم است. نکته دیگر در تفاوت کلام و کتاب است، که نه در رتبه؛ بلکه دو چهره از یک واقعیت‌اند، کلام مربوط به چهره وجوب و مبدأ فاعلی و کتاب مربوط به چهرة امکان و مبدأ قابلی است و تناسب هر دو در این است که هر دو جنبه آیت و نشانه داشته، مبدأ و غایت کلام و کتاب هر دوعالم عقل است. text پیرهادی , محسن (مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم، دکتری کلام اسلامی) کریمی والا, محمدرضا (استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم), #1352ش.تبریز- ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری article 2008-1553 https:/jop.ut.ac.ir