جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ایمان دینی در اسلام و مسیحیت، تألیف محمدتقی فعالی، مفهوم ایمان را در دو فرهنگ بزرگ دینی اسلام و مسیحیت بررسی کرده است. مؤلف با بیان این مطلب که در بررسی مفهوم ایمان دینی باید به مسئله ایمان و معرفت و دیگری ایمان و علم اهمیت داد، نوشتار حاضر را در دو فصل کلی حول این دو محور نظام‌مند کرده و در این راستا رابطه ایمان و تعقل، ایمان و عمل، متعلق ایمان و... را ابتدا در فرهنگ مسیحی بررسی و تحلیل می‌کند. مؤلف در فصلی که به ایمان در فرهنگ اسلامی اختصاص دارد، ابتدا با ایضاح مفهومی ایمان می‌کوشد از این مفهوم ابهام‌زدایی کند و دیدگاه خالص قرآن را فراروی خواننده قرار دهد و سپس به رابطه ایمان با اموری مانند عقل، عمل و جایگاه ایمان، افزایش و کاهش ایمان، آثار و علائم ایمان و موانع ایمان از منظر قرآن می‌پردازد. ایمان از دیدگاه روایات، بخش دیگری است که مؤلف با رجوع به احادیث معتبر شیعه و سنی در این زمینه به اهمیت ایمان و عظمت مؤمن، ایمان و ا سلام، ایمان و عمل و درجات ایمان پرداخته است. سپس در بخش دیگر، دیدگاه دانشمندان مسلمان، اشاعره، معتزله و شیعه را در باب ماهیت ایمان و ازدیاد و نقصان آن بررسی کرده است. در فصلی از کتاب که به ایمان در فرهنگ مسیحی اختصاص دارد، مؤلف به دیدگاه گزاره‌ای و دیدگاه اراده‌گرایانه ایمان می‌پردازد و نگاه اندیشمندان مسیحی را در این زمینه جویا می‌شود و در ادامه آرای آن‌ها را نقد و بررسی می‌کند. ارتباط فهم و ایمان، ایمان و تعقل و تحقیق‌پذیری ایمان در مسیحیت از جمله مباحثی است که در ادامه این فصل نقد و بررسی شده است. روش مؤلف در این کتاب، توصیف و مقایسه این دو سنت دینی در مسئله ایمان و تبیین نقاط قوت و ضعف این دو میدان معرفت است.

مسئله‌ی رابطه‌ی عقل و ایمان یکی از مباحث اساسی در فلسفه‌ی دین، کلام اسلامی و معرفت‌شناسی دینی است. در این پژوهش، جایگاه عقل در شناخت دین از زوایای مختلف بررسی شده و تلاش شده است تا نسبت عقل و وحی از منظر قرآن، فلسفه‌ی اسلامی، کلام و فقه مورد تحلیل قرار گیرد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که قرآن کریم، همواره انسان را به تعقل، تدبر و استدلال دعوت کرده و در عین حال، بر محدودیت‌های عقل در درک برخی از حقایق متافیزیکی تأکید نموده است. تحلیل تطبیقی میان مکاتب اسلامی و فلسفه‌ی غرب نشان داد که دیدگاه‌های مختلفی درباره‌ی رابطه‌ی عقل و دین وجود دارد. عقل‌گرایی حداکثری، که در فلسفه‌ی مشائی و مکتب معتزله دیده می‌شود، بر استقلال عقل در شناخت دین تأکید دارد. در مقابل، ایمان‌گرایی، که در مکتب اشعری و برخی دیدگاه‌های غربی مانند اندیشه‌ی کیرکگور دیده می‌شود، معتقد است که حقیقت دینی فراتر از عقل بشری است. در این میان، عقل‌گرایی انتقادی، که در حکمت متعالیه و کلام شیعه مشاهده می‌شود، تلاش کرده است میان عقل و وحی تعادل برقرار کند و آن‌ها را مکمل یکدیگر بداند. همچنین، پژوهش نشان داد که عقل در فقه اسلامی یکی از منابع اصلی اجتهاد است و در استنباط احکام شرعی نقشی کلیدی ایفا می‌کند. با ظهور مسائل نوپدید در علوم و فناوری، نقش عقل در اجتهاد فقهی بیش از گذشته اهمیت یافته است و می‌تواند به حل چالش‌های جدید کمک کند. در نتیجه، این پژوهش چارچوبی متعادل برای فهم دین ارائه می‌دهد که در آن، عقل و وحی در تعامل با یکدیگر قرار دارند. این دیدگاه، نه‌تنها با آموزه‌های قرآنی سازگار است، بلکه می‌تواند راهگشای بسیاری از چالش‌های معرفتی و اجتماعی دنیای معاصر نیز باشد.

