روش تأویلی - تمثیلی فهم قرآن درعرفان و مذهب باطنیه تأویل اعیان ثابته البرزخ الباطنیه حکمت الهی بطن قرآن روش فهم قرآن شهود قرآن ممثول عرفان اسلامى غیب امکانی روش تأویلی - تمثیلی تفسیر معانی حسی معانی باطنی معانی روحانی تردد معانی غیب محالی تهذیب نفس علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی ابن سینا: ابوعلی سینا عنایت ازلی هرمنوتیک علامه طباطبایی ابن سینا حکمت رواق مُثُل علم واجب اصطلاحنامه علوم قرآنی قرآن تفسیر باطن قرآن تفسیر قرآن با قرآن خود سازی ناصر خسرو باطنیه (از صوفیه) اصطلاحنامه عرفان عالَم مثال(قسیم عالم معانی و ارواح و اجسام) جعفر شانظری Persian حوزه معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان تابستان/1389 در مکتب عرفان و مذهب باطنیه1، از این جهت که برای آیات قرآن و کلمات آن، معانی باطنی قایلند، اعتقاد یکسانی وجود دارد. از این رو، هر دو طریق، برای کشف حقایق معانی قرآن کریم، روشی خاص را پاسخگو می‌داند؛ اما از لحاظ «روش شناختی» تمایز و اشتراک‌هایی در شیوه هرمنوتیکی دو نحله فوق وجود دارد که با مطالعه دقیق در متون و منابع آنان، این تمایز و اشتراک‌ها روشن می‌گردد؛ با این بیان که در تأویل عرفانی سه ویژگی وجود دارد: الف) کشف مفهوم در بطن آیات؛ ب) تهذیب نفس برای دست‌یابی به کشف؛ ج) گذر از معانی حسی و راه‌یابی به معانی باطنی و روحانی.,lt;br /,gt; ,lt;br /,gt; اما در نزد باطنیه مشخصه‌های اصل تأویل عبارت است از: الف) تعیین مصداقی مفاهیم کلمات قرآن؛ ب) تعلیم؛ ج) آزاد بودن و تردد معانی از حسی به روحانی و یا بالعکس از روحانی به معانی حسی.,lt;br /,gt; ,lt;br /,gt; مقاله حاضر عهده‌دار تبیین این ویژگی‌ها و فرآیندهای روش شناختی این دو بینش است که با سیری در تبیین مفاهیم اصطلاحی، نظیر «مَثَل» و «تأویل» در آرای آنها شروع و در پایان، به وجوه اشتراک و تمایز در روش آن دو در تبیین قرآن کریم پرداخته شده است و سر انجام به داوری صحیح فهم متن اشاره گردیده است. text شانظری , جعفر (دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.) اجیه, تقی طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) قیصری, شرف الدین داود بن محمود ساوی( رومی الاصل و یکی از پیروان و شارحان مشهور مکتب ابن عربی در سده هشتم هجری), #751 ق. راغب اصفهانی, ابوالقاسم حسین بن محمد (مولف کتاب المفردات فی غریب القرآن، ادیب، لغوى، شاعر، مفسر، محدث، متکلم معتزلی؟، حکیم، فقیه شافعى؟ قرن پنجم، اهل اصفهان و ساکن بغداد، منتسب به تشیع، گرایش صوفیانه، محب اهل بیت، سلفی اهل اثر؟), قرن5ق. اصفهان#502ق./1109م. اصفهان غزالی, احمد بن محمد (از فقهای سدهٔ پنجم هجری و از بزرگ‌ترین عارفان و صوفیان عصر خود، برادر کوچکتر ابو حامد محمد غزالی، قطب هفتم بعد از غیبت کبرای امام دوازدهم در سلسلهٔ نعمت‌اللهی، شافعی), 452ق. طابران، طوس، ایران ##520 ق. قزوین، ایران جامی , عبدالرحمن بن احمد (دانشمند، ادیب، شاعر ایرانی، ماتریدی، حنفی مذهب، خلیفه طریقت نقشبندیه، از متصوفه و عرفای قرن نهم هجری), 817ق./۷۹۳ش./1414م. خرگرد، خواف، خراسان رضوی#898ق./۸۷۱ش./1492م. هرات، افغانستان قبادیانی, ناصر خسرو (از شاعران بزرگ فارسی‌زبان، متکلم، فیلسوف، حکیم، نویسنده و جهانگرد ایرانی قرن پنجم هجری، از پیروان و مبلغان و حجت اسماعیلیان در خراسان بزرگ، صاحب کتب «جامع الحکمتین»، «زادالمسافرین»، «وجه دین» و «گشایش و رهایش»، اسماعیلیه), 394ق. قبادیان، بلخ، تاجیکستان#481ق. یمگان، بدخشان، افغانستان عین القضات همدانی, عبدالله بن محمد (از بزرگان مشایخ صوفیه و از دانشمندان اوایل قرن ششم هجری، شافعی مذهب، پیرو طریقت احمد غزالی، عارف و صوفی), ۴۹۲ق.همدان#۵۲۵ ق.همدان article 2322-3421 http:/uijs.ui.ac.ir/coth