بررسی قضایای حقیقیه منطق‌دانان مسلمان و گزاره‌های قانون‌وار به تقریر نِلسون گودمَن خواجه نصیرالدین طوسی مرتضی مطهری ابن سینا: ابوعلی سینا قیاس (منطق) استقراء قضیه خارجیه موضوع فلسفه علم منطق ارسطو شرطی خلاف واقع گزاره شرطی محمول وجود منطق صوری ارسطو گزاره های قانون وار تبیین علمی نلسون گودمن محمدرضا مظفر خواجه نصیرالدین طوسی مرتضی مطهری مهدی حائری یزدی ابن سینا محمد رضا مظفر اصطلاحنامه منطق قضیه شرطیه قضیه حقیقیه قضیه خارجیه ارسطو سعدالدین تفتازانی، مسعود بن عمر جلال الدین دوانی، محمد بن سعد خواجه صائن الدین ابن تُرکه اصفهانی شمس الدین محمد شهرزوری احد فرامرز قراملکی فلسفه علم نلسون گودمن موضوع((اجزاء قضیه)، قسیم محمول و نسبت حکمیه و حکم) محمول((اجزاء قضیه)، قسیم موضوع و نسبت حکمیه و حکم) استقراء قیاس منطق اسلامی منطق دان مسلمان کمیت و تعمیم پذیری احمد عبادی حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) Persian دانشگاه تهران بهار و تابستان/1390 منطق غرض از نگارش مقاله حاضر، انجام مطالعه ای تطبیقی میان آرای منطق دانان مسلمان در خصوص قضیّه حقیقیّه از یک سو و دیدگاه نِلسون گودمَن در باب گزاره های قانون وار از سوی دیگر می باشد. از این رو، ابتدا تحلیل منطق دانان مسلمان از مفاد قضیّه حقیقیّه و نیز نظر گودمَن در مورد گزاره های قانون وار را تقریر می‌کنیم و سپس با اخذ روی‌آوردی تطبیقی به تبیین مواضع خلاف و وفاق این دو دیدگاه می پردازیم. از این رهگذر روشن خواهد شد که ضمن وجود برخی اختلافات مبنایی، وجوه اشتراک بسیاری در این دو دیدگاه یافت می شود که تأمّل روش مند در آن ها به لحاظ معرفتی بسیار حائز اهمیت می نماید. کلّیّت و تعمیم پذیری، تقویت و تأیید شرطی های خلاف واقع، و برخورداری از قدرت تبیین علمی، و پیش بینی از مشترکات آن ها است. از سوی دیگر، برخلاف قضایای حقیقیّه که محصول استقرا نیستند، گزاره های قانون وار برآمده از استقرا هستند. text عبادی, احمد (استادیار فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده معارف اهل البیت، دانشگاه اصفهان) فرامرز قراملکی, احد (استاد تمام گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامى دانشگاه تهران), -1340ش.# ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. سبزواری, حاج ملاهادی بن مهدی (فیلسوف صدرایی، حکمت متعالیه), 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. گودمن, نلسون (فیلسوف تحلیلی آمریکایی، یهودی تبار), 1906م.ماساچوست، امریکا#1998م..ماساچوست، امریکا شهرزوری , محمد بن عبد الله , 492 - 572ق سعدالدین تفتازانی , مسعود بن عمر (فقیه شافعی و حنفی، ادیب، مفسر، متکلم مکتب اشعری و مکتب ماتریدی؟، منطقی، فیلسوف ارسطویی، شاگرد قطب رازی و عضدالدین ایجی، ایرانی) , 722ق./701ش./1323م. تفتازان، شیروان، استان خراسان شمالی # # 792ق./769ش./1390م. سمرقند، ازبکستان تُرکه اصفهانی, افضل‌الدین محمد بن صدرالدین بن حبیب الله (فیلسوف، مترجم، متکلم شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى), (اصفهان)#850 ه‍.ق (ساوه (محل دفن: اصفهان (درب آستان)) یزدی حائری, علی بن زین العابدین, - 1333ق دوانی، جلال الدین محمدبن محمد، ‎۷۴۰ق-‎۸۱۶ق خونجی مصری شافعی, ابوعبدالله افضل‌الدین محمد بن نام‌آور بن عبدالملک Ḫūnağī, Afḍal ad-Dīn ( منطق‌دان اثرگذار و پزشک سده هفتم هجری), 590# 646ق عبد القادرگیلانی ، عبد القادربن ابی صالح ، 471 - 561ق علامه مظفر , آیت الله شیخ محمد رضا (منطقى، فقیه، اصولى، ادیب، متکلم؛ شیعه اثنی‌عشرى و عراقى، صاحب تالیفات منتخب به عنوان متون درسی حوزه کتب: «المنطق»، «عقائد الامامیه»، «أصول الفقه»), 1322ق./1904م. نجف، عراق#1383ق./1964م. نجف، عراق ارسطو, معلم اول (Aristotélēs،فیلسوف مشائی یونانی), 384 ق.م#322 ق.م خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق article portal_lib 2008-9422 https:/jitp.ut.ac.ir