پیوست در منابع دیجیتالی

تبیین رابطة عقل و ایمان یکی از مهم ترین دغدغه های کرکگور و ملاصدراست. مهم ترین ویژگی ایمان نزد کرکگور ماهیت ضد عقلی یا پارادوکسیکال بودن آن است. در این تفکر، فرد هرگز نمی تواند با تفکر عقلانی و توسل به شواهد تاریخی به ایمان دست یابد. حیات ایمانی نزد کرکگور، اساساً، همان حیات در درون مسیحیت است و همین ایمان مسیحی است که آن را در برابر تمام منازعات نظری حفظ می کند.از طرف دیگر ملاصدرا معتقد است که ایمان گرچه امری مربوط به قلب است، منحصر به معرفت کشفی نیست؛ بلکه معرفت خدا با دلیل و برهان، یعنی اعتقادی که از طریق عقل نظری حاصل شود، می تواند ایمان قلبی محسوب شود. به عبارت دیگر، تمامی کوشش وی بر این متمرکز است که میان عقل و ایمان یا عرفان و برهان آشتی برقرار کند.

چکیده (فارسی): ایمان مورد نظر کی یرکگور نه تنها فراتر از عقل است، بلکه در برابر عقل قرار می گیرد؛ و آن والاترین فضیلتی است که انسان می تواند بدان نائل گردد. ایمانی که باید به نحو سوبژکتیو بدست آید، نه به طریق ابژکتیو. ایمان دلبستگی شورمندانه و بی حدّ و حصر به سعادت ابدی است. ایمان باور به پارادوکس است، پارادوکس تجسّد. از نظر کی یرکگور، انسان واجد ایمان می تواند با حقیقت اعلی ارتباط برقرار کند، و خود نیز دریافت حقیقت نماید؛ حقیقتی که سوبژکتیویته است. کی یرکگور به نقد جزم گرایی و فلسفة هگل می پردازد. او مدعی است که آنها در اینکه تلاش می کنند تا کلیه امور را تبیین نمایند، بطوریکه ایمان شخصی را بر دلیل و بینّه استوار سازند، اساساً بر خطا می باشند؛ زیرا سعی دارند تا عقل را به ماوراء حدودش توسعه دهند. اگر چه برخی از مفسّران به نقد آراء کی یرکگور پرداخته اند؛ اما همچنین برعکس، برخی دیگر از عقاید شورمندانة او در باب ایمان حمایت می کنند

امروزه این ارتباط و پیوند میان این دو امر الهی (عقل و ایمان) یکی از مسائل مهم و اساسی استکه در فلسفه دین مطرح گردیده که به دنبال خود این سوالاترا نیز دربردارد: آیا عقل قادر به شناختاستو اگر هستتا چه حدی؟ آیا اگر مرزی برای شناختعقلی وجود دارد عقل میتواند ورای آن برود و در حیطه ایمان وارد شود یا نه؟ آیا اعتقاداتدینی قابل اثباتعقلی است ؟ و ... این مسئله نه تنها امروزه مطرح استبلکه در گذشته از همان صدر اسلام هم در کلام و هم در فلسفه اسلامی مطرح شده استکه به دنبال آن هر یکاز نحله‌های فلسفی عقیده‌ای را در این زمینه اتخاذ نموده‌اند. ما در اینجا قصد توضیح تکتکآنها به نحو جامع و کامل نداریم زیرا هدفاز این تحقیق بررسی این مسئله در کتاب"مفاتیح‌الغیب " ملاصدرا میباشد.لذا بیان این مسئله از نظرگاههای مختلفتنها از حیثتاثیری استکه بر این فلسفه گذاشته‌اند و نیز از آن جهتاستکه مقدمه‌ای برای ورود این فلسفه باشد تا بتوانیم با دید بازتری وارد این مسئله در فلسفه ملاصدرا شویم.