فرایند وحی و معجزه در نفس شناسی ابن سینا ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین علامه حلی معجزه عقل فعال ابن سینا: ابوعلی سینا اتصال نفس به عقل فعال عقل مستفاد وحی از پس حجاب وحی و تخیل پیامبر مراتب عقل نظری رابطه نفس و قوای آن عقل استنباطی نبوت ادراک کلیات معجزات وحی وحی معرفت وحیانی تکامل نفس نبی نگارگری خیال مکالمه الهی فاعل حقیقی افعال فاعلیت مباشر نفس معقول الذوات محسوس الذوات تفسیر فلسفی وحی تمثل وحی معقول تمایز سحر از معجزه ادراک کلیات حسن بن سلیمان حلی مهدی حائری یزدی ابن سینا حسن حسن زاده آملی اصطلاحنامه فلسفه فلسفه بوعلی علامه حلی احمد بهشتی ابونصر فارابی قاضی عضدالدین ایجی چیستی وحی (کلام) ملاصدرا شیرازی هانری کربن هانری کوربن (Henry Corbin) هانری کربن Persian دانشگاه شیراز بهار/ 1391 بنیادین بودن تبیین ابن سینا به‌منزله‌ی مبنایی‌ترین رهیافت فلسفی به فرایند وحی، که بیش‌ترین بازخوردها و تأثیرات را در سایر متفکران بعد از خود تا به امروز داشته است، ضرورت نگارش مقاله‌ی حاضر به حساب می‌آید. ابن سینا بیان می‌دارد که نفس ناطقه وجه امتیاز انسان از سایر موجودات است. نفس ناطقه وی را بر درک کلیات و حقایق عقلی توانا می‌سازد، بنابراین هنگامی که مسأله‌ی وحی را به مثابه‌ی نوعی معرفت مد نظر قرار می‌دهد به ناچار می‌بایست تبیین کند که نفس چگونه از طریق قوای خویش به معرفت وحیانی نائل می‌گردد. وی مدعی است وحی صرف نزول فرشته یا مکالمه‌ی الاهی با پیامبر نیست، بلکه حاصل تکامل و تعالی نفس نبوی به عالم قدسی است، بدین‌سان که نخست قوه‌ی نظری تکامل‌یافته‌ی نفس نبوی است که قادر به اتصال با عقل فعال (روح القدس) و ادراک معانی کلی می‌شود و سپس قوه‌ی خیال وی از چنین قدرتی برخوردار است که می‌تواند اصول کلی را با حفظ اصل وجود و سنخیت و تناسب آن، به صورت خیالی و حسی تنزل داده و در نتیجه کلام خدا را بشنود و فرشتگان الاهی را ببیند. مسأله‌ی دیگری که ابن‌سینا در این زمینه به تحلیل آن می‌پردازد معجزه است. معجزه از نظر ابن‌سینا محدود به افعال خارق عادت انبیا نیست. از نظر او، اصل وحی نیز خود نوعی معجزه است، بنابراین معجزه یکی از اجزا و عناصر مبحث نبوت است که قابلیت تحلیل فلسفی دارد. text بهشتی, احمد ( استاد مدعو گروه فلسفه‌وکلام اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. استاد بازنشسته گروه فلسفه‌وکلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.) خادمی , حمیدرضا (دانشیار، گروه فلسفه و کلام، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، سازمان سمت، تهران، ایران) ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق حائری یزدی, مهدی (فقیه و فیلسوف ایرانی، فرزند شیخ عبدالکریم حائری موسس حوزه علمیه قم), 1341ق/1302ش.قم.#1420ق./1378 ش.تهران. کربن , هانری (خاورشناس فرانسوی، فیلسوف، شیعه‌شناس و ایران‌شناس؛ متاثر از امانوئل سویدنبرگ؛ فروکاهنده تشیع به امور باطنی), -1903م.پاریس، فرانسه#1979م.پاریس، فرانسه قاضی عضدالدین ایجی , عبدالرحمن بن احمد (مکتب اشعری), 700ق./1301م. إیج (شهرى در فارس)##756 ق./1356م.(کرمان) article 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir